Ελληνοτουρκικά: τι να περιμένουμε

Η συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν, σήμερα, δεν αναμένεται να έχει εντυπωσιακά αποτελέσματα. Ο έλληνας Πρωθυπουργός, από τη Θεσσαλονίκη, προσγείωσε όσους έτρεφαν μεγάλες προσδοκίες: «Η Χάγη είναι πολύ μακριά ακόμα», είπε. «Η Τουρκία έχει συμφέρον να προσεγγίσει τη Δύση. Οταν έχουμε να διαχειριστούμε μεγάλα ζητήματα μην περιμένουμε να λυθούν από τη μία στιγμή στην άλλη».

Αλλ’ είναι χρήσιμη η συνάντηση, για τον ίδιο λόγο που είναι χρήσιμες οι επαφές των δύο χωρών. Δεν είναι πολύς καιρός που η ένταση ανάμεσα στις δύο χώρες ήταν στο κόκκινο, που η ελληνική κυβέρνηση κοπτόταν για εξοπλισμούς και για συμμαχίες. Η κατάσταση αυτή για λόγους που έχουν να κάνουν με την Τουρκία, επειδή το αυτοκρατορικό όραμα του Ερντογάν υποχώρησε λόγω της ανάγκης για ανόρθωση της οικονομίας – κι η ανάγκη αυτή επαναφέρει την Τουρκία σε μια παλαιότερη θεώρηση των πραγμάτων, ιδίως με την Ευρωπαϊκή Ενωση, άρα και με την Ελλάδα. Αυτή η Τουρκία, μια γειτονική χώρα με την οποία έχουμε διαφορές και μπορούμε να συνομιλούμε γι’ αυτές, όσο οι διαφορές παραμένουν, είναι το πιο συμφέρον στάτους για τη χώρα μας. Για να χρησιμοποιήσω και πάλι τα λόγια του Κυριάκου Μητσοτάκη, αυτό που έχει σημασία είναι «να μπορούμε να συνομιλούμε και όταν διαφωνούμε να μη φτάνουμε τα πράγματα στα άκρα».

Τα παραπάνω δεδομένα προσγειώνουν όσους έτρεφαν μεγάλες προσδοκίες. Καταρχάς, δυο δημόσιες τοποθετήσεις του Ερντογάν πριν από τη συνάντηση, δίνουν το στίγμα της Τουρκίας. Αφενός, ο τούρκος πρόεδρος κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσει αυτό που εμείς αποκαλούμε «ψευδοκράτος», στη Βόρεια Κύπρο, δείχνοντας με σαφήνεια πού βρίσκεται σήμερα το πρόβλημα του Κυπριακού μετά το ναυάγιο της διαπραγμάτευσης στο Κραν Μοντανά: η ομοσπονδιακή λύση του Κυπριακού με ολόκληρο το νησί στην Ευρωπαϊκή Ενωση όλο και περισσότερο απομακρύνεται.

Αφετέρου, όμως, ο Ερντογάν, σε συνέντευξή του σε αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο, απέκρουσε τις κατηγορίες εναντίον της Τουρκίας που συχνά απευθύνει ο γερουσιαστής Μενέντεζ χρεώνοντάς του άγνοια. «Με την Ελλάδα είμαστε φίλοι πολλές δεκαετίες. Ποτέ δεν πολεμήσαμε σε αντίθετα στρατόπεδα. […] Η φιλία μας με την Ελλάδα δεν είναι όπως την παρουσιάζουν». Απ’ όποιον λόγο κι αν εκπορεύεται αυτός ο ισχυρισμός, που είναι βέβαια ακριβής, αλλά ασφαλώς δεν καλύπτει την τουρκική στάση των προηγούμενων χρόνων απέναντι στη χώρα μας, είναι μια θέση αρχής την οποία η Ελλάδα μπορεί να χρησιμοποιήσει σε μια στρατηγική προσέγγισης.

Στη συγκυρία, σημασία έχει ότι η ελληνική κυβέρνηση έχει δρομολογήσει μια στρατηγική αργής προσέγγισης, με στόχο τη Χάγη. Αυτό είναι και το βασικό δεδομένο της συγκυρίας: ο δρόμος της Χάγης, ο δρόμος της ρύθμισης με ειρηνικό τρόπο διαφορών που χρονίζουν, είναι για τον Πρωθυπουργό και την κυβέρνησή του ο ουσιαστικός δρόμος για την ελληνική διπλωματία – φυσικά, όσο παραμένει η εκκρεμότητα, χωρίς να παραλείπεται η αναβάθμιση και ο εκσυγχρονισμός των ενόπλων δυνάμεων. (Εχοντας κλοτσήσει τις ευκαιρίες που της δόθηκαν, η Κύπρος μπορεί να ελπίζει σε μια ύστατη προσπάθεια για λύση στο πλαίσιο του ΟΗΕ μόνο αν υπάρξει ουσιαστική ελληνοτουρκική προσέγγιση).

Η διεκδίκηση μιας ειρηνικής σχέσης, αν και γνωρίζουμε τα αυταρχικά χαρακτηριστικά του τουρκικού καθεστώτος και την αναθεωρητική νοοτροπία του στη διεθνή σκηνή, είναι μονόδρομος αν επιθυμούμε το Αιγαίο μια θάλασσα ειρήνης και τους λαούς κοντά, πλάι. Κι αυτή τη σχέση οφείλουμε να τη χτίσουμε – κόντρα σε όσους την αντιστρατεύονται, εδώ ή και στην Τουρκία.