Μια «Βαβέλ» {LF}πολύ διαφωτιστική

Είθισται τα πρώτα Γλωσσίδια του Σεπτεμβρίου να είναι αφιερωμένα σε αναγνώσματα της περιόδου των διακοπών. Εξάλλου, ως στήλη που καλό είναι να μην ξεχνά τον πρωτίστως γλωσσικό χαρακτήρα της, τι λογικότερο από να εγκαινιάσουν τα Γλωσσίδια τη νέα σεζόν (σαν χειμωνιάτικος κινηματογράφος που ξανανοίγει ακούγεται αυτό) με αναφορά σε ένα βιβλίο για τη γλώσσα.

Το βιβλίο, συγγραφέας του οποίου είναι ο βρετανός γλωσσολόγος Gaston Dorren, με τίτλο Βαβέλ και υπότιτλο Ο γύρος του κόσμου σε 20 γλώσσες (Μεταίχμιο, 2019), δίνει πολύτιμες πληροφορίες για είκοσι από τις περισσότερο ομιλούμενες στον κόσμο γλώσσες.

Ως προς τα αγγλικά ας πούμε, διαβάζοντας το βιβλίο είχα την ευκαιρία να μάθω κάποια χρήσιμα στοιχεία. Ετσι, σήμερα περίπου το 25% των κατοίκων του πλανήτη μιλάει αγγλικά, περίπου το 20% των βιβλίων που εκδίδονται παγκοσμίως είναι στα αγγλικά, ενώ αγγλικά είναι γραμμένο περίπου το 80% των επιστημονικών άρθρων που δημοσιεύονται! Αυτά σήμερα, οπότε τα αγγλικά έχουν μετατραπεί σε lingua franca. Και όμως, γύρω στο 1500, αγγλικά μιλούσαν μόνον 3 εκατομμύρια άνθρωποι, και βέβαια ούτε καν οι σημερινοί συμπολίτες των Αγγλων στο πλαίσιο του Ηνωμένου Βασιλείου (Σκότοι, Ουαλοί, Ιρλανδοί). Ως μέτρο σύγκρισης με άλλες «ιστορικές» λατινογενείς γλώσσες, αναφέρω ενδεικτικά ότι σήμερα στον πλανήτη ισπανικά μιλάνε κάτι λιγότερο από 600 εκατομμύρια άνθρωποι και γαλλικά μόλις 250 εκατομμύρια.

Ωστόσο, το πιο πολύτιμο ίσως κεφάλαιο του βιβλίου ήταν για μένα το σχετικό με τα αραβικά. Εμαθα λοιπόν, μεταξύ άλλων, τι σημαίνουν πολύ κοινές λέξεις με κατάληξη –αλλάχ (αναφορά, προφανώς, στον Θεό του ισλάμ, τον Αλλάχ). Ετσι, Αμπντουλλάχ είναι ο υπηρέτης/ο πιστός του Αλλάχ, αγιατολλάχ είναι «το σημάδι του Αλλάχ», Χεζμπολάχ «το κόμμα του Αλλάχ», ενώ και η ευχή/επιφώνημα ινσαλλάχ σημαίνει «με τη θέληση του Αλλάχ» – κάτι σαν το δικό μας «Θεού θέλοντος» ή «ο Θεός να δώσει».

Βρήκα επίσης ενδιαφέρον ότι λέξεις όπως admiral ή Trafalgar έχουν αραβική προέλευση. Ετσι, ο admiral (ναύαρχος) προέρχεται από το amir al-bahr, που κατά λέξη σημαίνει διοικητής (amir) της θάλασσας (al-bahr). Οσο για το Trafalgar, όπου ο Νέλσον το 1805 κατανίκησε τον γαλλοïσπανικό στόλο και στο οποίο οφείλει το όνομά της η πιο κεντρική πλατεία του Λονδίνου, πρόκειται για ισπανική παραφθορά του αραβικού taraf al garb, που σημαίνει απλούστατα «δυτικό ακρωτήριο».

Περισσότερα αραβικά (κύρια ονόματα, τίτλοι, αξιώματα, κ.ά.), την επόμενη εβδομάδα.

Επιδόρπιο

Η φοβερή και τρομερή al-qaida του Οσάμα μπιν Λάντεν, που αποτελεί σήμερα εν πολλοίς παρελθόν, σήμαινε κυριολεκτικά «η βάση», «το θεμέλιο». Οσο για τη λέξη ταλιμπάν/taliban, δεν είναι αραβική. Προέρχεται από τα Παστό/Pashto, γλώσσα ιρανικής καταγωγής, μια από τις γλώσσες που μιλάνε στο Αφγανιστάν.