Οι προβλέψεις για το 2024

Χαμηλοί ρυθμοί ανάπτυξης, πτώση του παγκόσμιου εμπορίου και σταδιακή μείωση του πληθωρισμού θα συνθέσουν ένα μέτριο αλλά σε καμία περίπτωση καταστροφικό τοπίο στην παγκόσμια αγορά τέχνης. Αυτή τουλάχιστον είναι η πρόβλεψη για το 2024, όπως τη διατυπώνει ο επικεφαλής οικονομολόγος της UBS Global Wealth Management, Πολ Ντόνοβαν, που χρηματοδοτεί μία από τις κορυφαίες εμπορικές εκθέσεις παγκοσμίως, την Art Basel, και συνεκδίδει την ετήσια έκθεση αγοράς της τέχνης.

«Το 2023 είχαμε ακόμα τους μετασεισμούς της πανδημίας, αλλά ουσιαστικά η οικονομία πλέον μπαίνει σε φυσιολογικούς ρυθμούς» υποστηρίζει δίνοντας το στίγμα για τη χρονιά που μετρά μόλις λίγες ημέρες στην έγκυρη επιθεώρηση τέχνης «Apollo».

Οσοι αγοράζουν τέχνη – εκείνοι δηλαδή που ανήκουν στο κορυφαίο 20% της παγκόσμιας κατανομής εισοδήματος, σύμφωνα με τον Ντόνοβαν – τείνουν να επηρεάζονται λιγότερο από οικονομικούς κλυδωνισμούς. «Υπάρχουν οικονομικά αντίθετοι άνεμοι που επηρεάζουν αυτή την ομάδα, αλλά αυτό δεν πρόκειται να τους εμποδίσει να αγοράσουν ένα έργο τέχνης εάν είναι κάτι που πραγματικά θέλουν» εξηγεί. Και ορισμένοι έμποροι τέχνης συμφωνούν με την άποψη αυτή παρά το γεγονός ότι τα αποτελέσματα των δημοπρασιών του 2023 έχουν, όπως έχουμε αναφέρει αρκετές φορές σε αναλύσεις από την παρούσα σελίδα, πολλαπλές αναγνώσεις και δεν αφήνουν μεγάλα περιθώρια αισιοδοξίας.

Ενδιαφέρον για αυτόχθονες καλλιτέχνες

Ενα στοιχείο που φαίνεται πως θα επηρεάσει ιδιαιτέρως την κίνηση της αγοράς είναι το διαρκώς αυξανόμενο ενδιαφέρον για αυτόχθονες καλλιτέχνες και κυρίως για τους εκπροσώπους των Πρώτων Εθνών, το οποίο άρχισε να ανθίζει ήδη από την documenta14 και την Μπιενάλε της Βενετίας το 2017, για να συνεχιστεί σε εκείνη του 2021 και, όπως όλα δείχνουν, φέτος να «απογειωθεί» χάρη στον βραζιλιάνο επιμελητή που έχει την ευθύνη της φετινής Μπιενάλε, τον Ανδριάνο Πεδρόζα, ο οποίος έχει δώσει γενικό τίτλο στη μεγαλύτερη εικαστική διοργάνωση παγκοσμίως «Ξένοι Παντού».  Και μπορεί ο Πεδρόζα να μην έχει ανοίξει ως τώρα τα χαρτιά του περιοριζόμενος να δηλώσει ότι θέλει να δώσει χώρο σε κάθε «queer, αουτσάιντερ, αυτοδίδακτο και λαϊκό καλλιτέχνη καθώς και στον αυτόχθονα δημιουργό, που συχνά αντιμετωπίζεται ως ξένος στη χώρα του». Είναι γνωστό όμως πως στο βιογραφικό του έχει μεγάλες εκθέσεις αφιερωμένες σε αυτόχθονες καλλιτέχνες.

Στο ίδιο κλίμα οι Ηνωμένες Πολιτείες θα εκπροσωπηθούν στη Βενετία από τον Τζέφρι Γκίμπσον, μέλος της φυλής των Ινδιάνων Τσοκτάου του Μισισιπή, έργα του οποίου συνδυάζουν τον δυτικό μοντερνισμό και τις χειροτεχνίες των ιθαγενών της Αμερικής. Εκθέσεις προσανατολισμένες στην τέχνη των ιθαγενών πραγματοποιούνται σε μεγάλα μουσεία, όπως η Εθνική Πινακοθήκη Τέχνης στην Ουάσιγκτον, ενώ μεγάλα ιδρύματα προσλαμβάνουν ειδικούς επιμελητές στον συγκεκριμένο τομέα και τα έργα του είδους έχουν κάνει εμφανή την παρουσία τους στις δημοπρασίες.

