Υπεραπλουστεύσεις:{CR}Με αφορμή την ταινία «Οπενχάιμερ»{CR}

Η προβολή της ταινίας «Οπενχάιμερ», και μάλιστα με εντυπωσιακή προσέλευση κοινού, είχε και μια παράπλευρη συνέπεια: γράφτηκαν και δημοσιεύτηκαν ουκ ολίγα κείμενα επικεντρωμένα όχι τόσο στην αδιαμφισβήτητη καλλιτεχνική αρτιότητα της ταινίας όσο στην πολιτική διάσταση όσων αφηγείται. Κοινό γνώρισμα των περισσότερων από αυτά τα κείμενα, παρά τις όποιες αποχρώσεις τους, ένας πατσιφισμός παλαιού τύπου, συχνά ανιστόρητος και ενίοτε στρεψόδικος, έντονα χρωματισμένος από τον ενδημικό στη χώρα μας («τη ευγενεί φροντίδι» της κουμμουνιστικής και κομμουνιστογενούς Αριστεράς) αντιαμερικανισμό, και εν γένει αντιδυτικισμό.

Συνοψίζω αλλά και απλοποιώ κατ’ ανάγκην λόγω περιορισμένου χώρου. Οι «κακοί» Αμερικανοί, και ειδικότερα ο «κακός» Τρούμαν και οι «κακοί» στρατηγοί, έριξαν τις βόμβες στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι εξοντώνοντας χιλιάδες αθώους αμάχους. Πράγματι, αυτό συνέβη και ποιος άραγε μπορεί να διαφωνήσει ότι ήταν κάτι φρικτό και αποτρόπαιο; Ομως, αντί να περιοριζόμαστε σε βολικά αναθέματα, καλό είναι να προσπαθούμε να εμβαθύνουμε λίγο περισσότερο στο τι είχε προηγηθεί, και κυρίως στο τι αποφεύχθηκε με αυτήν την απόφαση.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις όλων των αμερικανικών υπηρεσιών, ο πόλεμος, ο οποίος στην Ευρώπη είχε ήδη τελειώσει, θα συνεχιζόταν στον Ειρηνικό για περίπου έναν χρόνο ακόμη, με ιλιγγιώδεις απώλειες και για τις δύο πλευρές. Οι πρόσφατες εμπειρίες από την Ιβο Τζίμα (23.000 Ιάπωνες και περίπου 6.500 Αμερικανοί νεκροί) και από την Οκινάουα (110.000 ιάπωνες στρατιώτες, 42.000 κάτοικοι του νησιού και 12.500 Αμερικανοί νεκροί) έδειχναν τι έμελλε να συμβεί όταν οι αμερικανικές δυνάμεις θα αποβιβάζονταν στην κυρίως Ιαπωνία. Και ας πούμε ότι οι Αμερικανοί είναι έτσι ή αλλιώς «κακοί» και «φονιάδες των λαών», και επομένως «καλά θα πάθαιναν» (κατά το «καλά να πάθουν» για τους Δίδυμους Πύργους, διά στόματος επιφανών εγχώριων εκπροσώπων της «αριστερής» διανόησης). Οι Γιαπωνέζοι όμως, που δεν είχαν καμιά πρόθεση να συνθηκολογήσουν έστω και αν η ήττα τους φαινόταν πλέον αναπόφευκτη; Οι δικές τους απώλειες υπολογιζόταν ότι θα ξεπερνούσαν πιθανότατα τα 3 εκατομμύρια νεκρούς, ενώ και η εκτίμηση για εκείνες των Αμερικανών έκανε λόγο για 600-800.000 νεκρούς. Κάθε ανθρώπινη ζωή είναι μοναδική και πολύτιμη. Μακριά από μένα κάθε μπακαλολογιστική προσέγγιση του ζητήματος. Ομως, οι νεκροί στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι, μαζί με εκείνους που πέθαναν τα επόμενα χρόνια από τις συνέπειες της ραδιενέργειας, ήταν στο σύνολό τους λίγο περισσότεροι από 200.000.

Ολα αυτά χρειάστηκε να σταθμιστούν από την αμερικανική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία πριν παρθεί η κρίσιμη απόφαση, προϊόν παρατεταμένων διαβουλεύσεων και συσκέψεων του Τρούμαν με τους επιτελείς του. Ολοι αυτοί δεν ήταν προφανώς δυνατόν να παραβλέψουν τις εφιαλτικές απώλειες που θα συνόδευαν τη συνέχιση του πολέμου, με τους Γιαπωνέζους να μάχονται μάλιστα πλέον υπέρ αμιγώς πατρίων εδαφών, υπέρ «βωμών και εστιών».

Μια ακόμα επισήμανση, έστω με πολύ λίγα λόγια. Αρκετοί αμερικανοί αξιωματούχοι έδιναν επίσης ιδιαίτερη έμφαση στο ότι η ρίψη της ατομικής βόμβας θα έπαιζε σαφώς αποτρεπτικό ρόλο ως προς το ενδεχόμενο κήρυξης μείζονος πολέμου στο μέλλον. Δεν έπεσαν πολύ έξω. Μετά την απόκτηση πυρηνικών και από τη Σοβιετική Ενωση, η λεγόμενη «ισορροπία του τρόμου», το δέος δηλαδή απέναντι στις συνέπειες που θα είχε ενδεχόμενη πυρηνική σύγκρουση, ήταν αυτή που απέτρεψε κατά την περίοδο 1949-89 να μετατραπεί ο Ψυχρός Πόλεμος σε θερμό. Και βέβαια, τι θα σήμαινε για τη ανθρωπότητα ένας «θερμός» πόλεμος καλύτερα να μην το σκεφτόμαστε καν.

Καλός και άγιος ο συχνά ιεραποστολικού χαρακτήρα πατσιφισμός. Κακά τα ψέματα, όμως: μια κάποια γνώση των πραγματικών δεδομένων και διλημμάτων βοηθάει. Πολλώ μάλλον μάλιστα όταν ένα κείμενο (θέλει να) έχει πολιτική χροιά.

Ο Ανδρέας Παππάς είναι επιμελητής εκδόσεων και μεταφραστής