«Ηθελα να δείξω {CR}την αληθινή εικόνα {CR}των αφγανών γυναικών»

Μία ταινία με αφγανούς μετανάστες στο εξωτερικό. Η σκέψη και μόνο σχεδόν αμέσως σου δίνει την εικόνα. Φτώχεια, απελπισία, εκμετάλλευση, πόνος. Δυστυχία. Ο κινηματογράφος συνήθως εκεί εστιάζει και το αποτέλεσμα είναι ότι όλες αυτές οι ταινίες, όσο σημαντικές και αν είναι, όσο σοβαρά και να αντιμετωπίζουν το θέμα, να δείχνουν όμοιες μεταξύ τους. Ξέρεις περίπου τι πρόκειται να δεις και ξέρεις ότι κατά πάσα πιθανότητα θα πρέπει να προσφέρεις τον οίκτο σου. Κάτι τέτοιο όμως δεν συμβαίνει στο «Fremont». Η τέταρτη μεγάλου μήκους ταινία του ιρανού σκηνοθέτη και σεναριογράφου Μπαμπάκ Τζαλαλί είναι μια φρέσκια, πρωτότυπη ματιά πάνω στο επίμαχο αυτό ζήτημα. Γυρισμένο ασπρόμαυρο και θυμίζοντας ατμόσφαιρα παλιάς ταινίας του Τζιμ Τζάρμους, το «Fremont» που προβάλλεται στο διαγωνιστικό τμήμα του 29ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας Νύχτες Πρεμιέρας είναι η ιστορία της Ντόνια, μιας νεαρής Αφγανής που έχει καταλήξει στο Φρίμοντ της Καλιφόρνιας, λίγο έξω από το Σαν Φρανσίσκο, εκεί όπου πολλοί συμπατριώτες της έχουν δημιουργήσει μια δική τους κοινότητα. Προσλαμβάνεται σε μια βιοτεχνία μετάφρασης ευχών για τα fortune cookies που προσφέρονται στους πελάτες των κινεζικών εστιατορίων και ο θεατής παρακολουθεί μια ποικιλία στιγμών από τη ζωή της, μέσα από τις οποίες απολαμβάνει το πείσμα, τον αντικομφορμισμό και το χιούμορ της· τον χαρακτήρα ενός νέου ανθρώπου που παρά το σκληρό παρελθόν του στη χώρα από την οποία κατάφερε να ξεφύγει, όχι απλώς έχει την επιθυμία να ζήσει, αλλά να ζήσει με τους δικούς της όρους.

«Ολες μου οι ταινίες, οι μικρού και μεγάλου μήκους, έχουν κάποιο αφγανικό στοιχείο μέσα τους» μας είπε ο 45χρονος Μπαμπάκ Τζαλαλί το περασμένο Σάββατο όταν τον συναντήσαμε στο εστιατόριο του ξενοδοχείο Electra Metropolis της οδού Μητροπόλεως για αυτή τη συζήτηση. «Ως Ιρανός έχω πολύ καλή γνώση του τι σημαίνει να είσαι Αφγανός και μάλιστα, οφείλω να πω ότι ντρέπομαι, νιώθω ενοχές που στην παιδική μου ηλικία είδα την απαράδεκτη συμπεριφορά των συμπατριωτών μου στο Ιράν απέναντι στους αφγανούς μετανάστες. Ισως, αντί της ντροπής, η κατάλληλη έκφραση να είναι ότι τα μάτια μου, από πολύ μικρή ηλικία, ήταν πάντα ανοιχτά ως προς το τι σημαίνει να είναι κανείς μετανάστης». Η μετανάστευση, άλλωστε, ήταν μια κατάσταση που βίωσε ο ίδιος. Γεννημένος τον Σεπτέμβριο του 1978 στο Γκόργκαν, το πιο βόρειο σημείο του Ιράν, που τότε συνόρευε με τη Σοβιετική Ενωση (σήμερα με το Τουρκμενιστάν), ο Τζαλαλί έφυγε με τους γονείς και τον μεγαλύτερο αδελφό του νόμιμα για την Αγγλία το 1986, λίγο πριν από το τέλος του πολέμου ανάμεσα στο Ιράν και το Ιράκ. Στην Αγγλία απέκτησε πτυχίο στις Ανατολικοευρωπαϊκές Σπουδές και μεταπτυχιακό στις Πολιτικές προτού παρακολουθήσει τη Σχολή Κινηματογράφου του Λονδίνου.

