Το άλλο πρόσωπο της φρίκης

Ομως να που γυρίστηκε η «Ζώνη ενδιαφέροντος» (The zone of interest, Αγγλία / ΗΠΑ, 2023) από τον Βρετανό Τζόναθαν Γκλέιζερ, μια ταινία που κατά κάποιο τρόπο είναι τελικά το filp side του «Σαούλ» και επίσης η ίδια ένα αριστούργημα. Γιατί αν ο Νέμες μάς έκανε να νιώσουμε στο πετσί μας την απανθρωπιά των στρατοπέδων συγκέντρωσης των Εβραίων βάζοντας την κάμερά του μέσα στη φωτιά, στο αίμα, στην απόλυτη θηριωδία, ο Γκλέιζερ μας κάνει να νιώθουμε το ίδιο πράγμα με τον ακριβώς αντίθετο τρόπο: κινηματογράφησε τα πάντα από μακριά και όχι μέσα στο στρατόπεδο αλλά έξω από αυτό. Και όχι από την πλευρά των Εβραίων αλλά από εκείνη των Γερμανών.

Η φρίκη δεν πηγάζει εδώ από τις εικόνες των ανθρώπων στα κρεματόρια και στους θαλάμους αερίων, όπου εντελώς άδικα και παράλογα έχασαν τη ζωή τους. Οχι, αυτό ο σκηνοθέτης το αφήνει στη φαντασία μας. Η φρίκη στη «Ζώνη ενδιαφέροντος» πηγάζει από τις εικόνες της καθημερινότητας των Γερμανών, και μάλιστα εκτός στρατοπέδου, εν προκειμένω του Αουσβιτς. Νιώθουμε φρίκη για την κοινότοπη καθημερινότητα που απασχολεί τους Γερμανούς, οι οποίοι όχι απλώς δεν αισθάνονται φρίκη για όσα συμβαίνουν γύρω τους αλλά δεν τα θεωρούν καν φρίκη.

Η γαλήνη ενός πικνίκ δίπλα στη θάλασσα και κάτω από έναν λαμπερό ήλιο σε αντιπαράθεση με τις κραυγές αγωνίας των ετοιμοθάνατων τις οποίες δεν ακούμε καθαρά. Η γυναίκα του διοικητή του στρατοπέδου (Σάντρα Χούλερ, Κρίστιαν Φριντλ) να κάνει απειλητικές παρατηρήσεις στο υπηρετικό προσωπικό επειδή κάτι δεν έγινε όπως έπρεπε, π.χ. το σκούπισμα του σπιτιού. Και ο ίδιος ο διοικητής να διαπραγματεύεται μαζί της τη μετάθεσή του επειδή εκείνος θέλει να χτίσει την καριέρα του ενώ εκείνη θέλει να παραμείνει στην ησυχία και τη βολή στη φωλίτσα της δίπλα στο στρατόπεδο των θηριωδιών. Η όλη κατάσταση αγγίζει τα όρια της παράνοιας, αλλά και πάλι από τι, αν όχι παραλογισμό, μπορεί να χαρακτηριστεί εκείνη η εποχή;

Η κάμερα του Γκλέιζερ στέκεται μπροστά σε όλα αυτά που γίνονται, ψυχρή, αποστασιοποιημένη, ένας σιωπηλός καταγραφέας και τίποτ’ άλλο. Μακρινά πλάνα σού δίνουν μια συνολική εικόνα του χώρου και των ανθρώπων, ο Γκλέιζερ δεν ενδιαφέρεται για τις εκφράσεις των προσώπων, σχεδόν δεν τις καταλαβαίνεις. Από μόνο του αυτό σου δημιουργεί μια παγωμένη αίσθηση τρόμου, χωρίς στην ταινία να φανεί ούτε μία στάλα αίματος. Το μόνο ίσως κομμάτι που μοιάζει να μην «κολλά» στο όλο εγχείρημα είναι το ασπρόμαυρο animation με σκηνές φαντασίας που παραπέμπουν σε παραμύθι. Θα μπορούσε να λείπει γιατί δεν μοιάζει να προσθέτει κάτι παραπάνω σε αυτό το κινηματογραφικό κομψοτέχνημα υπόγειου τρόμου που απέσπασε το μεγάλο βραβείο της επιτροπής στο Φεστιβάλ των Καννών και είναι υποψήφιο για τη Χρυσή Σφαίρα καλύτερης δραματικής ταινίας.

