«Είναι ωραίο να παίζεις παιχνίδια στο κοινό»

Πράγματα και θαύματα και καθόλου ευχάριστα συμβαίνουν στην πολυτελή παραθαλάσσια βίλα όπου στο μεγαλύτερο μέρος της λαμβάνει χώρα η ταινία «Η ρίζα του κακού» (L’ origine du mal) που από την περασμένη Πέμπτη προβάλλεται στις αίθουσες. Μια άπορη νεαρή γυναίκα, η Ζαν, βρίσκεται εκεί προκειμένου να επανασυνδεθεί με τον πατέρα της. Ωστόσο, θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα περιβάλλον πέρα για πέρα αφιλόξενο. Ο άγνωστός της, πλούσιος γονιός της φέρεται υποτιμητικά, ενώ κάθε πρόσωπο στη βίλα, από την ιδιόρρυθμη σύζυγό του ως τη φιλόδοξη επιχειρηματία κόρη του και από μια επαναστατημένη έφηβη μέχρι μια απειλητική υπηρέτρια, συμπεριφέρονται σαν να κρύβουν κάτι. Μάλλον κάποιος ψεύδεται. Αλλά γιατί; Το μυστήριο καλύπτει τα πάντα ενώ παράλληλα το κακό εξαπλώνεται…

«Ηθελα να γράψω κάτι για την οικογένεια αλλά και κάτι που να είναι συγχρόνως τρομακτικό» θα πει στα «ΝΕΑ» ο Σεμπαστιάν Μαρνιέ, ο σκηνοθέτης της «Ρίζας του κακού», στη συνάντηση που είχαμε μαζί του εν μέσω του φεστιβάλ προώθησης γαλλικού κινηματογράφου που διοργάνωσε για μία ακόμη φορά φέτος η Unifrance στο Παρίσι. «Αυτός ήταν ο ένας “πυλώνας” του σεναρίου. Είχα τη μεγάλη ανατροπή στο μυαλό μου και έπρεπε να την επεξεργαστώ ώστε να γίνει μια πραγματική ιστορία».

Αλλά ταυτόχρονα, ο Μαρνιέ ήθελε να «παίξει» με διάφορα είδη του κινηματογράφου, να μας κάνει ν’ αναρωτηθούμε για το τι ακριβώς βλέπουμε. «Είναι μια κωμωδία; Είναι μια “μαύρη” κωμωδία; Μήπως είναι ένα θρίλερ; Είναι άραγε giallo (σ.σ. τα ιταλικά θρίλερ που γυρίζονταν στη δεκαετία του 1970); Ή μήπως, τελικά, είναι ένα γαλλικό κοινωνικό έργο; Τι ακριβώς είναι; Ολα αυτά τα είδη, όλες αυτές οι κινηματογραφίες ήθελα να αποτελούν μέρος της πρώτης ύλης της ταινίας».

Η βασική πρώτη ύλη της ταινίας, ωστόσο, είναι το «κακό», κάτι που μας φέρνει στην αμέσως προηγούμενη ταινία του Σεμπαστιάν Μαρνιέ, «Το τελευταίο μάθημα» (2018), την ιστορία μιας τάξης του δημοτικού σχολείου που αρχίζει να συμπεριφέρεται με αλλόκοτο τρόπο αποπροσανατολίζοντας τον καινούργιο δάσκαλό της (Λοράν Λαφίτ), ο οποίος αντικατέστησε τον προηγούμενο που αυτοκτόνησε. Ρωτώ τον Σεμπαστιάν Μαρνιέ αν το «κακό» και η έννοιά του είναι ένα δραματουργικό εργαλείο που τον γοητεύει όταν γράφει τις ιστορίες του. Εξάλλου, όπως ακούμε κάποια στιγμή στη «Ρίζα του κακού», «η οικογένεια είναι ό,τι χειρότερο στον κόσμο. Σαν δηλητήριο στο αίμα».