Η ιδέα για τη δημιουργία του «Fremont» γεννήθηκε όταν ο Μπαμπάκ Τζαλαλί πήγε στο Σαν Φρανσίσκο για να γυρίσει τη δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία του, «Radio dreams» (2016). «Εμαθα για μια πόλη ονόματι Φρίμοντ, μεγάλο μέρος του πληθυσμού της οποίας είναι Αφγανοί οι οποίοι είχαν καταλήξει εκεί έχοντας κατορθώσει να αποκτήσουν τη βίζα για την Αμερική». Από τότε έκανε συχνά επισκέψεις στο Φρίμοντ και είδε ότι εκεί υπήρχαν πολλοί αφγανοί μεταφραστές, εργαζόμενοι είτε για τον στρατό, είτε για υπηρεσίες ασφαλείας. «Ηταν μια περίεργη κατάσταση γιατί αυτοί οι άνθρωποι, που ήταν εγκαταλελειμμένοι από όλους παρά την αμερικανική βίζα τους, αναγκάστηκαν να κάνουν αυτή τη δουλειά, όχι μέσα από ένα πρότυπο ηθικής αλλά για να επιβιώσουν, να εργαστούν. Ωστόσο αυτό δεν έβρισκε σύμφωνους κάποιους της αφγανικής κοινότητας γιατί τους θεωρούσαν προδότες – παρότι οι ίδιοι επίσης ζούσαν στην Αμερική». Ο Τζαλαλί είναι σε θέση να καταλάβει κάπως αυτή την περίπλοκη κατάσταση γιατί ο ίδιος, ενώ έχει σήμερα τη βρετανική υπηκοότητα, ποτέ δεν ένιωσε Βρετανός. «Ενώ νιώθω ότι το Λονδίνο είναι το σπίτι μου δεν νιώθω Βρετανός» είπε. «Παρ’ όλ’ αυτά μπορώ να πω ότι σε κάθε κοινότητα μεταναστών με ίδιες ρίζες σε μια ξένη χώρα, υπάρχουν διαφορές και διαφορετικές αντιλήψεις».

Πέρα από τη μιζέρια

Σε κάθε περίπτωση αυτή η κατάσταση των αφγανών μεταφραστών γοήτευσε τον Τζαλαλί και το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία μαζί με τη συνεργάτιδά του Καρολίνα Καβάλι, του σεναρίου του «Fremont», στο οποίο όμως αποφάσισε το κεντρικό πρόσωπο να είναι γυναίκα παρότι η πλειονότητα των μεταναστών που γνώρισε στο Φρίμοντ ήταν άνδρες. «Κάτι που ανέκαθεν με ενοχλούσε» είπε, «ήταν η εικόνα των αφγανών γυναικών από τα ΜΜΕ και τον κινηματογράφο. Εστιάζουν πάντα στη μιζέρια. Μια Αφγανή δεν βγαίνει ποτέ από το σπίτι της, δεν έχει ποτέ εργασία, βρίσκεται απλώς σε μιζέρια. Δεν είναι αλήθεια. Είναι αλήθεια ότι καταπιέζονται αλλά έχω συναντήσει αφγανές γυναίκες ανεξάρτητες, με όνειρα, με φιλοδοξίες. Και αυτό θέλησα να δείξω. Η Ντόνια έχει ένα βαρύ παρελθόν, σίγουρα, όμως κατά βάση δεν θέλει παρά να ζήσει τη ζωή της καλά όπως κάθε γυναίκα σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου. Θέλει να βγει το βράδυ, θέλει να εργαστεί, θέλει να έχει να κάνει κάτι την επόμενη μέρα, θέλει να ερωτευτεί. Σε τι διαφέρει από μια Γερμανίδα ή μια Αγγλίδα, ή μια γυναίκα από τη Νιγηρία; Ολοι θέλουμε τα ίδια πράγματα. Και όμως η εικόνα των Αφγανών που συνήθως εισπράττουμε από το σινεμά είναι γυναίκες χωρίς φιλοδοξίες, χωρίς επιθυμίες, χωρίς όνειρα. Και ίσως ένα μέρος της αιτίας που τις παρουσιάζουν κατ’ αυτόν τον τρόπο να οφείλεται στο ότι πολύς κόσμος αυτήν ακριβώς την εικόνα έχει ήδη σχηματισμένη στο μυαλό του για αυτές τις γυναίκες».