Ελάτε να μας βρίσουμε

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές του 1980, όταν βιαζόμουν να ξεμπερδεύω με την εφηβεία και να γίνω αυτό που σήμερα λέω «ενεργός πολίτης» ήταν η κυρίαρχη τάση. Να σνομπάρουμε την Ελλάδα και ότι έφερε ευδιάκριτη «ελληνική σφραγίδα». Ηταν ένα είδος απάντησης στη γραφικότητα του «Επιστροφή στις ρίζες» που, μετασχηματιζόμενο, μας ταλαιπωρούσε πολλά χρόνια. Από τα τσάμικα και τα καλαματιανά του Παπαδόπουλου και του Παττακού, είχαμε περάσει στα ταγάρια, τις φλοκάτες και τα σιγκούνια της Μεταπολίτευσης που είχαν, αν όχι αμιγές πολιτικό πρόσημο, οπωσδήποτε πολιτισμικό. Επί της ουσίας δηλαδή, δεν διέφεραν και πολύ.

Τότε λοιπόν αρχίσαμε να ανακαλύπτουμε την Αμερική. Μεταφορικά και κυριολεκτικά. Στο παραδοσιακό «Τίποτα δεν γίνεται σωστά στην Ελλάδα» ήρθε και προστέθηκε μια «μόδα» να την πω (;) που σε εμάς φαινόταν ελιτισμός αλλά στην πραγματικότητα επρόκειτο περί πούρου σουσουδισμού. Τίποτα ελληνικό δεν μας άρεσε, το κοιτούσαμε με σηκωμένο φρύδι, το θεωρούσαμε παρακατιανό. Ο γκαϊλές μας ήταν να βρούμε στα μεγάλα περίπτερα ξένα περιοδικά και επειδή κυκλοφορούσαν στο σπίτι μας κάποια τεύχη του Interview – του περιοδικού που έβγαζε ο Αντι Γουόρχολ – νομίζαμε ότι μένουμε 5η Λεωφόρο και 43 δρόμους γωνία. Και βέβαια, δεν πολυακούγαμε ελληνική μουσική, δεν βλέπαμε ελληνική τηλεόραση, δεν ασχολούμαστε ούτε κατά διάνοια με την ελληνική showbiz. Ψωνάρες ήμασταν στην πραγματικότητα που νομίζαμε ότι έτσι θα γινόμασταν κοσμοπολίτες. Και στην πραγματικότητα, δεν διαφέραμε σε τίποτα από το κοινό του μανεκέν Υβέτ που, στην περίφημη τηλεοπτική διαφήμιση, ζητούσε βερνίκια νυχιών «όπως Αμερική».

Ακόμη και τότε όμως δεν θυμάμαι κάποιοι να βρίζουν τόσο πολύ τη χώρα. Είπαμε, πάντα υπήρχε η περιρρέουσα άποψη ότι στο εξωτερικό όλα λειτουργούν ρολόι και εδώ όλα γίνονται στο άρπα κόλλα. Αλλά επρόκειτο για κουβέντες καφενείου. Δεν στήνονταν πάνω σε αυτό καριέρες και επικοινωνιακά πρότζεκτ. Αντε να ακούγαμε σε κάποια από τις εμβληματικές επιθεωρήσεις της Ελεύθερης Σκηνής κάτι σαν εκείνο το νούμερο που, παραφράζοντας το «Τώρα που πας στην ξενιτιά» του Χατζιδάκι, έλεγαν «Ησουν ένα κράτος όμορφο κι ευλογημένο / πώς σε καταντήσανε κρατίδιο ξεπουρλεμένο / τώρα με τον Ράλλη και το μαύρο σου το χάλι / έχεις πλέον γίνει τραβεστί». Αυτό όμως ήταν στο πλαίσιο της επιθεωρησιακής σάτιρας – και τώρα που το σκέφτομαι ο τελευταίος στίχος σήμερα θα είχε πέσει μαχόμενος στο πεδίο της πολιτικής ορθότητας. Ασε που η αντίθεση ανάμεσα στην τότε κατάσταση και τη μουσική του Χατζιδάκι μετουσίωνε τους στίχους σε ουσιαστικό σχόλιο. Το οποίο έχει τεράστια διαφορά από το κράξιμο.

Και από το τότε στο τώρα. Το να βρίζεις τη χώρα θεωρείται πολιτική θέση και μάλιστα αγωνιστική, ηρωική. Δεν εννοώ το να κάνεις εμπεριστατωμένη κριτική. Μιλάω για βρίσιμο. Οπως βριζόντουσαν οι καβγατζούδες γειτόνισσες στις παλιές γειτονιές – ή στο σημερινό Διαδίκτυο. Με μπινελίκια στην καθαρεύουσα ή σε ακαδημαϊκή γλώσσα για να κρατούνται τα προσχήματα. Και ποτέ με επιχειρήματα. Και ναι, πάνω σε αυτό σήμερα στήνονται καριέρες ή, έστω, επιστιλβώνονται.

Μετασουσούδες

Η τάση κυκλοφορεί παντού και ανεξέλεγκτη. Από το Διαδίκτυο όπου περισσεύουν τα πόσο βλάχοι είμαστε, πόσο οπισθοδρομικοί, πόσο στον Μεσαίωνα, ποτέ δεν θα γίνουμε κανονική χώρα, η Ελλάδα που μας πληγώνει, που τρώει τα παιδιά της, που μακάρι να πέσει μετεωρίτης και άλλα τέτοια. Εως τα επώνυμα «ξεσπάσματα» σαν του Αλκίνοου Ιωαννίδη που βρίζει τους πολίτες διότι δεν ψήφισαν κατά το γούστο του στη χώρα που δεν υπάρχει πολιτισμός (γιατί δεν έκανε κάτι γι’ αυτό όσο ήταν στο Δ.Σ. του Μεγάρου Μουσικής;) ή τον Γιάννη Αγγελάκα που αισθάνεται «…γεμάτος ντροπή γι’ αυτό το παρανοημένο μόρφωμα που μας προέκυψε ως πατρίδα».

Ολα αυτά τα ας τα πούμε ξεσπάσματα υπονοούν αυτοεξαίρεση. «Ολα είναι χάλια αλλά εγώ που είμαι διαφορετικός και καλύτερος, με περίσσευμα πολιτισμού και ηθικής, μπορώ να επισημάνω» – το να συνδιαμορφώνει αυτό το χάλι δεν «διασχίζει» κανένα μυαλό. Και είναι σαν να ακούω τη μαντάμ Σουσού να λέει: «Εμείς παίρνουμε δυο αστακουδάκια. Ενα για να το τρώμε και ένα για να το πετάμε».