Τι ήξερε ο Σουλτάνος για {LF}τη Σαντορίνη του 1670 μ.Χ.;

Ο κοσμοπολίτης Δημήτρης Τσίτουρας, άνθρωπος του πολιτισμού με άποψη και ευαισθησία, συλλέκτης μανιώδης και φίλος αγαπητός, λατρεύει το ηφαιστειογενές, απόκοσμα γοητευτικό νησί της Σαντορίνης με το μοναδικό κρητομυκηναϊκό Ακρωτήρι, τα στριφογυριστά του αμπέλια, τις πάμπολλες εκκλησιές και τους ανεμόμυλους, με γηγενείς κατοίκους φανατικούς της πολιτιστικής τους παράδοσης, παρά την προφανώς επικίνδυνη υπερανάπτυξη που διακρίνει το παγκόσμιας ακτινοβολίας νησί τους. Ο Δημήτρης επισκέπτεται ανελλιπώς τα παζάρια, τα γιουσουρούμ και τα στέκια των γυρολόγων της Αθήνας, εντοπίζοντας με το έμπειρο μάτι του οτιδήποτε σχετικό με τα ποικίλα ενδιαφέροντά του, κατά κύριο λόγο με την πολυαγαπημένη του Σαντορίνη. Η μοιραία συνάντησή του με το νησί αυτό συντελέστηκε για πρώτη φορά το 1968, όταν γνώρισε εκεί στο Ακρωτήρι τον μεγάλο ανασκαφέα καθηγητή Σπυρίδωνα Μαρινάτο.

Το αρχείο του Δημήτρη Τσίτουρα για την ιστορία της Σαντορίνης από τον 15ο αιώνα μέχρι σήμερα είναι τεράστιο, περιλαμβάνει χαλκογραφίες, λιθογραφίες, υδατογραφίες, πίνακες ζωγραφικής, φωτογραφίες, χειρόγραφα, βιβλία, έπιπλα, συλλογές εκδόσεων Γιώργου Σεφέρη, Οδυσσέα Ελύτη, έργων Γιάννη Τσαρούχη, Σπύρου Βασιλείου, αρχεία Nelly’s, Σπυρίδωνα Μαρινάτου, Στέλλας Γκρέκα και άλλα. Το 1982 ίδρυσε το Αρχείο Θηραϊκών Μελετών – Συλλογή Δημήτρη Τσίτουρα. Οι καλαίσθητες εκδόσεις που πραγματοποίησε από το 1983 ως σήμερα με υλικό από τα αρχεία του και επίκεντρο τη Σαντορίνη ξεπερνούν τους δεκαέξι τόμους.

Φέτος είδε το φως ένας νέος σημαντικός τόμος του Αρχείου Θηραϊκών Μελετών – Συλλογή Δημήτρη Τσίτουρα με τίτλο «Σαντορίνη 1670 μ.Χ., τα τεκμήρια των οθωμανικών απογραφών (κατάστιχο κεφαλικού φόρου και κτηματολόγιο», που συντάχθηκε πιθανώς με εντολή του Καπουδάν Πασά. Αριστη η επιμέλεια της έκδοσης από τον καθηγητή Οθωμανικής Ιστορίας Ηλία Κολοβό και τον Γιάννη Κηπουρό. Αντίγραφο του οθωμανικού αυτού κατάστιχου βρίσκεται στη Συλλογή του Δημήτρη Τσίτουρα χάρη σε δωρεά που του έγινε από τον Μπεν Σλοτ, διευθυντή των Κρατικών Αρχείων της Χάγης.

Το οθωμανικό κατάστιχο και κτηματολόγιο παρέχει ουσιαστικές πληροφορίες για την κατάσταση στο νησί τον 17ο αιώνα συμβάλλοντας μεταξύ άλλων στη γνώση της ιστορίας, της κοινωνίας και της οικονομίας της περιοχής. Παρέχει επίσης στοιχεία για τις ιδιοκτησίες και τη χρήση της γης. Ο φόρος κεφαλής και το κατάστιχο δίνουν την εικόνα της κοινωνικής δομής και της πληθυσμιακής δυναμικής της Σαντορίνης εκείνη την περίοδο. Ενδιαφέρον το γεγονός της παρουσίας ονομάτων πολλών οικογενειών που επιβιώνουν ως τις μέρες μας σχεδόν αυτούσια, όπως και τα τοπωνύμια. Εντυπωσιακός ο αριθμός των εκκλησιών και των ανεμόμυλων που αναφέρονται στο κατάστιχο και εντοπίστηκαν με τη συμμετοχή της διακεκριμένης αρχιτέκτονος Βούλας Μποζινέκη.

Ενα τέτοιο βιβλίο ανοίγει νέες προοπτικές στην έρευνα της Σαντορίνης και προσφέρει πλούσιο υλικό στη μελέτη της ιστορίας, της κοινωνίας και της οικονομίας της περιόδου.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας

{2BTIT}Ηλίας Κολοβός, Γιάννης Κηπουρός{2BTIT}{CR}{3BEKD}Σαντορίνη 1670 μ.Χ.{CR}Τα τεκμήρια των οθωμανικών απογραφών {CR}Εκδ. Αρχείο Θηραϊκών Μελετών, Συλλογή Δημήτρη Τσίτουρα, 2023, σελ. 492{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 35 ευρ{4BTIM}ώ