Εικόνες ξεριζωμού και ηρωισμού

Οσοι βρεθήκαμε το Σάββατο στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου είδαμε να ξετυλίγεται μπροστά μας μια ιστορία που ήθελε κάτι να μας πει. Πρώτη πήρε τη θέση της στη σκηνή, αθόρυβα, προτού ο κόσμος βρει το κάθισμά του στις κερκίδες, η Ρούλα Πατεράκη για να ερμηνεύσει, λίγο αργότερα, τον ρόλο της Εκάβης. Ενας τηλεφωνικός θάλαμος και καμιά εικοσαριά βαλίτσες συνέθεταν το τοπίο στην ορχήστρα του θεάτρου που σηματοδοτούσε τη σκηνοθετική ματιά του Χρήστου Σουγάρη, ο οποίος επέλεξε να παρουσιάσει την τραγωδία του Ευριπίδη μέσα από μια εικόνα αναχώρησης, ένα μοτίβο διαχρονικό όπως και ο ξεριζωμός των χαμένων έπειτα από κάθε πόλεμο που ακολουθούν τον ίδιο, πικρό δρόμο. «Το έργο μιλάει για την πτώση, την ηθική, την ήττα, για την απώλεια, για την απανθρωπιά του ισχυρού, απέναντι στον ανίσχυρο. Τα τελευταία χρόνια με ενδιαφέρει το σημείο εκκίνησης, το σημείο αναχώρησης, οπότε με ενδιαφέρει να δει ο θεατής ότι αυτές οι γυναίκες αναχωρούν», είχε δηλώσει ο ίδιος παραμονές των παραστάσεων στην Επίδαυρο.

Μετά το τρίτο κουδούνι, στον χώρο απλώθηκε σιωπή. Από ένα πιάνο στο βάθος ξεχύθηκαν νότες δωρικές. Χωρίς λόγια, μέσα σε περίπου επτά λεπτά, ο Στέφανος Κορκολής, μέσα από την πρωτότυπη μουσική του για την παράσταση, μας διηγήθηκε όλη την ιστορία του ολέθρου, του πόνου και του χαλασμού, με μια μελωδία που, καθώς κορυφωνόταν, έριχνε τους θεατές ολοένα και πιο βαθιά στον ίλιγγο του χαμού που φέρνει ο πόλεμος και τα συνεπακόλουθά του. Κι ύστερα απλώθηκε σκοτάδι. Μοναδικοί μάρτυρες του ερχομού του Ποσειδώνα επί σκηνής τα άστρα στον ουρανό της Αργολίδας. Ξαφνικά, ένα λευκό, δυνατό φως μάς αποκάλυψε τον ολύμπιο θεό να τρώει από το ίδιο τσουκάλι με τους άθλιους της πόλης, τις αιχμάλωτες Τρωάδες, καταγγέλλοντας όσους δρουν χωρίς να σκέφτονται, αισθανόμενοι παντοδύναμοι από μια εφήμερη νίκη. «Αμυαλος είναι όποιος κουρσεύει πόλεις, ναούς και τάφους κι ιερά των πεθαμένων ρημάζει, θα χαθεί κι αυτός κατόπι», είπε ο Ποσειδώνας, διά στόματος Αντώνη Καφετζόπουλου, λίγο πριν παρακολουθήσει το κοινό, στον διάλογό του με την Αθηνά – μέσα από μια ενδιαφέρουσα ηχητική παραίσθηση -, τα ανθρωπόμορφα φερσίματα των θεών που επιζητούσαν εκδίκηση για την ασέβεια των Αχαιών κατά την άλωση της Τροίας.

Καθηλωτικές στιγμές

Καθώς εμφανίζονταν ένας ένας οι πρωταγωνιστές ενώπιον των θεατών (Δημήτρης Πιατάς στον ρόλο του Ταλθύβιου, Μαρία Διακοπαναγιώτου στον ρόλο της Κασσάνδρας, Μαρίζα Τσάρη ως Ανδρομάχη, Αλέξανδρος Μπουρδούμης στον ρόλο του Μενέλαου κ.ά.), τα κλαδιά των δέντρων απέναντι θρόιζαν σαν να έφτανε το δράμα της αλωμένης πόλης στις ρίζες τους, σαν να θρηνούσαν κι εκείνα για τον χαμό της Τροίας. Καθηλωτική ήταν η στιγμή που η Κασσάνδρα, σερνόμενη σαν γάτα στο χώμα, αποχαιρέτησε την πόλη της και τους θαμμένους μέσα στη γη, προμηνύοντας το τέλος των Ατρειδών που σήμαινε και το δικό της τέλος. Αλλά και ο θρήνος της Εκάβης για τον χαμό του εγγονού της ήταν σπαρακτικός, με τις αιχμάλωτες Τρωάδες του Χορού να ανεβάζουν τη συναισθηματική ένταση στα ύψη, μην παίρνοντας τα μάτια τους από την Τροία που καιγόταν ολόγυρα, κάνοντας στάχτη τα πατρογονικά τους και τις αναμνήσεις όλης τους της ζωής. «Ντροπή», φώναζε ο Χορός και η Εκάβη για την απόφαση του Οδυσσέα να θανατωθεί με πτώση από τα τείχη της Τροίας ο γιος του Εκτορα. «Ντροπή» στους Αχαιούς για να ακούν οι Αθηναίοι (που, λίγο πριν γραφτεί το έργο, είχαν κατασφάξει τους άνδρες της Μήλου και είχαν πουλήσει για σκλάβους τα γυναικόπαιδα) αλλά και όλοι όσοι φέρονται έκτοτε με απανθρωπιά και αλαζονεία σε έναν λαό κατακτημένο.

Το κοινό ξέσπασε σε «μπράβο» και χειροκροτήματα προτού ολοκληρωθεί η αναχώρηση των γυναικών από τη σκηνή, παραμένοντας όρθιο για αρκετά λεπτά, σε κατάσταση έκστασης για ένα έργο όπου όλα ήταν ανεστραμμένα: οι έλληνες νικητές δεν ήταν ήρωες, το κείμενο του Ευριπίδη δεν χάιδευε τα αφτιά των θεατών για τα πεπραγμένα των προγόνων, ο πολυμήχανος Οδυσσέας δεν είχε άλλη μία αξιέπαινη ιδέα, η βαρβαρότητα δεν χαρακτήριζε τον «εχθρό» αλλά την ελληνική πλευρά και οι γυναίκες, και όχι οι άντρες, ήταν εκείνες που στάθηκαν ηρωικά ως το τέλος, αντέχοντας το ένα μετά το άλλο τα χτυπήματα της μοίρας κι επιδεικνύοντας το μεγαλείο εκείνου που έχει χάσει τα πάντα κι επιμένει να στέκεται όρθιος.