Ρέμπραντ 13 εκατ. από… το πουθενά

Χαμένα για 200 χρόνια. Αγνωστα στους ερευνητές που μελετούν το έργο του δημιουργού τους. Και τώρα τα δύο αυτά πορτρέτα όχι απλώς αναγνωρίστηκαν ως αυθεντικά, αλλά πωλήθηκαν μέσω δημοπρασίας από τους Christie’s για περισσότερα από 13 εκατομμύρια ευρώ, ξεπερνώντας κατά πολύ την αρχική εκτίμηση του οίκου που κυμαινόταν μεταξύ επτά και εννέα εκατ. ευρώ.

«Πρόκειται για μια από τις πιο συναρπαστικές ανακαλύψεις που έχουμε κάνει στον τομέα των Μεγάλων Δασκάλων τα τελευταία χρόνια» επισημαίνει ο αναπληρωτής πρόεδρος του οίκου για έργα των Μεγάλων Δασκάλων, Χένρι Πέτιφερ, ο οποίος και χαρακτήρισε τα πορτρέτα «εξαιρετικά σπάνια». Είναι εκείνος που τα ανακάλυψε στη συλλογή μιας βρετανικής οικογένειας, τα μέλη της οποίας δεν είχαν ιδέα ότι οι πίνακες είχαν φιλοτεχνηθεί από τον Ρέμπραντ.

Με ύψος μόλις 20 εκατ. τα έργα πιστεύεται ότι είναι το τελευταίο γνωστό ζευγάρι πορτρέτων του Ρέμπραντ που βρισκόταν σε ιδιωτικά χέρια. Οι δύο ηλικιωμένοι ανήκαν στο οικείο περιβάλλον του ζωγράφου επιτρέποντας σήμερα σε μας να γνωρίσουμε πρόσωπα που βρίσκονταν στον στενό του κύκλο.

Πιο συγκεκριμένα στα δύο έργα απεικονίζεται ο πλούσιος υδραυλικός Γιαν Βίλεμς βαν ντε Πλαμ και η σύζυγός του Γιόπκεν Κόραλς οι οποίοι ζούσαν στη γενέτειρα του Ολλανδού ζωγράφου, το Λάιντεν, και είχαν στενές σχέσεις με τον Ρέμπραντ και την οικογένειά του. Το 1635, τη χρονιά που ολοκληρώθηκαν τα πορτρέτα, το ζευγάρι είχε μόλις αγοράσει τον κήπο δίπλα στο σπίτι της μητέρας του Ρέμπραντ στο Λάιντεν.

Ο γιος τους παντρεύτηκε την ξαδέλφη του Ρέμπραντ από την πλευρά της μητέρας του και ο εγγονός τους από αυτόν τον γάμο – καλλιτέχνης και ο ίδιος – πιστεύεται ότι μαθήτευσε δίπλα στον Ρέμπραντ τα επόμενα χρόνια.

«Πρόκειται για έργα φιλοτεχνημένα με μια βαθιά αίσθηση ανθρωπιάς. Είναι από τα μικρότερα και πιο οικεία πορτρέτα που γνωρίζουμε από το χέρι του Ρέμπραντ» προσέθεσε ο Πέτιφερ σημειώνοντας ότι το ζευγάρι των πορτρέτων καθιστά σαφές ότι ο σπουδαίος ζωγράφος της χρυσής ολλανδικής ζωγραφικής «υπήρξε ένας προσωπογράφος αδιαμφισβήτητης ιδιοφυΐας».

Τα πορτρέτα παρέμειναν στην οικογένεια του ηλικιωμένου ζευγαριού μέχρι το 1760, οπότε και πωλήθηκαν για πρώτη φορά σε δημοπρασία στο Αμστερνταμ.

Στη συνέχεια, πέρασαν από διάφορες ιδιωτικές συλλογές στη Βαρσοβία, το Παρίσι και τη Βρετανία προτού αποκτηθούν από τον οίκο Christie’s από έναν πρόγονο των έως τώρα ιδιοκτητών μέσω δημοπρασίας στις 18 Ιουνίου 1824.