Χρήμα και ψέμα

Ο σκηνοθέτης, ένας ψηλός άνδρας με μούσι και μπόλικα τατουάζ στα χέρια του, αφήνει ένα σαρκαστικό χαμόγελο. «Αναλόγως με την περίπτωση» είπε. «Κατ’ αρχάς, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι πέρα από το στοιχείο της οικογένειας που όπως ανέφερα μου κίνησε το ενδιαφέρον, στην ιστορία της “Ρίζας του κακού” ρόλο παίζουν επίσης τα χρήματα, όπως και τα ψέματα. Σε ό,τι αφορά το “Τελευταίο μάθημα” ήθελα να παρουσιάσω τέρατα, όμως τέρατα που εγώ ο ίδιος αγαπώ και μάλιστα πολύ διότι αποτελούν μέρος μιας κοινωνίας που περιστοιχίζεται από πολλά πρέπει, απέναντι στα οποία κάποιοι μπορεί να έχουν διαφορετική γνώμη».

Για τη «Ρίζα του κακού» ο Μαρνιέ εμπνεύστηκε από μια δική του ιστορία. «Μια μέρα, στα 60 της, η μητέρα μου βρήκε τον πατέρα της. Ηταν τραπεζίτης, δεξιός, σε αντίθεση με εκείνη που είχε μεγαλώσει σε αριστερή οικογένεια. Κι όμως η μητέρα μου τον λάτρεψε τη στιγμή που τον είδε. Ολο αυτό με συγκλόνισε. Η γνωριμία τους ξεκίνησε με ένα τηλεφώνημα, όπως αυτό της ταινίας. Βέβαια οι ομοιότητες των δύο ιστοριών σταματούν κάπου εκεί…».

Ελξη στο κακό

Ο Μαρνιέ παραδέχθηκε ότι δεν είναι σε θέση να γνωρίζει αν στο υποσυνείδητό του οι ταινίες που γυρίζει «θα μπορούσαν να αποδοθούν ως ερμηνεία της έλξης μου απέναντι στο κακό, πάντως σίγουρα μου αρέσει να αποπροσανατολίζω το κοινό των ταινιών μου. Μου αρέσει να πειραματίζομαι επί τόπου γιατί έτσι μπορεί να βγει κάτι ενδιαφέρον και στο κάτω κάτω είναι ωραίο να παίζεις παιχνίδια στο κοινό…».

Για παράδειγμα, στα γυρίσματα της «Ρίζας του κακού», ο Μαρνιέ είπε στους ηθοποιούς του να υποδυθούν τους ήρωές τους «σαν να κοιμούνται όλοι μαζί στο ίδιο κρεβάτι, γνωρίζοντας ότι με αυτόν τον τρόπο η τοξικότητα ανάμεσά τους θα έμενε κρυφή, στη σκιά». Επίσης, πριν τα γυρίσματα αρχίσουν είχε αποκαλύψει μόνο τα βασικά στοιχεία της ιστορίας στους ηθοποιούς του χωρίς να πει στον καθένα τι θα έκαναν οι άλλοι ήρωες. «Ποτέ δεν μου άρεσε αυτό που γνωρίζω ότι γίνεται στις περισσότερες περιπτώσεις, όλοι δηλαδή οι ηθοποιοί να βρίσκονται συγκεντρωμένοι σε ένα μεγάλο τραπέζι και να διαβάζουν τα λόγια τους. Ενα από τα καλά του Covid ήταν που μου έδωσε την ευκαιρία να συνεργάζομαι με τον κάθε ηθοποιό ξεχωριστά. Οχι για να κοροϊδέψω τον άλλο ηθοποιό, αλλά για να βρω πού μπορεί να κρύβεται η έκπληξη, ή να κερδίζω κάτι από μια συγκεκριμένη έκφραση. Ακόμα και να κάνω κάποιες αλλαγές στους διαλόγους».

