Το ναυάγιο των Αντικυθήρων έχει ακόμη να «πει» πολλά

Οι αρχαιολογικές έρευνες ελλήνων και ελβετών αρχαιολόγων και επιστημόνων για το ναυάγιο των Αντικυθήρων εντόπισαν στον βυθό ανθρώπινα οστά, που ενδεχομένως ανήκουν σε περισσότερους από έναν ναυαγούς. Το πρόγραμμα «Επιστροφή στα Αντικύθηρα» στον θαλάσσιο χώρο του ναυαγίου των Αντικυθήρων ανέδειξε νέα αρχαιολογικά ευρήματα, όπως μικρά τμήματα γλυπτών και πρώιμα βυζαντινά θραύσματα αγγείων, ενώ ήλθαν στο φως και νέες πληροφορίες για την κατάσταση διατήρησης του σκαριού του πλοίου.

Η τρίτη περίοδος του πενταετούς ερευνητικού προγράμματος διεξήχθη από τις 19 Μαΐου έως τις 18 Ιουνίου 2023 και συμμετείχαν καταδυόμενοι αρχαιολόγοι, τεχνικοί βυθού και δύτες, γεωλόγοι, χημικοί και φυσικοί. Κύριος στόχος της φετινής έρευνας ήταν να διεξαχθεί στρωματογραφική διασκόπηση του ίδιου του ναυαγίου με το φορτίο του, καθώς και να διερευνηθούν νέοι χώροι του. Τα στρωματογραφικά στοιχεία που ήρθαν στο φως έκρυβαν νέες πληροφορίες για την κατάσταση διατήρησης του σκαριού του πλοίου και εμπλουτίστηκαν οι πληροφορίες σε σχέση με την πορεία του και τις συνθήκες βύθισής του.

Σε αυτό το πλαίσιο συνεχίστηκε η έρευνα στο ανατολικό τμήμα του ναυαγίου όπου η ανασκαφική εργασία κατέστη εξαιρετικά δύσκολη όταν κατά το έτος 2022 μετακινήθηκαν με ιδιαίτερη προσοχή τεράστιοι βράχοι στο βάθος των 43- 46 μέτρων και ανελκύστηκαν μαρμάρινα αντικείμενα, όπως η βάση ενός αγάλματος και η κεφαλή ενός Ηρακλή, που φαίνεται να συνανήκει με το μαρμάρινο ακέφαλο άγαλμα του Ηρακλή τύπου Φαρνέζε του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου που είχε ανελκυστεί το 1901 από τους συμιακούς σφουγγαράδες.

Οστά, αγγεία, καρφιά

Φέτος, αρχικά αποκαλύφθηκαν ανθρώπινα οστά, που ενδεχομένως ανήκουν σε περισσότερους από έναν ναυαγούς, μαζί με πλήθος αντικειμένων χαρακτηριστικών του ναυαγίου, όπως τμήματα πήλινων και γυάλινων αγγείων αλλά και πολλά καρφιά επενδυμένα με ξύλο. Παράλληλα, κάποια μικρά τμήματα γλυπτών ήρθαν στο φως. Το ένα ίσως να προέρχεται από κώμη ή από γενειάδα, ενώ το δεύτερο είναι προς το παρόν αδιάγνωστο. Αξιοσημείωτο γεγονός αποτελεί η εύρεση μερικών πρώιμων βυζαντινών θραυσμάτων αγγείων, η ύπαρξη των οποίων προβλημάτισε αρκετά τους επιστήμονες, ενισχύοντας την πεποίθηση ότι η θαλάσσια αυτή περιοχή αποτελούσε πέρασμα των πλοίων ανά τους αιώνες. Βασικό στοιχείο που σφραγίζει τη φετινή έρευνα είναι η αποκάλυψη εντός της τομής ενός παχέος στρώματος συσσωμάτωσης, στο οποίο περικλείονται όλα τα ευρήματα.

Η υποβρύχια έρευνα στα Αντικύθηρα διεξάγεται από την Ελβετική Αρχαιολογική Σχολή στην Ελλάδα, υπό τη συν-διεύθυνση των Αγγελικής Γ. Σίμωσι, διευθύντριας της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων, και του καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Γενεύης, Lorenz Ε. Baumer. Η εποπτεία της έρευνας διενεργείται από την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων με τις Αικατερίνη Ταγωνίδου, καταδυόμενη αρχιτέκτονα, και Αθηνά Πατσούρου, καταδυόμενη εργατοτεχνήτρια.

Στη διάρκεια της έρευνας έγινε ψηφιακή και τρισδιάστατη αποτύπωση. Ολα τα αρχαιολογικά ευρήματα έχουν συμπεριληφθεί σε ψηφιακή μορφή σε βάση δεδομένων που εμπεριέχει τα δεδομένα του Συστήματος Γεωγραφικών Πληροφοριών (GIS), στο οποίο έχουν καταχωριστεί όλα τα ευρήματα, συμπληρώνοντας τον κατάλογο που καταρτίστηκε με τα πρώτα ευρήματα του ναυαγίου το διάστημα 1900-1901. Επίσης στο νησί στήθηκε ένα εργαστήριο αναλύσεων πεδίου με όργανα κατάλληλα για μικρομορφολογικές επιτόπιες παρατηρήσεις, ώστε να διευκολύνεται η πορεία της έρευνας.