Η αυθεντικότητα των έργων πιστοποιήθηκε μετά από εκτεταμένη επιστημονική έρευνα και ανάλυση που πραγματοποιήθηκε στο Ραϊκσμιουζίουμ του Αμστερνταμ.

Απογοήτευση από τη δημοπρασία του Phillips

Απογοητευτικά ήταν τα αποτελέσματα της πρόσφατης δημοπρασίας του οίκου Phillips στο Λονδίνο καθώς σημείωσε τζίρο 11,5 εκατ. δολαρίων, ενώ ένα από τα έργα άλλαξε χέρια για μόλις 127 δολάρια. Το μοναδικό έργο με επταψήφια ανώτατη αρχική εκτίμηση αποσύρθηκε την τελευταία στιγμή, ενώ το ποσοστό των έργων που πουλήθηκαν έφτασε το 84% (93 από τα 111 που προσφέρονταν). Σχεδόν 30% των έργων δημοπρατήθηκαν σε τιμές χαμηλότερες των κατώτατων εκτιμήσεών τους και μόνο ένα από τα 10 κορυφαία κομμάτια πουλήθηκε σε τιμή ανώτερη της χαμηλής εκτίμησης. Για να γίνει σαφής ο λόγος της ανησυχίας που προκάλεσαν τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης δημοπρασίας, θα πρέπει να τα δούμε συγκριτικά με όσα ίσχυαν στις αντίστοιχες πωλήσεις του οίκου. Το 2022, ο συνολικός τζίρος από τη μεγάλη δημοπρασία του Ιουνίου ανήλθε σε 28,7 εκατ. δολάρια και από τα 137 προσφερόμενα έργα πουλήθηκαν τα 122, δηλαδή το 89%. Αντιστοίχως το 2019 το σύνολο των πωλήσεων ανήλθε σε 57,7 εκατ. δολάρια και από τα 198 έργα βρήκαν αγοραστές τα 161 (81%). Η εικόνα αυτή, αν και δεν μπορεί να θεωρηθεί χαρακτηριστική, καθώς οι οίκοι Sotheby’s και Christies έφεραν καλύτερα αποτελέσματα, ωστόσο είναι ενδεικτική της αστάθειας που υπάρχει στην αγορά και της ανησυχίας που υπάρχει για μια επικείμενη ύφεση.

«Ολλανδικό» μοντέλο για τις πωλήσεις NFTs

Eνα νέο μοντέλο που θα προβλέπει ότι οι τιμές θα ακολουθούν φθίνουσα πορεία και όχι αύξουσα κατά τη διαδικασία της δημοπρασίας ετοιμάζεται να υιοθετήσει ο οίκος Sotheby’s ειδικά για την αγορά NFTs. Ο όρος που χρησιμοποιούν οι ειδικοί στον χώρο της οικονομίας για τη συγκεκριμένη πολιτική είναι «ολλανδική δημοπρασία» και προέκυψε από την αγορά των λουλουδιών. Προβλέπει δε ότι ένα έργο διατίθεται στην υψηλότερη τιμή εκτίμησης και εν συνεχεία η τιμή πέφτει έως ότου κάποιος ενδιαφερόμενος κάνει ένα «χτύπημα» δηλώνοντας την πρόθεσή του να αγοράσει το έργο στην τιμή που έχει ανακοινώσει ο δημοπράτης εκείνη τη στιγμή. Πρόκειται για μια ριζική αλλαγή για τον 300 ετών οίκο δημοπρασιών, που θα εφαρμόσει το συγκεκριμένο σύστημα για την πώληση NFTs μέσω του Ethereum και η αρχή θα γίνει στις 26 Ιουλίου, κατά την πώληση μια σειράς έργων της πρωτοπόρου στον τομέα της τέχνης που παράγεται από υπολογιστές, της Ουγγαρέζας Βέρας Μολνάρ. Η προσφορά θα ξεκινήσει από 37.000 δολάρια ή 20 ΕΤΗ και θα μειωθεί κατά την εξέλιξη της διαδικασίας, ενώ ο οίκος σχεδιάζει να προχωρά σε ανάλογες δημοπρασίες δύο με τρεις φορές τον χρόνο.