Ο μαέστρος, ο εκτελεστής και η Μπέλα

Ο Ενιο Μορικόνε (1928-2020), ο αγαπημένος μουσικοσυνθέτης αμέτρητων κινηματογραφόφιλων και μουσικόφιλων σε όλο τον κόσμο, δεν χρειάζεται βεβαίως συστάσεις και το «Ennio: The maestro» (Ιταλία / Βέλγιο / Ιαπωνία / Ολλανδία, 2021), ένα ντοκιμαντέρ συνολικής διάρκειας δύο ωρών και 36 λεπτών, δεν μπορεί παρά να ενδιαφέρει την πλειοψηφία των θαυμαστών του. Αρκετοί λόγοι όμως συντρέχουν, και με το παραπάνω.

Πρώτον το γύρισε ο Τζουζέπε Τορνατόρε για τον οποίο ο Μορικόνε συνέθεσε το μουσικό σκορ των ταινιών «Σινεμά ο Παράδεισος» (1988) και «Μαλένα» (2000), οπότε τα λόγια περιττεύουν. Εφόσον ο σκηνοθέτης γνωρίζει πολύ καλά το «αντικείμενο» του έργου του, ξέρει πολύ καλά και πώς να το χειριστεί. Δεύτερον, κορμός του ντοκιμαντέρ είναι ο Μορικόνε ενώ ήταν ακόμα ζωντανός. Αφηγείται ο ίδιος τη ζωή του και είναι πραγματικά συναρπαστικός, γιατί εκτός από ιδιοφυής μουσικός, ο μαέστρος είχε και το χάρισμα του μαγνητικού story teller. Για παράδειγμα, ακόμα και ο τρόπος με τον οποίο κουνά τα χέρια του ενώ μιλά είναι σαν να διευθύνει την ορχήστρα του εαυτού του.

Τρίτον, οι πληροφορίες που ο περισσότερος κόσμος έχει για τον Μορικόνε σχετίζονται κυρίως με τα εκατοντάδες σάουντρακ που έχει γράψει, αλλά η ταινία μάς θυμίζει επίσης ότι αυτό το κοφτερό μυαλό που μπορούσε να συνθέσει μουσική ενώ μίλαγε στο τηλέφωνο είναι και ο άνθρωπος πίσω από πασίγνωστα ποπ ιταλικά τραγούδια που δεν αγαπήθηκαν μόνο στην Ιταλία αλλά σε όλη την Ευρώπη (το «Sapore di sale» του Τζίνο Πάολι, για παράδειγμα, είναι μουσική σύνθεση του Μορικόνε).

Τέλος, είναι όμορφο να βλέπεις φρέσκες συνεντεύξεις πολλών καλλιτεχνών – Τζιάνι Μοράντι, Κλιντ Ιστγουντ, Τζον Γουίλιαμς κ.ά. – να μιλούν με αγάπη και σεβασμό για τον μαέστρο, έναν ταπεινό άνθρωπο που δεν διστάζει να βουρκώσει ενθυμούμενος την πορεία του, το πώς ο τρομπετίστας πατέρας του τον μετέτρεψε σε τρομπετίστα (ο ίδιος ήθελε να γίνει γιατρός), το πόσο ταπεινωτικό θεωρούσε ο ίδιος να βγάζει κανείς το ψωμί του παίζοντας μουσική. Φυσικά, το γεγονός ότι το ντοκιμαντέρ αυτό είναι παραγωγής 2021 και προβάλλεται με αδικαιολόγητη καθυστέρηση μόνο σε μία αίθουσα στη χώρα μας (Στούντιο), έχοντας ήδη κυκλοφορήσει σε DVD, πιθανόν να έχει επιπτώσεις στην προσέλευση του κόσμου. Και πάλι καλά να λέμε πάντως που τελικά προβλήθηκε χάρη στην επιμονή του Κωνσταντίνου Παπακώστα που εδώ και χρόνια διαχειρίζεται τον Πολιτιστικό Σύλλογο Φίλων Μουσικής Ennio Morricone στη Λάρισα.

