«Απ’ το τίποτα μπορεί να προκύψει κάτι πολύ παραγωγικό»

Aπό την πρώτη κιόλας ταινία του, το 45λεπτο ντοκιμαντέρ «Introduction to the End of an Argument» (Εισαγωγή στο τέλος ενός επιχειρήματος, 1990) – όπου εικόνες ταινιών όπως οι «Λόρενς της Αραβίας» και «Εξοδος» αναμειγνύονται με αποσπάσματα τηλεοπτικών σόου και ειδήσεων για να προκύψει ένα παράξενο σχολιαστικό ντοκουμέντο πάνω στην ιστορία της πολιτικής της Μέσης Ανατολής – μέχρι την τελευταία του, «Ο Παράδεισος έπεσε στη Γη» (2019) – το οδοιπορικό σε διάφορες χώρες του κόσμου ενός κινηματογραφιστή ο οποίος παντού βρίσκει κοινά στοιχεία με τη χώρα του την Παλαιστίνη – ο παλαιστίνιος σκηνοθέτης Ελία Σουλεϊμάν έχει κερδίσει μια δική του θέση στο παγκόσμιο σινεμά.

Με ένα διακριτικό, ευγενικό χιούμορ – κάτι ανάμεσα σε Μπάστερ Κίτον και Ζακ Τατί – οι ιστορίες του αποπνέουν µια βαθιά ανθρωπιά που δεν συναντάµε συχνά. Το αριστούργηµά του, η «Θεϊκή παρέµβαση» (2002), η ταινία που τον έβαλε στον χάρτη των µεγάλων auteur, είναι µια κατάµαυρη, αλλά συχνά ξεκαρδιστική, σουρεαλιστική (και προφητική) κωµωδία πάνω στις παράλογες συνθήκες ζωής των Παλαιστινίων υπό την κατοχή των ισραηλινών δυνάµεων. Ενα ουµανιστικό σχόλιο για τη µαταιότητα του πολέµου, που κερδίζει στα σηµεία γιατί κριτικάρει χωρίς να κάνει προπαγάνδα.

Παρατηρητικότητα

Αν κάτι παρατηρεί κανείς στις ταινίες του Σουλεϊμάν, που δεν είναι πολλές, μόλις 12 μαζί με τις μικρού μήκους, αυτό είναι η οξυδερκής παρατηρητικότητά του, κάτι που ο ίδιος αποδίδει στο ότι έτσι είναι και στη ζωή του. «Αυτό μου αρέσει να κάνω ακόμα και όταν περπατώ στον δρόμο ενώ πολλά από όσα παρατηρώ, αργότερα, περνούν μέσα στις ταινίες μου – συνειδητά ή μη» μου είπε το περασμένο Σάββατο το μεσημέρι. Καθόμασταν μόνοι στο roof garden του ξενοδοχείου Capitol όπου ο Σουλεϊμάν φιλοξενούνταν ως ειδικός καλεσμένος του 36ου Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου. Ακόμα και εκεί φάνηκε η τάση του να παρατηρεί. Οταν παρήγγειλε τον καπουτσίνο του ρώτησε την κάπως μελαμψή σερβιτόρα από πού είναι και όταν εκείνη τού απάντησε από την Ελλάδα, ο Σουλεϊμάν ρώτησε «τότε γιατί δεν είσαι σαν αυτόν εδώ;» δείχνοντας εμένα. Η κουβέντα είχε συνέχεια. Οταν η σερβιτόρα τού είπε ότι πολλές φορές νομίζουν ότι είναι Τουρκάλα, ο Σουλεϊμάν απάντησε «αυτό δεν είναι αποδεκτό! Προτιμότερο να σας νομίζουν Παλαιστίνια!».

Λάτρης της Ελλάδας

Ο Ελία Σουλεϊμάν, που γεννήθηκε το 1960 στη Ναζαρέτ και εδώ και πολλά χρόνια ζει στο Παρίσι, γνωρίζει την Ελλάδα πολύ καλά χάρη στη λιβανέζα σύζυγό του, ηθοποιό και τραγουδίστρια Γιασμίν Χαμντάν που εγκαταστάθηκε στην Αθήνα όταν ήταν πολύ μικρή. «Η οικογένεια της Γασμίν αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τον Λίβανο εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου» είπε ο σκηνοθέτης και «χάρη στους ισχυρούς δεσμούς της γυναίκας μου με την Ελλάδα ξέρω αρκετά καλά την Αθήνα όπως και την υπόλοιπη Ελλάδα, ιδίως τη Σύρο όπου πηγαίνουμε συχνά. Η Ελλάδα και η Αθήνα συγκεκριμένα, είναι η δεύτερη πατρίδα της γυναίκας μου μετά βεβαίως από τη Βηρυτό και τον Λίβανο. Σε λίγο θα αποκτήσουμε και σπίτι εδώ».

