…και να ’σουν ράφτρα {CR}μες στην Κοκκινιά

Ούτε παχνιδάδικα ούτε βιβλιοπωλεία ούτε καν εκείνο του Πεχλιβανίδη (στην οδό Κοραή, λίγο πιο πάνω από τη Σταδίου αν θυμάμαι καλά) που είχε όλα τα Κλασικά Εικονογραφημένα. Κανένα κατάστημα δεν μου φαινόταν τόσο φαντασμαγορικό στα μικράτα μου όσο του Καλυβιώτη. Πρώτα απ’ όλα εκεί μέσα έμαθα τα χρώματα καθώς ξερογλειφόμουν μπροστά από τις κλωστές DMC – και σε ματσάκι για κέντημα και σε καρουλάκι για ράψιμο – ενώ η μαμά μου διάλεγε φόδρες και φερμουάρ. Δεκάδες αποχρώσεις που δεν υπήρχαν ούτε στις πιο μεγάλες κασετίνες με ξυλομπογιές. Και, αργότερα, δίπλα στη μοδίστρα που ερχόταν στο σπίτι μας, άρχισα να διακρίνω τις διαφορές. Αλλο το πράσινο το φιστικί, άλλο το κυπαρισσί κι άλλο της μέντας. Αλλο το κόκκινο το καρπουζί κι άλλο το ντοματί. Αλλο το κίτρινο το μουσταρδί κι άλλο το λεμονί για να μην πάμε στη μεγάλη παλέτα του μωβ που άρχιζε από το λεβαντί, προχωρούσε στο βιολετί για να καταλήξει στο δραματικό μελιτζανί.

Και μετά τα κουμπιά. Σε κουτιά που κάλυπταν ολόκληρο τοίχο, τακτοποιημένα ανά χρώμα και ανά υλικό (μεταλλικά, ξύλινα, κοκκάλινα, φιλντισένια), με τα μεγέθη τους στην μπροστινή όψη, από τεράστια μέχρι τοσοδούλια. Και κορδέλες (γκρο, βελούδινες και σατέν) και τρέσες δαντελένιες και μπροκάρ και έξτρα φορ και καρίνες και βάτες και πατρόν και «σαπουνάκια» για να μπαίνουν τα σημάδια στο ύφασμα και κάτι ψαλίδια μεγάλα και οδοντωτά και εκείνα τα «μαξιλαράκια» που κάρφωναν επάνω τις καρφίτσες και γιακάδες ξεχωριστοί και φιούμπες και αγκράφες και κρόσια και μία γωνιά για πασμαντερί που ποτέ δεν κατάλαβα τι ακριβώς ήταν.

Ολος αυτός ο μαγικός κόσμος, στριμωγμένος σε ένα μακρινό παρελθόν που νόμιζα ότι δεν με αφορά πια, ζωντάνεψε εντός μου όταν πληροφορήθηκα τον θάνατο, σε ηλικία 102 ετών, του Κώστα Καλυβιώτη. Ενα όνομα που έγινε αναφορά (δεν χρειαζόταν να δοθούν περαιτέρω εξηγήσεις όταν έλεγες «Πάω στον Καλυβιώτη) και που σηματοδοτεί όχι μόνο μια εποχή αλλά και ένα σύμπαν γυναικείου πολιτισμού που δεν υφίσταται πλέον. Μαζί με ένα σωρό λέξεις που έχουν ξεχαστεί: νερβίρ, αμπίρ, κρουαζέ, εβαζέ, σεμιζιέ, απλικέ, μανικοκόλληση, λαιμόκοψη «χαμόγελο», λαιμόκοψη μπατό και άλλα που δεν θυμάμαι αλλά μου έρχονται σιγά σιγά στο μυαλό καθώς γράφω αυτό το κείμενο.

Ο Κώστας Καλυβιώτης υπήρξε ένας ακόμη από αυτούς τους «μικρούς ήρωες» που, ξεκινώντας από το μηδέν, κατόρθωσε σε χρόνια δύσκολα και αβέβαια να κάνει μία επιχειρηματική κατάσταση όπως θα λέγαμε στα σύγχρονα. Ηταν αυτό που διευκόλυνε το επάγγελμα των μοδιστρών (ή μοδιστών όπως έλεγαν παλιά). Το οποίο υπήρξε, ήδη από τα αρχές του προηγούμενου αιώνα, ένα από τα πρώτα «άλλοθι» για τη γυναικεία χειραφέτηση στην Ελλάδα.

Μοδιστρούλες

Στα περισσότερα αστικά μυθιστορήματα της γενιάς του ’30, υπήρχε πάντα χώρος για να τρυπώσει μία μοδιστρούλα. Ακόμη και αν δεν έχει δραματουργικό ρόλο, θα περιγράφεται το πώς ξεχύνονταν όλες μαζί στον δρόμο όταν σχόλαγαν από τα μοδιστράδικα όπου δούλευαν και συγχρόνως διδάσκονταν το άλφα βήτα της βελόνας και της κλωστής. Διότι καλές οι δυναμικές και μορφωμένες μεγαλοαστές διανοούμενες της εποχής που οραματίζονταν τη «νέα γυναίκα» αλλά για τα κορίτσια της γειτονιάς και της περιφέρειας η μοδιστρική ήταν ένας από τους ελάχιστους τρόπους για να ξεφύγουν από τον περιορισμό του σπιτιού.

Επάγγελμα σίγουρο (στη δεκαετία του 1960 μπήκε το έτοιμο ρούχο στη ζωή της μέσης Ελληνίδας, μέχρι τότε όλες «ραβόντουσαν») και ασφαλές για τα ήθη της εποχής αφού τα κορίτσια είχαν πάρε – δώσε μόνο με γυναίκες. Και ακόμη, το μοναδικό ίσως που συμφιλίωνε τη μικροαστική με τη μεγαλοαστική τάξη, αυστηρά διαχωρισμένες εκείνες τις εποχές. Οι μοδίστρες είχαν το «προνόμιο» να μπαίνουν στις κρεβατοκάμαρες των πλουσιόσπιτων, να βλέπουν τις «κυρίες» με το κομπινεζόν. Και εκτός από τις «πρεμιέρες» (τις επικεφαλής μοδίστρες στα ατελιέ) υπήρξαν κι όλες αυτές οι γυναίκες που, στα σκληρά μεταπολεμικά χρόνια, πατώντας τσάτρα – πάτρα μια Singer στο σπίτι τους και κάνοντας επιδιορθώσεις, ανέθρεψαν και σπούδασαν επιφανείς, σήμερα, Ελληνες.