Το αυξανόμενο ενδιαφέρον προς ένα άλλο πεδίο της τέχνης συνδέεται και με τα ενδιαφέροντα των νέων συλλεκτών που εμφανίζονται στον χώρο. Στην αλλαγή των προτιμήσεων των επενδυτών αποδίδονται σύμφωνα με τους «Financial Times» και ορισμένα από τα αδύναμα αποτελέσματα των περυσινών δημοπρασιών, καθώς οι Millennials φέρονται να μη θέλουν να αγοράσουν αυτά που πουλάνε οι γονείς τους. Ενδιαφέρονται, όπως και η Generation X, για ορισμένα από τα δυνατά ονόματα του 20ού αιώνα – Πικάσο, Γουόρχολ, Ρίχτερ, Μπάζελιτς – και για τους υπερσύγχρονους δημιουργούς όπως οι Μπάνκσι και KAWS, ενώ αναζητούν πληροφορίες περί τέχνης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εκκινώντας από μια αισθητική με την οποία είναι εξοικειωμένοι, όπως η τέχνη του δρόμου, η μόδα, ακόμα και τα βιντεοπαιχνίδια.

«Αγνωστη» Τζεντιλέσκι στο σφυρί

Τι μπορεί να συνδέει τον Ιωάννη τον Βαπτιστή με τη θεά Αθηνά; Εκ πρώτης η απάντηση μοιάζει εξαιρετικά δύσκολη. Αν όμως κάποιος παρατηρήσει το πρόσωπό του, όπως το έχει αποδώσει η σπουδαία ζωγράφος του μπαρόκ Αρτεμισία Τζεντιλέσκι σε ένα ως τώρα «άγνωστο» έργο της και το πρόσωπο της θεάς Αθηνάς, στο ομώνυμο έργο της που βρίσκεται στην Γκαλερία ντελί Ουφίτσι στη Φλωρεντία, θα διαπιστώσει ότι πιθανότατα η ζωγράφος χρησιμοποίησε το ίδιο μοντέλο και για τα δύο έργα. Ο πίνακας που πρόκειται να δημοπρατηθεί από τους Christie’s στις 31 Ιανουαρίου, στη Νέα Υόρκη, εκτιμάται μεταξύ 400.000 και 600.000 δολαρίων και συγκαταλέγεται ανάμεσα στα κορυφαία έργα της βραδιάς που θα είναι αφιερωμένη στους Μεγάλους Δασκάλους.

Η διαστάσεων 120Χ97 εκ. ελαιογραφία με τον Ιωάννη τον Βαπτιστή στην έρημο χρονολογείται στη δεκαετία του 1630, μετά την άφιξη της Τζεντιλέσκι στη Νάπολη και το γεγονός ότι ο Ιωάννης απεικονίζεται δαφνοστεφανωμένος μαρτυρά ότι η καλλιτέχνις είχε σκοπό να ζωγραφίσει κάποιο άλλο θέμα -τον θεό Απόλλωνα ίσως;- και στη διαδρομή άλλαξε γνώμη και κατέληξε στον Ιωάννη όπως αποκαλύπτουν ο αμνός που τον συνοδεύει και η φράση «ECCE AGNUS DEI» (Ιδού ο αμνός του Θεού) στον καλαμένιο σταυρό. Οι συνθήκες που οδήγησαν την Αρτεμισία να τροποποιήσει το θέμα της είναι άγνωστες, αλλά δεν αποκλείεται να οφείλονται σε εμπορικά κίνητρα, ίσως επειδή υπήρχε αγοραστής που ζητούσε άμεσα ένα έργο με τον Βαπτιστή. Η απόδοση του συγκεκριμένου έργου στην Τζεντιλέσκι έχει επικυρωθεί από τρεις ιταλούς ειδικούς που το μελέτησαν από κοντά και από έναν ακόμη ο οποίος το θεωρεί αυθεντικό μελετώντας το από φωτογραφίες, ενώ μέχρι την τελευταία δημοπρασία στην οποία εμφανίστηκε, το 2021, είχε αλλάξει χέρια ως έργο της ναπολιτάνικης σχολής του πρώτου μισού του 17ου αιώνα. Εχει δε, ήδη ζητηθεί να παρουσιαστεί σε έκθεση – αφιέρωμα στην Τζεντιλέσκι στο Παρίσι την άνοιξη του 2025.