Η Ελλάδα και η πρόκληση {CR}της τεχνητής νοημοσύνης

Στις 29 Μαρτίου 2023, υπό το φως της έκρηξης των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων (LLMs) και της Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης (Generative Artificial Intelligence), η δεξαμενή σκέψης «Future of Life Institute» εξέδωσε μια ανοιχτή επιστολή, την οποία συνυπέγραψαν πολλές επιδραστικές προσωπικότητες, από γνωστούς διανοούμενους (όπως ο Yuval Noah Harari) μέχρι κορυφαίους επιχειρηματίες (όπως ο Elon Musk).

Η επιστολή αυτή αποτελεί μια συναισθηματικά φορτισμένη έκκληση για κατεπείγουσα παύση στην ανάπτυξη της «πιο ισχυρής» τεχνητής νοημοσύνης, ένα παγκόσμιο «time-out», προκειμένου να τοποθετηθούν όρια και «προστατευτικά κιγκλιδώματα» στον δρόμο προς μια υπαρξιακή καταστροφή της ανθρωπότητας.

Στο ίδιο πνεύμα υπερβολής, μια άλλη ανοιχτή επιστολή, από το Κέντρο για την Ασφάλεια της Τεχνητής Νοημοσύνης (Centre for AI Safety), προειδοποιεί ότι «ο μετριασμός του κινδύνου εξαφάνισης από την τεχνητή νοημοσύνη θα πρέπει να συνιστά παγκόσμια προτεραιότητα».

Σε μια διαφορετική, πιο ρεαλιστική γραμμή σκέψης, ενάντια στην καλλιέργεια φόβου και ανασφάλειας, ο Rashik Parmar, διευθύνων σύμβουλος της BCS-The Chartered Institute for IT, παρουσίασε μια κοινή δήλωση σημαντικών εμπειρογνωμόνων που διακηρύσσουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα εξελιχθεί σε έναν σύγχρονο «εξολοθρευτή», αλλά σε έναν αξιόπιστο βοηθό στη μάθηση, την εργασία, τη φροντίδα υγείας, την ψυχαγωγία.

Υποστηρίζουν ότι ο πιο κατάλληλος τρόπος για να επιτευχθεί αυτό είναι η διαχείριση και διακυβέρνηση της τεχνητής νοημοσύνης σύμφωνα με συγκεκριμένους επαγγελματικούς κώδικες δεοντολογίας και ηθικά πρότυπα με διεθνή απήχηση, όσο και η συστηματική οικοδόμηση ψηφιακής εμπιστοσύνης. Οι ειδικοί οφείλουν να πείσουν το ευρύ κοινό σχετικά με την υπεύθυνη και επωφελή ανάπτυξη και χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.

Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα ταξίδι χωρίς εισιτήριο επιστροφής, αλλά αυτό το ταξίδι δεν εγείρει αυτόματα υπαρξιακές απειλές για την ανθρωπότητα, δεν τελειώνει νομοτελειακά με το εφιαλτικό σενάριο των κακών ρομπότ που παίρνουν τη θέση των ανθρώπων. Αντίθετα, μπορεί να αποτελέσει δύναμη αναζωογονητικής καινοτομίας και ποιοτικής αλλαγής, αρκεί να λάβουμε σήμερα τολμηρές και κρίσιμες αποφάσεις, διαλογικά επεξεργασμένες και συλλογικά συμφωνημένες, με έμφαση στην πολυμερή συνεργασία, το ανθρώπινο και θεσμικό κεφάλαιο, την προορατική ρύθμιση και τους παγκόσμιους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης. Προκειμένου να εκπληρώσει η τεχνητή νοημοσύνη τις υποσχέσεις της για ένα καλύτερο μέλλον, όπως εύστοχα υποστηρίζουν οι Daron Acemoglu και Simon Johnson στο πρόσφατο βιβλίο τους «Power and Progress», πρέπει να ευθυγραμμιστεί με τις συλλογικές αξίες και ο αντίκτυπός της να τεθεί υπό τον έλεγχο της κοινωνίας. Στη θετική αυτή κατεύθυνση μπορεί να μας βοηθήσει ουσιαστικά η διεπιστημονική προσέγγιση της «στρατηγικής προόρασης» (strategic foresight) που μας υπενθυμίζει πόσο άγονη και αντιπαραγωγική είναι η απλουστευτική δυϊστική ανάλυση (π.χ., είτε εξιδανίκευση, είτε δαιμονοποίηση), η μανία της πρόβλεψης και η προσκόλληση σε ένα και μοναδικό σενάριο, θετικό ή αρνητικό – κάτι που ευνοεί την «πολιτική του αναπόφευκτου» (Timothy Snyder).

Αντίθετα, μπορούμε να κατακτήσουμε περισσότερους βαθμούς δυναμικής κατανόησης του συστήματος και προετοιμασίας απέναντι στο απρόοπτο και το άγνωστο μέσα από μια «κβαντική» λογική διερεύνησης ενός ευρέος πλέγματος από πολλά και διαφορετικά ενδεχόμενα μέλλοντα. Μια διερεύνηση χωρίς φόβο και πάθος, αλλά με δημιουργικότητα και φαντασία. Αυτό ακριβώς επιχειρεί η εν εξελίξει διεπιστημονική έρευνα για το αύριο της Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης στην Ελλάδα, με τη συνεργασία Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) και ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» και την υποστήριξη της Ειδικής Γραμματείας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης.

Ο Χαράλαμπος Τσέκερης είναι αντιπρόεδρος Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής
και Τεχνοηθικής

Ο Γιάννης Μαστρογεωργίου είναι ειδικός γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού, Προεδρία της Κυβέρνησης