Η θεωρία των 3.000 Μανδαρίνων

Στο «10», το τελευταίο, ημιτελές μυθιστόρημα του Μ. Καραγάτση, υπάρχει μια συνομιλία μεταξύ του γιατρού Θανάση Κούγια και του δάσκαλου Βλάση Κορνούτου. Αριστεροί και δύο αν και διαφωνούντες ως προς το διακύβευμα της μετέωρης «επανάστασης», μιλούν για τη θεωρία των τριών χιλιάδων Μανδαρίνων. Αν δηλαδή τους έλεγαν ότι, πατώντας ένα κουμπί, θα σκοτώνονταν στην Κίνα τρεις χιλιάδες Μανδαρίνοι, ο κόσμος όμως θα γινόταν καλύτερος, θα το πατούσαν; Θα θυσίαζαν, εν ψυχρώ, τόσες ζωές για ένα γενικότερο καλό; Κι εκεί ακριβώς θίγει ο συγγραφέας την υπέρτατη αξία της ανθρώπινης ζωής. Αυτό δηλαδή που αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του σύγχρονου πολιτισμού, τον πυρήνα του Διαφωτισμού.

Και αυτό που πραγματεύεται και ο Ντοστογιέσφσκι στο «Εγκλημα και τιμωρία» όταν ο Ρασκόλνικοφ, σε κάποιο κείμενό του, αναφέρεται σε ανθρώπους που, απλώς, πολλαπλασιάζουν τον κόσμο και σε άλλους που τον πάνε μπροστά. Και πως δεν πειράζει αν φύγουν από τη μέση κάποιοι από τους πρώτους, όπως η γριά που σκότωσε ο ίδιος. Με αυτό το σκεπτικό κάνει το έγκλημά του αλλά και γι’ αυτό ακριβώς υφίσταται την τιμωρία του.

Το θέμα της προτεραιότητας της ανθρώπινης ζωής «έπαιξε» αυτές τις ημέρες στην ειδησεογραφία με αφορμή τις πυρκαγιές (είχε «παίξει» πολύ και στις φωτιές στην Εύβοια). Μέχρι που στήθηκαν και πρόχειρα γκάλοπ. «Θα εγκαταλείπατε το σπίτι σας που απειλείται από φωτιά προκειμένου να σώσετε τη ζωή σας;». «Θα υπακούατε σε μήνυμα του 112 που θα σας έλεγε να απομακρυνθείτε;». Οχι πως δεν το περίμενα αλλά υπήρξαν άνθρωποι που απαντούσαν «όχι». Και μάλιστα αναπτύσσοντας διάφορες θεωρίες περί αυτού. Αναρωτιέμαι, αυτά τα άτομα δεν είδαν, δεν άκουσαν, δεν έμαθαν κάτι για το Μάτι; Γιατί το τι σημαίνει θάνατος από φωτιά, πώς είναι να πεθαίνεις στους 1.000ο C; Εχουν αναρωτηθεί τι κραυγές και τι ήχους βγάζει ο άνθρωπος καθώς λαμπαδιάζει; Ανεξαρτήτως του μαρτυρικού θανάτου όμως, είναι σαν, με κάποιο τρόπο, να ετέθη το ερώτημα «Οταν κινδυνεύει ένας άνθρωπος, ένα σπίτι και δέκα δένδρα, τι τρέχουμε να διασώσουμε πρώτα απ’ όλα;».

«Οι χαρουπιές “κλαίνε” όταν καίγονται» έγραφε μια κυρία στα σόσιαλ. Οχι μόνο οι χαρουπιές αλλά και χουρμαδιές και οι φοινικιές να προσθέσω εγώ. Το λέει κι ο Καββαδίας. «Ακόμα ξέρω τον αρχαίο σκοπό του Μινικάπε / τη φοινικιά που μοναχή θρηνεί στο Παραμέ / Μα ένα πουλί μου μήνυσε πως κάποιος άλλος στα ‘πε / κάποιος που ξέρει να ιστορά καλύτερα από ‘με». Στην ποίηση θρηνούν οι φοινικιές, στέλνουν μηνύματα τα πουλιά, ενίοτε οι άνεμοι μπορεί να σου λένε και την προπαίδεια. Στην ποίηση όμως, όχι στην αντιμετώπιση μιας πυρκαγιάς. Συγγνώμη κιόλας αλλά αν ακούσω μια χαρουπιά και ένα παιδί να κλαίει, το παιδί θα σώσω.

Βεβαίως και ζούμε σε ένα οικοσύστημα που όσο αυτό καταστρέφεται, τόσο εκπίπτει και η ποιότητα της ζωής μας. Βεβαίως και μια μεγάλη οικολογική καταστροφή συνεπάγεται πολλά δεινά για τους ανθρώπους. Βεβαίως και μετρούν ως απώλειες, ως πολύ μεγάλες απώλειες, τα καμένα δάση και η πανίδα τους. Τίποτα απ’ όλα αυτά όμως δεν μπορεί να μετακινήσει από την υπέρτατη θέση της την ανθρώπινη ζωή. Διότι ένα χιλιοστό να μετακινηθεί, ένα «ναι μεν αλλά» να ισχύσει, καταρρέει ο πολιτισμός μας. Ανθρωποκεντρικό; Ισως. Ανθρωποκεντρική όμως είναι και η έννοια του πολιτισμού αφού περιλαμβάνει τη λέξη «πολίτης».

Κομματικοί συμψηφισμοί

Υπάρχουν βέβαια και οι κομματικές γωνίες λήψης της τραγωδίας. Αυτοί που τους νοιάζει να ισοφαρίσουν το Μάτι. Αυτοί που, όλον τον χρόνο, φωνάζουν ότι «όποια κι αν είναι η ερώτηση, η απάντηση είναι “ο άνθρωπος”» και ότι «οι άνθρωποι είναι πάνω από τους αριθμούς» και που στους πολέμους «είναι με τον άνθρωπο». Εκτός κι αν πρόκειται για πυρκαγιές οπότε είναι με τα μπετά και τα δένδρα. Είναι οι ίδιοι που ένοιωσαν πολύ θιγμένοι επειδή κάποιοι τουρίστες στη Ρόδο απομακρύνθηκαν από τα καταλύματά του σε καρότσες αγροτικών. Και δεν ξέρω ακριβώς αν έχουν κάποιο πρόβλημα με τον εθελοντισμό («Το κράτος» σου λέει. «Πού είναι το κράτος;») ή αν θα προτιμούσαν να περιμένουν τις λιμουζίνες.