Ο Λίαμ Νίσον και ο IRA

Με το ζεστό, γεμάτο κατανόηση βλέμμα του, την παλαιομοδίτικη, γραφική πίπα του και την ήρεμη φωνή του, ο Φίνμπαρ Μέρφι, ο κεντρικός ήρωας της ταινίας «Αγραφος νόμος» (In the land of saints and sinners, Ιρλανδία 2023), δείχνει πρότυπο καλοσύνης. Ενώ όμως σου δίνει την εντύπωση ότι δεν είναι ικανός για κάτι κακό, οι σκιές στο χλωμό πρόσωπό του που σχεδόν πάντα υπομειδιά, νιώθεις ότι κρύβουν κάτι το επικίνδυνα θανάσιμο. Και πράγματι, από την αρχή κιόλας της ταινίας, ο Φίνμπαρ Μέρφι, που υποδύεται με τη γνωστή, στακάτη πειθώ του ο ιρλανδός ηθοποιός Λίαμ Νίσον, δείχνει τα δόντια του: είναι ένας κυνικός εκτελεστής που «εργάζεται» για λογαριασμό ενός εκκεντρικού μεσάζοντα (Κολμ Μίνι) αναλαμβάνοντας «δουλειές» που σχετίζονται με τη διαμάχη ανάμεσα στον Ιρλανδέζικο Απελευθερωτικό Στρατό (IRA) και τις δυνάμεις της Βρετανίας.

Φόντο της ιστορίας είναι τα χρόνια του 1970, τα πιο σκληρά αυτής της διαμάχης, με τις απανωτές τρομοκρατικές επιχειρήσεις του IRA. Η ανάγκη του Φίνμπαρ να ξεφύγει από αυτή την κατάσταση που τον έχει φέρει στο σημείο να απεχθάνεται τον εαυτό του σηματοδοτεί την αφετηρία του ταραγμένου ταξιδιού της ιστορίας της ταινίας γιατί βέβαια το να αποφασίσεις να αλλάξεις ζωή από τη μια στιγμή στην άλλη δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση, πόσω μάλλον με το παρελθόν ενός τέτοιου ανθρώπου.

Στην τρίτη ταινία του και δεύτερη συνεργασία του με τον Λίαμ Νίσον μετά τον «Προστάτη», ο αμερικανός σκηνοθέτης και παραγωγός Ρόμπερτ Λόρενζ αξιοποιεί δημιουργικά τα υπέροχα τοπία της γαλήνιας ιρλανδικής φύσης που θα γίνουν η αρένα του μίσους μιας μαχήτριας του IRA Κέρι Κόντον, η οποία αναζητά τον Φίνμπαρ για να πάρει την εκδίκησή της. Αυτοί οι δύο αντίθετοι πόλοι δημιουργούν μια υπόγεια ένταση διατηρώντας σε ένα πολύ καλό επίπεδο αυτήν τη νουάρ αποχρώσεων «μικρή» ταινία που συγχρόνως περιέχει αρκετούς «ζουμερούς» χαρακτήρες που όλοι αφήνουν το δικό τους αποτύπωμα για την παραγωγή ενός όμορφου συνόλου. Ανάμεσά τους ο Τζακ Γκλίσον υποδύεται τον νεαρό συνεργάτη του Φίνμπαρ, ο οποίος ονειρεύεται καριέρα μουσικού στο Λος Αντζελες, ο Κίαραν Χιντς είναι ο αστυνομικός και φίλος του που γνωρίζει πολύ περισσότερα γι’ αυτόν από όσα θέλει να δείχνει.

