Το καλό {LF}και το κακό, {LF}η δημιουργία και η φθορά

Ο αμερικανός συγγραφέας Ρέι Μπράντμπερι (1920-2012), που ασχολήθηκε με διάφορα λογοτεχνικά είδη, όπως είναι αυτά της επιστημονικής φαντασίας, του τρόμου, του μυστηρίου, αλλά και της ρεαλιστικής απεικόνισης, και έγινε εξόχως δημοφιλής για τα μυθιστορήματά του Φαρενάιτ 451 (1953) και Τα χρονικά του Αρη (1950), αλλά και τη συλλογή διηγημάτων του Ο εικονογραφημένος άνθρωπος (1951), παρέδωσε μια εντελώς διαφορετική σύνθεση, το 1957, Το κρασί του θέρους, για την ακρίβεια Κρασί από πικραλίδα (Dandelion wine) – με αυτόν τον τίτλο κυκλοφόρησε στη χώρα μας, σε μετάφραση του Μιχάλη Μακρόπουλου από τις εκδόσεις Καστανιώτη το 2004 – , το οποίο είναι στηριγμένο στις προσωπικές αναμνήσεις του συγγραφέα.

Κατά τα πρώτα λογοτεχνικά του βήματα ο Ρέι Μπράντμπερι ασχολήθηκε με τη γραφή σύντομων ιστοριών μυστηρίου, ενώ πολύ αργότερα, το 1985, επανήλθε στο είδος με το μυθιστόρημά του Ο θάνατος είναι μια μοναχική υπόθεση (Death is a lonely business), μια περιπέτεια που διαδραματίζεται το 1949 στην Καλιφόρνια, ένας φόρος τιμής στους μεγάλους αμερικανούς συγγραφείς Ρέιμοντ Τσάντλερ και Ντάσιελ Χάμετ, τους θεμελιωτές της hardboiled αστυνομικής ιστορίας.

Το επιστημονικό είδος, ωστόσο, είναι αυτό που θα εκτοξεύσει τη δημοφιλία του και, όπως συνήθιζε να τονίζει ο ίδιος, «χρησιμοποιεί την επιστημονική ιδέα ως μια πλατφόρμα για να πηδήξει στον αέρα και να μην επιστρέψει ποτέ», κάτι που φαίνεται σε όλα του τα έργα που κυριαρχούνται από θέσεις και ιδέες και δεν αποτελούν απλώς μια σύνθεση πρωτότυπων και τολμηρών εικόνων, ή μια μετέωρη ώθηση στο μέλλον και σε ό,τι αυτό περιλαμβάνει υποθετικά ή μη. Επηρεασμένος από τα διηγήματα του Εντγκαρ Αλαν Πόε, αλλά και τις μέχρι τότε επιστημονικές ανακαλύψεις, μετασχημάτισε την καθημερινότητα, τον πραγματικό κόσμο, σε δυστοπικές εικόνες του παρόντος και του μέλλοντος.

Το ιδιαίτερο έργο του Το κρασί του θέρους, το οποίο δεν υστερεί σε ιδέες έναντι των άλλων του έργων, καθώς μπορεί να ιδωθεί και ως μια ποιητική και φιλοσοφική μελέτη για την περίοδο της εφηβείας, είναι ένα μυθιστόρημα ενηλικίωσης, στο οποίο περιγράφονται γεγονότα, στιγμιότυπα από την περίοδο του καλοκαιριού στην εξοχή, όπως τα έζησε ο Ντάγκλας, ο ήρωας του έργου – Ντάγκλας είναι το δεύτερο όνομα του συγγραφέα. Κύρια ασχολία του είναι να εμφιαλώνει, μαζί με τον παππού του, κρασί από πικραλίδα, αλλά και να απολαμβάνει ό,τι του προσφέρει η ατίθαση φύση μιας περιοχής στο Ιλλινόι τα καλοκαίρια της δεκαετίας του ’20.

Περιγράφονται με ξεχωριστή ζωντάνια και λυρισμό το ξύπνημα των αισθήσεων, η σύνδεση του ατόμου με τον έτερο, αλλά πάνω από όλα με την ίδια τη φύση που τον περιβάλλει. Τα επεισόδια δεν έχουν συνοχή και δεν ανταποκρίνονται στην απόλυτη πραγματικότητα, είναι, όμως, το αποτέλεσμα της ματιάς του ήρωα, πώς τα φαντάστηκε, πώς τα είδε, πώς τα αισθάνθηκε και γι’ αυτό μπορεί να είναι και απατηλά. Και εναπόκειται στον αναγνώστη για το πώς θα συνδέσει τους χυμούς των αισθήσεων με τις ιδέες για τη ζωή, την εφηβεία, το πέρασμα του χρόνου. Ο χώρος αναπλάθεται, λαμβάνει τις διαστάσεις τις οποίες η πολυσχιδής φαντασία αλλά και η μνήμη δίνουν και συνθέτουν τις εικόνες μέσω των αισθημάτων, του αγγίγματος, της μυρωδιάς, που συνιστούν την εφήμερη ομορφιά και τις διάφορες και αντίθετες πλευρές της ζωής. Παράλληλα, ωστόσο, παρουσιάζονται αλλά και σχολιάζονται εμμέσως οι φόβοι, οι αγωνίες, οι επιθυμίες, σύμφωνα με τις προσλαμβάνουσες του εφήβου, ο οποίος αρχίζει να ανακαλύπτει τον κόσμο και τη μαγεία του.

Σ’ αυτό το μυθιστόρημα, από τα μυστήρια του σύμπαντος και της επιστήμης, ο Ρέι Μπράντμπερι μας προσγειώνει σε μια ειδυλλιακή πραγματικότητα στην οποία, όμως, συμβιώνουν το καλό και το κακό, το θαύμα και το μυστήριο της ύπαρξης, ακόμα και η μαγεία, με όλες τις απογοητεύσεις, των σχέσεων, η δημιουργία και η φθορά της. Στον ίδιο χώρο μπορεί νέες γυναίκες να δολοφονούνται, μια ηλικιωμένη κυρία να εμφανίζεται και να μαθαίνει πώς να απολαμβάνει το παρόν και να μην παραμένει προσκολλημένη στο παρελθόν της, φιλίες να διαλύονται, αλλά ταυτόχρονα να δημιουργούνται καινούργιες, ενώ τα γηρατειά και ο θάνατος να μεταμορφώνουν την αμεριμνησία, χωρίς ωστόσο να τη διαλύουν. Και μολονότι το καλοκαίρι περνάει γρήγορα, όπως όλα στη ζωή, όμως τα γεγονότα και οι ματιές που συγκρατούν το φευγαλέο και το εφήμερο συμβάλλουν στην ανάπτυξη και την ωρίμανση του ατόμου.

Το μυθιστόρημα αυτό, που διακρίνεται για την πηγαία φρεσκάδα του, μεταφράστηκε με σεβασμό στην ποιητικότητά του.