Γουόνκα όπως Σαρλό

Χορταστικό μιούζικαλ και συγχρόνως σκοτεινό παραμύθι στο πνεύμα του συγγραφέα Ρόαλ Νταλ, ο «Γουόνκα» (Willy Wonka, ΗΠΑ / Αγγλία, 2023) του Πολ Γιανγκ επιστρέφει στο παραμύθι «Ο Τσάρλι και το εργοστάσιο σοκολάτας» του Νταλ για να ανιχνεύσει το παρελθόν του κεντρικού του ήρωα Γουίλι Γουόνκα που υποδύεται ο Τιμοτέ Σαλαμέ (και που έχουν υποδυθεί ο Τζόνι Ντεπ στην ταινία του Τιμ Μπάρτον όπως και ο Τζιν Γουάιλντερ στην πρώτη εκδοχή του 1971 σε σκηνοθεσία Μελ Στιούαρτ).

Αφελής αλλά καλόκαρδος, ο «μάγος» Γουόνκα αφήνει πίσω του τη ζωή στα καράβια και ανοίγει νέο κεφάλαιο σε μια πόλη όπου η βιομηχανία σοκολάτας είναι το Α και το Ω. Ωστόσο, όταν λέει τη δική του ιδέα, με τις δικές του γεύσεις, το κατεστημένο των τριών εργοστασιαρχών της πόλης (Πάτερσον Τζόζεφ, Ματ Λούκας, Μάθιου Μέιντον) θα πέσει πάνω του να τον φάει. Για την ακρίβεια, όλη η πόλη είναι εναντίον του, από την ξενοδόχο που τον φυλακίζει σε ένα μπουντρούμι καταχρεώνοντάς τον (έξοχη μέγαιρα η Ολίβια Κόλμαν με cockney προφορά) μέχρι τον αστυνομικό (Κίγκαν Μάικλ Κέι) που προκαλεί λογής λογής εμπόδια στον Γουόνκα. Κι εκείνος σαν ένας άλλος Σαρλό δεν θα χάσει ποτέ την αισιοδοξία του παλεύοντας με όλες τις αντιξοότητες.

Η ταινία σού δίνει την αίσθηση μιας τεράστιας σοκολατένιας τούρτας που θες να βουτήξεις μέσα της και να την καταβροχθίσεις, ενώ κάποια μουσικοχορευτικά νούμερά της, όπως εκείνο στο οποίο οι τρεις επιχειρηματίες προσπαθούν να λαδώσουν τον αστυνομικό με σοκολάτες, είναι πραγματικά εντυπωσιακά.

Μια δυσλειτουργική οικογένεια

Θα μπορούσε να είναι ντοκιμαντέρ διότι αυτή τη φόρμα μοιάζει να έχει, όμως δεν είναι. Ο «Καθεδρικός» (Cathedral, ΗΠΑ, 2023) είναι μια κανονική ταινία μυθοπλασίας, στηριγμένη όμως σε πραγματικά γεγονότα, τα μικρά και τα μεγάλα που έχουν σημαδέψει την παιδική ηλικία και την εφηβεία του δημιουργού της, Ρίκι ντ’ Αμπρόουζ. Γιατί όμως αυτά τα γεγονότα να μας αφορούν; Ισως επειδή ο Ντ’ Αμπρόουζ καταφέρνει να στήσει μια ταινία που ξεπερνά τον ίδιο και καταφέρνει να αγγίξει τον καθένα μας.

Ο μικρός στον οποίο ο σκηνοθέτης «αντανακλάται» είναι ο σιωπηλός παρατηρητής μιας δυσλειτουργικής οικογένειας, γεμάτης καθημερινά προβλήματα, ανασφάλειες και τσακωμούς ανάμεσα στα μέλη της. Παρεξηγήσεις, ανταγωνισμοί, κομμένες καλημέρες, ένας πατέρας που έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του και συνήθως τα κάνει θάλασσα, μια μητέρα σχεδόν απούσα. Ολα αυτά τα στοιχεία συνδέονται μεταξύ τους, χωρίς να υπάρχει κάποια συγκεκριμένη «ιστορία», και καταλήγουν σε ένα ενδιαφέρον σύνολο μέσα στο οποίο μπορείς κάπου να βρεις ακόμα και τον εαυτό σου.

Σκηνοθετικά, το επίτευγμα είναι ότι με τη ρεαλιστική τεχνική του ο Ντ’ Αμπρόουζ σού δίνει την αίσθηση πως αυτά που βλέπεις γυρίστηκαν την ίδια την εποχή που τα έζησε ο ίδιος. Σε κάθε περίπτωση, μια πολύ ιδιαίτερη ταινία, η οποία συν τοις άλλοις με μικρές, διακριτικές αναφορές σχολιάζει αθόρυβα την ίδια την πορεία της αμερικανικής κοινωνίας στον χρόνο εξέλιξής της που είναι περίπου 20 χρόνια με αφετηρία το 1987, χρονιά γέννησης του σκηνοθέτη (παίζουν: Μπράιαν ντ’ Αρσί Τζέιμς, Μόνικα Μπάρμπαρο κ.ά.).