Μυστήριο και οικολογία

Προβάλλονται επίσης τα προερχόμενα από τη Νορβηγία κινούμενα σχέδια «Μυστήριο στη φάρμα των ζώων» (Mystery on the Cattle Hill Express / Kutoppen – Ρå sporet, Noρβηγία, 2023) σε σκηνοθεσία Γουίλ Ασουρστ, στα οποία το μυστήριο και η οικολογία διαμορφώνουν έναν όμορφο, ψυχαγωγικό συνδυασμό, από τον οποίο μάλιστα δεν λείπουν οι αναφορές σε πραγματικά πρόσωπα (Αλμπερτ Αϊνστάιν, Αγκαθα Κρίστι). Ολα ξεκινούν από την προσπάθεια ανεύρεσης ενός κλεμμένου «σούπερ σπόρου», ο οποίος μπορεί να συμβάλει στη λύση του προβλήματος της καλλιέργειας. Σε σκηνοθεσία Γουίλ Ασουρστ προβάλλεται μεταγλωττισμένο στα ελληνικά σε σκηνοθεσία και μετάφραση Ηδύλης Κυριακίδη, η οποία δίνει τη φωνή της μαζί με τους Νεφέλη Κυριακίδη, Θάνο Λέκκα, Γιάννη Υφαντή, Δημήτρη Σάρλου κ.ά.

Πρωτοχρονιά με Λάνθιμο

Από τη Δευτέρα 1η Ιανουαρίου θα διανεμηθεί στους κινηματογράφους η ήδη διακεκριμένη και βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα του Φεστιβάλ της Βενετίας ταινία «Poor things» (ΗΠΑ / Αγγλία, 2023), τελευταία και καλύτερη μέχρι σήμερα δημιουργία του σκηνοθέτη Γιώργου Λάνθιμου (είναι υποψήφια και για επτά Χρυσές Σφαίρες).

Σε ένα πρώτο επίπεδο η ταινία, η οποία στηρίζεται στο μυθιστόρημα με τον ίδιο τίτλο του Αλασντερ Γκρέι (1934-2019), μοιάζει με παιχνιδιάρικη παραλλαγή του μύθου του τέρατος του Φράνκενσταϊν. Το πρόσωπο που ξαναγεννιέται χάρη στην επέμβαση ενός παραμορφωμένου επιστήμονα (Γουίλεμ Νταφόε) είναι η Μπέλα Μπάξτερ (Εμα Στόουν), της οποίας το ταξίδι παρακολουθούμε μέσα από τη χαρακτηριστικά «λοξή» ματιά του σκηνοθέτη.

Η Μπέλα θα ξεκινήσει από το μηδέν, κυριολεκτικά σαν ένα βρέφος που μπουσουλάει, και περνώντας από διάφορα στάδια και διάφορες πόλεις – Λονδίνο, Αλεξάνδρεια, Παρίσι – θα εξελιχθεί σε κυρίαρχη φιγούρα ξεγλιστρώντας από τις παγίδες της πατριαρχικής κοινωνίας στην οποία βρίσκεται εγκλωβισμένη (ο Μαρκ Ράφαλο προσθέτει έναν κωμικό τόνο στο εγχείρημα παίζοντας μία από τις «κατακτήσεις» της Μπέλα). Είναι η γυναίκα που θα τολμήσει να κάνει την επανάστασή της εκεί όπου υποτίθεται είναι χαμένη από χέρι αλλά θα κερδίσει.

Οπως πάντα, η ματιά του κ. Λάνθιμου είναι γεμάτη περιέργεια, γαρνιρισμένη εδώ με μια μικρή δόση θαυμασμού. Με την πολύτιμη συνδρομή της Στόουν η ταινία μετουσιώνεται σε ένα πραγματικά ασυνήθιστο γυναικείο πορτρέτο που σου αρέσει να παρατηρείς αναμένοντας τα σκηνοθετικά ευρήματα που θα το απογειώσουν· τρικ που βγαίνουν μέσα από το καπέλο ενός επιδέξιου ταχυδακτυλουργού. Δεν είναι όμως μόνο το περιεχόμενο που συναρπάζει αλλά και η όψη της ταινίας, το αψεγάδιαστο περίβλημά της, τα «πλούσια» ντεκόρ (Ζούζα Μίχαλεκ), η άλλοτε «βρώμικη» άλλοτε στιλπνή φωτογραφία (Ρόμπι Ράιαν), η ίδια η κινηματογράφηση που αλλάζει διαρκώς φόρμα, τα προσεγμένα στην τρίχα κοστούμια (Χόλι Γουόντινγκτον), όπως και η ανορθόδοξη για ταινία «εποχής» μουσική του Τζέρσκιν Φέντριξ.