Η επόμενη κίνηση της Σαουδικής Αραβίας και ο στόχος των Ιρανών

Το απόγευμα της 7ης Οκτωβρίου, καθώς η έκταση της σφαγής στο νότιο Ισραήλ γινόταν ξεκάθαρη, ο πολιτικός ηγέτης της Χαμάς Ισμαήλ Χανίγιε προειδοποίησε τις αραβικές χώρες ότι το Ισραήλ δεν μπορούσε να τις προστατεύσει. Τα λόγια του Xανίγιε υπογράμμισαν την αδυναμία του ισραηλινού στρατού και κράτους εκείνη τη στιγμή, γράφουν οι «Financial Times», αλλά – εν μέσω των συζητήσεων για ομαλοποίηση μεταξύ Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας – λειτούργησε επίσης ως συγκαλυμμένη απειλή για τις αραβικές χώρες: θα μπορούσατε να είστε ο επόμενος.

Αυτό πρέπει να προκάλεσε ρίγος στο Ριάντ. Το Ιράν όχι μόνο διαθέτει πυρηνικό πρόγραμμα, μη επανδρωμένα αεροσκάφη που οι πελάτες του στην Υεμένη, οι Χούτι, έχουν χρησιμοποιήσει κατά της Σαουδικής Αραβίας όπως και η Χεζμπολάχ που δραστηριοποιείται στη Συρία, τον Λίβανο, την Υεμένη και το Ιράκ – αλλά τώρα ένας άλλος από τους συμμάχους του παρουσιάζει εξαιρετικά βελτιωμένες στρατιωτικές ικανότητες.

Γι’ αυτό ήταν τόσο σημαντικό το ότι πέντε ημέρες αργότερα ο πρόεδρός του Ιμπραήμ Ραΐσι μίλησε τηλεφωνικά με τον διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπα Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν – την πρώτη τους συνομιλία μετά την ένταση μεταξύ των δύο χωρών τον Μάρτιο και την πρώτη σε αυτό το επίπεδο μετά τη ρήξη των σχέσεων 2016. Την Τετάρτη, ο ιρανός υπουργός Εξωτερικών είχε επίσης συνάντηση με τον σαουδάραβα ομόλογό του στην Τζέντα στο περιθώριο επείγουσας συνεδρίασης του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας.

Σαφώς, η προσέγγιση Σαουδικής Αραβίας – Ιράν δεν έχει πεθάνει. Στην πραγματικότητα, οι Σαουδάραβες είναι μάλλον ανακουφισμένοι που έχουν ένα κανάλι προς την Τεχεράνη. Το σκεπτικό είναι: με την απειλή του Χανίγιε να κρέμεται στον αέρα, είναι καλύτερο να κρατήσουμε τους Ιρανούς κοντά.

Για τους Ιρανούς, η προσέγγιση ήταν κίνηση να δημιουργηθεί χώρος καθώς η πίεση, περιφερειακή και εσωτερική, συσσωρευόταν.

Το Ιράν και η Χεζμπολάχ φαίνεται να έχουν αιφνιδιαστεί από το εύρος της επιχείρησης της Χαμάς και τα όσα προκάλεσε, συμπεριλαμβανομένων των ομάδων κρούσης γύρω από δυο αμερικανικά αεροπλανοφόρα στη Μεσόγειο.

Δυτικοί διπλωμάτες και άραβες αξιωματούχοι ανέφεραν ότι, παρά τη δημόσια ρητορική, οι ιρανοί αξιωματούχοι αναζητούν ιδιωτικά μια διέξοδο από την κλιμάκωση. Το τι απαιτείται μοιάζει ακόμα ασαφές.

Πολλά εξαρτώνται από το πώς εξελίσσεται η στρατιωτική επιχείρηση του Ισραήλ κατά της Γάζας. Αραβες αξιωματούχοι ήταν ενοχλημένοι με την Ουάσιγκτον ακόμη και πριν η Ιορδανία ακυρώσει τη σύνοδο κορυφής με τον πρόεδρο Τζο Μπάιντεν, συμπεριλαμβανομένης της άρνησης της Αμερικής να ζητήσει κατάπαυση του πυρός. Αμέσως μετά την επίθεση της Χαμάς, οι ιδιωτικές εκκλήσεις προς τις ΗΠΑ να συγκρατήσουν τα αντίποινα του Ισραήλ απορρίφθηκαν.

Ποιος είναι ο στόχος του Ιράν; Οπως γράφει ο «Economist», δεν είναι να προκαλέσει ανοιχτό πόλεμο με τη Δύση και τους συμμάχους της, αλλά να σπείρει την αβεβαιότητα και την αστάθεια, όπως κάνει την τελευταία δεκαετία. Οντας στο κατώφλι να γίνει πυρηνική δύναμη, διατηρεί με τον τρόπο αυτόν στρατηγική ασάφεια με τον «άξονα αντίστασης», δηλαδή το δίκτυο βίαιων οργανώσεων που έχει σε διάφορες χώρες της περιοχής. Αρνείται ότι είναι υπεύθυνοη ενώ προμηθεύει ένοπλες ομάδες όπως οι Χούτι με όπλα, τους παρέχει εκπαίδευση και τους χρησιμοποιεί για επιθέσεις, όπως ένα χτύπημα με πυραύλους στη σαουδαραβική Aramco το 2019 που σταμάτησε προσωρινά το 5% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.

Αυτή η στρατηγική ευχαριστεί τον ολοένα στενότερο φίλο του Ιράν, τη Ρωσία, η οποία, απομονωμένη πλέον από τη Δύση, εμπλέκεται σε εμπόριο όπλων και τρόπους να ξεφεύγει από τις εις βάρος της κυρώσεις: σκεφτείτε τα ιρανικά drones καμικάζι Shahed-136 που σκοτώνουν Ουκρανούς.

Η παρούσα κρίση δείχνει τις ευκαιρίες και τα προβλήματα της προσέγγισης του Ιράν. Υποστηρίζει εδώ και καιρό τη Χαμάς, αλλά δεν φαίνεται να γνωρίζει εκ των προτέρων για την επίθεσή της στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου, σύμφωνα με δυτικούς αξιωματούχους που γνωρίζουν το θέμα, σημειώνει ο «Economist». Ωστόσο, προσπάθησε να αξιοποιήσει τις θηριωδίες της Χαμάς και να κινητοποιήσει τον «άξονα της αντίστασης».

Η Χεζμπολάχ και το Ισραήλ αντάλλαξαν πυρά με την υποστήριξη του Ιράν και της Αμερικής αντίστοιχα.

Η Σαουδική Αραβία και το Ιράν, οι δύο μεγάλοι αντίπαλοι της περιοχής, καθορίζουν η καθεμία το δικό της μονοπάτι μέσα στην τεταμένη κατάσταση. Ομως οι άγνωστοι παράγοντες είναι πολλοί. Και ανά πάσα στιγμή, όλα μπορούν να συμβούν. Μπ. Ν.