Πώς μπορούν οι ΗΠΑ και η Κίνα {LF}να αποτρέψουν έναν πόλεμο;

Οι ΗΠΑ και η Κίνα παραμένουν σε τροχιά σύγκρουσης. Ο νέος ψυχρός πόλεμος μεταξύ τους μπορεί τελικά να γίνει θερμός για το ζήτημα της Ταϊβάν. Η «παγίδα του Θουκυδίδη» – στην οποία μια ανερχόμενη δύναμη φαίνεται προορισμένη να συγκρουστεί με την ηγεμονική δύναμη – κάνει τα πράγματα να φαίνονται δυσοίωνα. Αλλά μια σοβαρή κλιμάκωση των σινοαμερικανικών εντάσεων, πόσο μάλλον ένας πόλεμος, μπορεί ακόμα να αποφευχθεί, γλιτώνοντας τον κόσμο από τις κατακλυσμιαίες συνέπειες που θα ακολουθούσαν αναπόφευκτα.

Οταν μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβητεί την επικρατούσα παγκόσμια δύναμη, θα υπάρχουν τουλάχιστον κάποιες εντάσεις. Αλλά η Κίνα αντιμετωπίζει τις ΗΠΑ σε μια στιγμή που η σχετική ισχύς της Αμερικής μπορεί να αποδυναμώνεται και ενώ προσπαθεί να αποτρέψει τη δική της στρατηγική παρακμή. Και οι δύο πλευρές γίνονται έτσι ολοένα και πιο παρανοϊκές σχετικά με τις προθέσεις του άλλου και η αντιπαράθεση έχει ως επί το πλείστον αντικαταστήσει τον υγιή ανταγωνισμό και τη συνεργασία. Εν μέρει ευθύνονται και οι δύο πλευρές.

Υπό τον Σι Τζινπίνγκ, η Κίνα έχει γίνει πιο αυταρχική και έχει προχωρήσει περισσότερο προς τον κρατικό καπιταλισμό, αντί να τηρεί την αντίληψη του Ντενγκ Σιαοπίνγκ για «μεταρρύθμιση και άνοιγμα». Με την Κίνα να ακολουθεί μια ολοένα και πιο επιθετική εξωτερική πολιτική, με εδαφικές διαμάχες με αρκετούς γείτονες στην Ασία. Η Κίνα προσπάθησε να ελέγξει την Ανατολική και τη Νότια Θάλασσα της Κίνας και έχει γίνει όλο και πιο ανυπόμονη να «επανενωθεί» με την Ταϊβάν με κάθε μέσο.

Ωστόσο, ο Σι έχει κατηγορήσει τις ΗΠΑ ότι ακολουθούν τη δική τους επιθετική στρατηγική «συνολικού περιορισμού, περικύκλωσης και καταστολής». Από την άλλη πλευρά, πολλοί στις ΗΠΑ φοβούνται ότι η Κίνα μπορεί να αμφισβητήσει τη στρατηγική ηγεμονία των ΗΠΑ στην Ασία – έναν αποφασιστικό παράγοντα για τη σχετική ειρήνη, την ευημερία και την πρόοδο της περιοχής.

Ενα πρώτο βήμα για την πρόληψη μιας σύγκρουσης είναι η αναγνώριση ότι ορισμένες από τις επικρατούσες ανησυχίες είναι υπερβολικές. Για παράδειγμα, η ανησυχία των ΗΠΑ για την οικονομική άνοδο της Κίνας θυμίζει τη στάση τους απέναντι στην άνοδο της Γερμανίας και της Ιαπωνίας πριν από δεκαετίες. Εξάλλου, η Κίνα έχει σημαντικά οικονομικά προβλήματα που θα μπορούσαν να μειώσουν τη δυνητική ανάπτυξη της σε μόλις 3%-4% ετησίως, πολύ κάτω από τον ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 10% που πέτυχε τις τελευταίες δεκαετίες. Η Κίνα έχει πληθυσμό που γερνάει, ανεργία στους νέους, υψηλά επίπεδα χρέους τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα, πτώση ιδιωτικών επενδύσεων ως αποτέλεσμα εκφοβισμού από το κυβερνών κόμμα, και μια δέσμευση στον κρατικό καπιταλισμό που εμποδίζει την αύξηση της συνολικής παραγωγικότητας των συντελεστών.

Οι αμερικανικοί φόβοι για την κυριαρχία της Κίνας στην Ασία είναι επίσης υπερβολικοί. Η Κίνα περιβάλλεται από σχεδόν 20 χώρες, πολλές από τις οποίες είναι στρατηγικοί αντίπαλοι ενώ οι περισσότεροι από τους λίγους συμμάχους που έχει, όπως η Βόρεια Κορέα, αποστραγγίζουν τους πόρους της. Ενώ η πρωτοβουλία της για τη ζώνη και τον δρόμο του Μεταξιού υποτίθεται ότι θα δημιουργήσει νέους φίλους και εξαρτήσεις, αντιμετωπίζει πολλές προκλήσεις, συμπεριλαμβανομένων μαζικών αποτυχημένων έργων που οδηγούν σε χρεοκοπίες. Οσο και αν η Κίνα θέλει να κυριαρχήσει στον παγκόσμιο νότο, πολλές είναι οι μεσαίες δυνάμεις που αντιστέκονται σε αυτή τη φιλοδοξία.

Η Κίνα και οι ΗΠΑ πρέπει να ακολουθήσουν πολιτικές που θα μειώσουν τις οικονομικές και γεωπολιτικές εντάσεις και θα ενισχύσουν την υγιή συνεργασία σε παγκόσμια θέματα όπως η κλιματική αλλαγή και η ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης. Εάν αποτύχουν να επιτύχουν μια νέα κατανόηση για τα ζητήματα που οδηγούν την τρέχουσα αντιπαράθεσή τους, τελικά θα συγκρουστούν. Αυτό θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε μια στρατιωτική αντιπαράθεση που θα κατέστρεφε την παγκόσμια οικονομία και η οποία θα μπορούσε ακόμη και να κλιμακωθεί σε μια αντισυμβατική (πυρηνική) σύγκρουση. Τα υψηλά διακυβεύματα απαιτούν στρατηγικό περιορισμό και από τις δύο πλευρές.

Ο Nouriel Roubini είναι οικονομολόγος και επίτιμος καθηγητής στη Stern School of Business