«Νομίζεις πως η τέχνη σώζει, αλλά τελικά ανοίγει την πληγή»

Μετά τις «Τρεις αδελφές» και τον «Θείο Βάνια», ο Δημήτρης Καραντζάς ολοκληρώνει την τριλογία του Αντον Τσέχοφ με τον «Γλάρο» στο Θέατρο Προσκήνιο, ο οποίος ξεκινάει απόψε. «Σε σχέση με το πώς είχα διαβάσει τα προηγούμενα ο “Γλάρος” ήταν το έργο που είχα καταλάβει λιγότερο απ’ όλα. Εχει μια δομή πολύ ενδιαφέρουσα και άναρχη σε σχέση με το πώς μεταδίδεται το θέμα του σε όλα τα πρόσωπα. Εδώ δεν ξέρεις ποιος τελικά είναι ο γλάρος που σκοτώνεται από όλους. Δεν ξέρεις αν με αυτή τη ματαίωση που ήδη ζουν κάποια πρόσωπα βρίσκονται τελικά όλοι στο ίδιο σημείο. Και το πώς η ιστορία αλλάζει συνέχεια από στόμα σε στόμα. Με δυσκόλευε πολύ, αλλά τελικά το βρήκα πολύ πιο συναρπαστικό από τα υπόλοιπα έργα με τα οποία έχω καταπιαστεί. Επίσης με συγκινεί προσωπικά το πόσο συνδέει την ανάγκη για τέχνη με την ανάγκη για ζωή. Το κάνει μ’ έναν τρόπο που είναι προσιτός και σε μη καλλιτέχνες. Γιατί ακουμπάει το θέμα του τραύματος που σου δημιουργεί η τέχνη. Αν και νομίζεις ότι σε σώζει, καμιά φορά σού ανοίγει πιο πολύ την πληγή», αναφέρει ο σκηνοθέτης στο «ΝΣυν».

Στην παράσταση, ο χορός των ανθρώπων στήνεται γύρω από μια λίμνη. Εκεί αναρωτιούνται για την τέχνη, το μέλλον, αναπολούν τους έρωτες και συνθέτουν μια κραυγή για τη ζωή, λίγο πριν βουλιάξει. «Ολη αυτή η σύνδεση της τέχνης με τη ζωή δεν αφορά μόνο τους καλλιτέχνες. Νομίζω ότι έχει να κάνει με την αναζήτηση νοήματος που μπορεί να ψάχνει ένας καλλιτέχνης μέσα από την τέχνη του, αλλά όλοι οι άνθρωποι με κάποιον τρόπο αναζητούν ένα προσωπικό, βαθύτερο νόημα», δηλώνει από την πλευρά της η Δήμητρα Βλαγκοπούλου.

Η ηθοποιός πρωταγωνιστεί στην παράσταση, υποδυόμενη τον ρόλο της Νίνας, της νεαρής γυναίκας που γοητεύεται από το θέατρο κι εγκαταλείπει τα πάντα για να το ακολουθήσει. «Είναι ένας χαρακτήρας χωρίς προϋπάρχον τραύμα, καθαρός, πιο αγνός από εμπειρίες, τον οποίο τον βλέπουμε μέσα από αυτή τη διαδρομή να καταρρέει. Η διαδρομή της έρχεται σε αντίθεση με τους μεγαλύτερους, τους παλαιότερους ήρωες, που ουσιαστικά βρίσκονται σε μια διαδικασία συντήρησης των πραγμάτων. Και τα δύο όμως έχουν κόστος, δηλαδή και το να τολμήσεις να ανοίξεις τα φτερά σου στη ζωή, στο θέατρο ή στη συγγραφή, αλλά και το να διατηρήσεις κάτι το οποίο νιώθεις ότι πεθαίνει, το οποίο βάλλεται από το καινούργιο. Και τα δύο μπορούν να οδηγήσουν στο ίδιο σημείο, σαν κύκλοι όπως τα νερά στη λίμνη», συμπληρώνει.