Ενας ακόμα λόγος για τον οποίο ο Σουλεϊμάν αγαπά την Ελλάδα είναι «επειδή πολιτισμικά βρίσκεται κοντά μου» όπως είπε. «Αν και δεν είμαι καθόλου θρήσκος, είμαι έλληνας ορθόδοξος και όπως έχω καταλάβει ακόμα και ο θρησκείες έχουν τον δικό τους πολιτισμό. Πολιτισμικά νιώθω ότι υπάρχει μια συγγένεια ανάμεσα στον δικό σας λαό και τον δικό μου». Δεν συμφωνεί απολύτως με τη λέξη «σύνδεσμος» («είναι μια πολύ δυνατή έννοια») όμως «η ελληνική ατμόσφαιρα μου είναι οικεία. Οι συμπεριφορές, ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι ζουν, η κουζίνα τους, όλα μοιάζουν τόσο κοντινά μου. Δεν έχω, για παράδειγμα, αυτήν την οικειότητα όταν κυκλοφορώ στους δρόμους του Παρισιού όπου κατοικώ».

Ο πολιτισμός που κουβαλάς

Ρωτώ τον Ελία Σουλεϊμάν αν κάνει αυτού του είδους τις πολιτισμικές σκέψεις όταν κινηματογραφεί. Το πολιτιστικό του υπόβαθρο παίζει ρόλο όταν γράφει ή όταν βρίσκεται σε διαδικασία γυρίσματος; «Με πρόθεση καθόλου αλλά χωρίς πρόθεση, είναι βέβαιο» είπε. «Η θέση σου στον κόσμο, αυτά που βλέπεις, το πώς τα βλέπεις… όλα αυτά σχετίζονται με τον πολιτισμό σου. Οπότε ό,τι θέλεις να κινηματογραφήσεις, προέρχεται από μέσα σου και αυτόν τον πολιτισμό που κουβαλάς. Και νομίζω ότι αυτό ισχύει για όλους, ή αν όχι για όλους, για εκείνους τουλάχιστον που έχουν την ίδια αισθητική αντιμετώπιση για το σινεμά με τη δική μου».

Μαγειρική Vs σινεμά

Ο Σουλεϊμάν γουρλώνει τα μάτια όταν τον ρωτώ αν ετοιμάζει καινούργια ταινία. «Τι εννοείτε; Μόλις τελείωσα την τελευταία!». Μόνο που η τελευταία είναι παραγωγή του 2019 και από τότε έχουν περάσει τέσσερα χρόνια. «Δεν με ενδιαφέρει να γυρίζω συνέχεια ταινίες» είπε. «Συνήθως πρέπει να έχω μια καλή αφορμή για να το κάνω». Πως όμως περνά τον χρόνο του όταν δεν γυρίζει ταινία; «Πολύ καλή ερώτηση. Εννοείτε πως δεν κάνω τίποτα στην καθημερινότητά μου; Ξέρετε, καμιά φορά το τίποτα είναι δουλειά, από το τίποτα μπορεί να προκύψει κάτι πολύ παραγωγικό. Και όταν λέω τίποτα, εννοώ να περπατάς στον δρόμο, να βλέπεις μια ταινία, να διαβάσεις ένα βιβλίο ή να μαγειρεύεις. Η μαγειρική για μένα είναι ισάξια με το σινεμά. Αν ήταν να επιλέξω ανάμεσα στο γράψιμο και τη μαγειρική, επιλέγω τη μαγειρική!».

Παλαιστίνη και Ισραήλ

Κλείνοντας ζητώ από τον Ελία Σουλεϊμάν να σχολιάσει την πρόσφατη τραγική κατάσταση ανάμεσα στη χώρα του την Παλαιστίνη και το Ισραήλ. Δεν θέλει. Λέει, απλώς, «είναι ολοφάνερο». Αλλά προσθέτει: «Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι υπάρχουν κάποιες χώρες των οποίων οι πολίτες, όχι οι κυβερνήσεις, δείχνουν μεγαλύτερη συμπάθεια και κατανόηση απέναντι σε τέτοια προβλήματα. Και η Ελλάδα είναι μια από αυτές τις χώρες γιατί αυτή τη συμπάθεια και κατανόηση τη βρίσκεις κυρίως στις χώρες της Μεσογείου. Στην Ισπανία, στην Πορτογαλία, στην Ελλάδα. Γι’ αυτό και επιστρέφω στο θέμα για το οποίο μιλούσα πιο πριν, τον πολιτισμό. Ο πολιτισμός έχει σχέση με αυτή την κατανόηση».