Για τον Σεμπαστιάν Μαρνιέ ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στις τρεις μέχρι σήμερα δημιουργίες του είναι «ο μοναχικός ήρωας που προέρχεται από διαφορετική τάξη από εκείνη των ανθρώπων στη ζωή των οποίων “εισβάλλει”. Ολοι πιάνουν τον εαυτό τους ανάμεσα σε ανθρώπους εντελώς διαφορετικούς από τους ίδιους, δείχνουν κάπως χαμένοι και είναι περιστοιχισμένοι από κινδύνους». Στην πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, για παράδειγμα, «Irréprochable» (Αψογη), παραγωγής 2014, μια 40χρονη απολυμένη κτηματομεσίτρια, η Κονστνάς (Μαρίνα Φουά), ενώ πιστεύει ότι το πρώην αφεντικό της θα την προσλάβει όταν μια θέση ανοίγει, τον βλέπει να επιλέγει μια νεότερη και πιο όμορφη γυναίκα. Η αντίδρασή της φτιάχνει το νοσηρό κλίμα της ταινίας…

Η ιστορία του πoρνό

Γεννημένος στις 22 Σεπτεμβρίου 1977 στη Λιλάς της Ιλ-Ντε-Φρανς, ο Σ. Μαρνιέ, τo 1998, εντάχθηκε στο Πανεπιστήμιο Paris – VIII από το οποίο απέκτησε πτυχίο κινηματογράφου. Μέρος της πτυχιακής εργασίας του υπήρξε η ιστορία του κινηματογράφου της πορνογραφίας, για την έρευνα της οποίας επικοινώνησε με το Forum des images για να συνθέσει ένα πρόγραμμα ακατάλληλων ταινιών από τις αρχές του 20ού αιώνα. Οι ταινίες αυτές προβάλλονταν στις αίθουσες αναμονής πολυτελών οίκων ανοχής και το αποτέλεσμα ήταν η μικρού μήκους ταινία «Polissons et galipettes» (Παλιοί καλοί πονηροί καιροί), ένα «κολάζ» 12 ταινιών μικρού μήκους από τις αρχές του περασμένου αιώνα, οι πρώτες ταινίες για ενηλίκους. «Οι περισσότερες από αυτές έγιναν για να εξηγήσουν πώς λειτουργεί το σεξ σε νεαρούς άνδρες που δεν είχαν πειραματιστεί πριν από την πρώτη τους σχέση με μια πόρνη…» θα πει για την ταινία που φιλοξενήθηκε στο πρόγραμμα του Δεκαπενθημέρου των Σκηνοθετών στο Φεστιβάλ των Καννών του 2002. Θα περνούσαν όμως αρκετά χρόνια με αρκετή δουλειά στην τηλεόραση ώστε ο Μαρνιέ να γυρίσει την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, το 2016.

Σε κάθε περίπτωση, ο Μαρνιέ παραδέχεται ότι ταυτίζεται με τη Ζαν, την κεντρική ηρωίδα της «Ρίζας του κακού» την οποία υποδύεται, σε έναν ακόμη αξιόλογο κινηματογραφικό ρόλο, η διάσημη γαλλίδα ηθοποιός Λορ Καλαμί, σταρ της σειράς «Πάρε τον μάνατζέρ μου». «Η Ζαν έχει πάρει τις αποστάσεις της από την τοξικότητα της οικογένειας στην οποία έχει εισβάλει – είναι σαν να έχει με έναν τρόπο ήδη φύγει», θα πει ο σκηνοθέτης. «Αλλά θυμάμαι ότι και εγώ, ως παιδί, έπιανα τον εαυτό μου να παρακολουθώ την οικογένειά μου ως παρατηρητής. Κάτι που με βοήθησε και ως συγγραφέα. Η Ζαν είναι το άλτερ έγκο μου σε αυτήν την ταινία».