Το σκηνικό

Για τις δραματουργικές ανάγκες, η σκηνοθεσία ανοίγει τη σκηνική δράση σε όλους τους πιθανούς χώρους. Αναρωτιέται, για παράδειγμα, αν σε μια αποθήκη θεάτρου μπορεί να γεννηθεί ένα «νέο» θέατρο. «Εχουμε αλλάξει όλο τον χώρο. Εχουν ανοίξει τοίχοι και βλέπουμε τα καμαρίνια. Οι θεατές με το που μπαίνουν θα βλέπουν την αναμονή των ηθοποιών σαν να κυκλοφορούν σκιές, σαν να είναι εν αναμονή μιας έκθεσης, μιας προσπάθειας μέσα από τη σκηνή να προχωρήσουν κάτι προσωπικό τους που συνδέεται με τους ήρωες. Επειδή ο Τσέχοφ πειραματίζεται πολύ με τη δομή, σχεδόν κάθε πράξη είναι στημένη σαν άλλο ύφος θεατρικά.

»Στην αρχή βλέπουμε πιο εργαστηριακά μια διαδικασία αναμονής και πρόβας. Μετά βλέπουμε μια είσοδο, σ’ ένα θέατρο πιο λυρικό και ατμοσφαιρικό. Μετά είναι σαν να σταματάει και να επανέρχεσαι στην πλατεία όπου όλα τα πράγματα να παίζονται ανάμεσα στους θεατές, για να πάμε σε έναν πολύ πολύ βαθύ ρεαλισμό, γιατί πιο πριν είναι όλα αποσυνδεδεμένα και άναρχα. Στην τέταρτη πράξη είναι σαν να γυρνάμε στην εποχή του Τσέχοφ, σαν τελικά, όσες απόπειρες κι αν κάνουν να βρουν κάτι καινούργιο, να γίνονται δεσμοί και να εγκλωβίζονται σε μια φόρμα συγκεκριμένη», τονίζει ο Δ. Καραντζάς.

Ακολουθώντας την τσεχοφικές προσταγές, τα πρόσωπα της παράστασης δοκιμάζουν κάθε φορά να σπάσουν τα όρια της ζωής και της τέχνης και να αντισταθούν στο τέλμα. «Περνούν σκέψεις στο επίπεδο των ματαιώσεων, κάτι με το οποίο ούτως ή άλλως έχω έρθει αντιμέτωπη πολλές φορές. Μπορεί να μην είναι ακραίο αυτό στον βαθμό που συμβαίνει στον Τρέπλιεφ και στη Νίνα, αλλά μου έχει συμβεί και είναι μια επίπονη περιοχή», παραδέχεται η Δήμητρα Βλαγκοπούλου.

«Ολοένα και περισσότερο τα τελευταία χρόνια, αναρωτιέμαι τι είναι το θέατρο και γιατί συνεχίζουμε και το κάνουμε. Οπότε αυτό το έργο με φέρνει ευθέως αντιμέτωπο με αυτό το ερώτημα. Διαρκώς αναρωτιέμαι αν είμαι στην περιοχή του Τρέπλιεφ που ψάχνει να βρει τη γλώσσα του και να πείσει τους ανθρώπους για ποιο λόγο πιστεύει σε αυτήν ή στην περιοχή του Τριγκόριν που έχει την αποδοχή αλλά ο ίδιος νιώθει ότι δεν καλύπτεται. Αναρωτιέμαι και πολύ για το τι επιδιώκει να κάνει το θέατρο σήμερα γιατί βλέπω μέσα στα χρόνια μια αλλαγή προς κάτι πιο ανάλαφρο, πιο κεφάτο, πιο να περάσουμε καλά και λιγότερο να πονέσουμε. Το καταλαβαίνω ότι είναι πάρα πολύ πονετική η ζωή τα τελευταία χρόνια και υπάρχει ανάγκη εκτόνωσης. Αλλά μέσα στην εκτόνωση, όταν δεν έχει και περιεχόμενο, σταματάς να μπαίνεις σε αναρώτηση και δεν μπορώ να φανταστώ τη ζωή μου χωρίς να αναρωτιέμαι για τα πάντα, γιατί είναι ένας τρόπος να είναι πολύτιμοι οι άνθρωποι, οι σκέψεις και τα πράγματα», καταλήγει ο Δ. Καραντζάς.