Για όλη την οικογένεια

Σε επίπεδο παραγωγής το παραμύθι «Κουραμπιέδες από χιόνι» (Ελλάδα, 2023), πρώτη δουλειά στην κινηματογραφική σκηνοθεσία του ηθοποιού Γιάννη Τσιμιτσέλη, δεν έχει σχεδόν τίποτα να ζηλέψει από τις αντίστοιχες αμερικανικές χριστουγεννιάτικες ταινίες.

Χωρίς ο χρόνος να διευκρινίζεται επακριβώς και με φόντο το Τσεπέλοβο των Ζαγοροχωρίων, η ταινία παρακολουθεί τις περιπέτειες ενός αξιαγάπητου ζαχαροπλάστη, χήρου, πατέρα και παππού (Αλέξανδρος Αντωνόπουλος) από τη στιγμή που αναλαμβάνει να προστατέψει ένα ορφανό κορίτσι στο σπίτι του (Αριάδνη Μπελλή, η οποία παίζει και στη «Φόνισσα» της Εύας Νάθενα). Ο παππούς έχει πολλά στο κεφάλι του γιατί υπάρχουν βεβαίως και τα δικά του εγγόνια (Σπύρος Ντούγιας, Στέλλα Μουρίκη), όπως και η χωρίς σύζυγο κόρη του (Κατερίνα Γερονικολού) που, σύμφωνα με τα σχέδιά του, θα μπορούσε να ταιριάξει με έναν γιατρό της περιοχής (Ηλίας Μελέτης).

Με άλλα λόγια, μια ευχάριστη ταινία για όλη την οικογένεια, η οποία σου δίνει ακριβώς αυτά που περιμένεις να δεις, αλλά σου τα δίνει με επαγγελματισμό και κυρίως με σεβασμό απέναντι στον θεατή. Αψεγάδιαστη τεχνικά, τόσο στη φωτογραφία (Παναγιώτης Βασιλάκης, διευθυντής φωτογραφίας στη «Φόνισσα»), όσο – κυρίως – στον ήχο των Πάνου και Νίκου Παπαδημητρίου, και με ένα ισορροπημένο σενάριο (των Μιχάλη Ρέππα, Θανάση Παπαθανασίου, Αγνής και Χάρη Χιώτη).

Κυλά ήρεμα, χωρίς εντάσεις, πλημμυρισμένη από ενάρετα μηνύματα αγάπης και με καλοδεχούμενο το χιούμορ των δύο κουτσομπόλων του χωριού (Μαίρη Σαυρακέλη, Νικολέτα Βλαβιανού). Θαυμάσια η ερμηνεία του Αντωνόπουλου που υποδύεται τον παππού φυσιολογικά, σαν έναν κανονικό… παππού, χωρίς τις γκριμάτσες που θα τον μετέτρεπαν σε γραφική φιγούρα.

«Ο Καρυοθραύστης και η μαγική φλογέρα» (Shchelkunchik ί volshebnaya fleyta, Ρωσία, 2022) του Βίκτορ Κλουκούσιν. Αξιαγάπητα ρωσικά κινούμενα σχέδια που βασίζονται στο κλασικό παιδικό παραμύθι του συγγραφέα Ε.Τ.Α. Χόφμαν (η εκδοχή του Αλέξανδρου Δουμά από την οποία ο Τσαϊκόφσκι έγραψε το διάσημο μπαλέτο «Ο Καρυοθραύστης» τού έδωσε παγκόσμια φήμη). Εδώ, η περιπέτεια αρχίζει όταν η χριστουγεννιάτικη επιθυμία ενός κοριτσιού πραγματοποιείται και το κορίτσι συρρικνώνεται στο μέγεθος κούκλας. Ιδανική για όλη την οικογένεια τη συγκεκριμένη εποχή, προβάλλεται μεταγλωττισμένη στα ελληνικά.

Εμβληματικός τρόμος

Σε επανέκδοση προβάλλεται η σημαδιακή ταινία τρόμου του Γουίλιαμ Φρίντκιν (1935-2023) «Ο εξορκιστής» (The exorcist, ΗΠΑ, 1973) που μέσα από την προσπάθεια ενός εξορκιστή ιερέα (Μαξ φον Σίντοφ) να βοηθήσει ένα δαιμονισμένο κορίτσι (Λίντα Μπλερ) έκανε την κινηματογραφική φρίκη μόδα στη δεκαετία του 1970, δίνοντας στον κινηματογράφο αυτού του είδους για πρώτη φορά κύρος. Προτάθηκε για εννέα Οσκαρ και κέρδισε δύο: ήχου και διασκευασμένου σεναρίου για τον συγγραφέα Γουίλιαμ Πίτερ Μπλάτι που είχε γράψει το ομότιτλο μπεστ σέλερ.