Κυνηγώντας {CR}το πραγματικό{CR} νόημα της ζωής

Ξέρουμε πάντα τι θα θέλαμε να έχουμε, να αγοράσουμε, να αποκτήσουμε, αλλά συχνά ξεχνάμε ποιοι θέλουμε να είμαστε. Ο Βίτο Μανκούζο με το βιβλίο του «Για το νόημα της ζωής» προτείνει να ξαναβρούμε μια υπαρξιακή πορεία που έχει χαθεί εδώ και καιρό.

Δεν μπορεί να καθορίζουν το ταξίδι μας στη Γη μόνο τα πράγματα με τα οποία περιβάλλουμε τους εαυτούς μας ή οι εχθροί τους οποίους αντιμαχόμαστε, ισχυρίζεται. Εχουμε προ πολλού χάσει την αίσθηση της ύπαρξής μας στον κόσμο βυθισμένοι σε μια συναισθηματική φούσκα που συχνά χτίζεται πάνω σε εφήμερες επιθυμίες και τρέφεται από ένα υπερτροφικό εγώ που μας κάνει κοντόφθαλμους και μας ωθεί να χάνουμε κάθε σύνδεση με τους άλλους. Ενώ το νόημα της ζωής για τον άνθρωπο είναι η ικανότητα να είμαστε μαζί και να μοιραζόμαστε εμπειρίες.

Αφορμή για τη συγγραφή του βιβλίου είναι η διαπίστωση ενός διάχυτου αισθήματος δυσφορίας στον σύγχρονο κόσμο μας. Η δυσφορία αυτή μαρτυρεί μια γενικότερη αίσθηση απώλειας νοήματος όσον αφορά τη ζωή μας. Βέβαια, αυτή η αίσθηση απώλειας νοήματος προϋπήρχε, λέει ο Μανκούζο, απλώς για τους περισσότερους έγιναν πιο ορατές οι συνέπειές της τώρα, λόγω της πανδημίας. Οι άνθρωποι βιώνουν απώλεια νοήματος, επιμένει ο συγγραφέας, και αναρωτιούνται όλο και περισσότερο εάν τελικά είμαστε κάτι παραπάνω από υλικά-φυσικά όντα που απλώς είναι «καταδικασμένα» να υπάρχουν για να υπάρχουν. Ο Μανκούζο διατυπώνει δύο θεμελιώδεις θέσεις: ότι το (όποιο) «νόημα» πρέπει να αποτελεί δική μας, ελεύθερη διαμόρφωση και ότι το νόημα της ζωής βασίζεται στη «συνέργεια».

Με απλό ύφος, ο συγγραφέας δεν παραλείπει κανένα φιλοσοφικό και διαλεκτικό μονοπάτι για να μας βοηθήσει να βρούμε το νήμα μιας βαθύτερης συνείδησης: όταν τα πράγματα δυσκολεύουν, υποστηρίζει, πρέπει να δυναμώσουμε την ψυχή μας για να αντιμετωπίσουμε τις ακραίες καταστάσεις που μας περιμένουν χωρίς να «χάσουμε τον εαυτό μας». Δυστυχώς, οι πόλεμοι, οι ενεργειακές κρίσεις, η κλιματική αλλαγή και τα οικονομικά κενά ενθαρρύνουν τον κοινωνικό κυνισμό και κάνουν τους ολοκληρωτισμούς να πολλαπλασιάζονται.

Ο Μανκούζο, καθηγητής Σύγχρονης Θεολογίας στην Ιταλία, θεωρεί πως σύμφωνα με τη σύγχρονη Φυσική και Βιολογία όλος ο φυσικός κόσμος είναι ένα «σύστημα», μια «διασύνδεση» των επιμέρους φαινομένων», με τον άνθρωπο να μην αποτελεί εξαίρεση, αποτελώντας ένα άθροισμα (φυσικών) σχέσεων στοιχείων, κάτι που καθιστά θεμιτή και τη δική του ανάγκη να συσχετισθεί (κοινωνικά) με τα άλλα όντα.

Μια και όλα στο Σύμπαν σχετίζονται μεταξύ τους, συμπεραίνει ότι για να αποκτήσει κάτι νόημα στη ζωή μας θα πρέπει να είναι υπεράνω του εγώ μας. Είναι αδιάφορο το πώς θα το αντιλαμβανόμαστε και το με τι λέξεις θα το ονομάζουμε: μπορεί αυτό να είναι ο «Θεός» (χριστιανισμός), ο «Λόγος» (στωικισμός), το «Tαό» (ταοϊσμός), το «Βραχμάν» (ινδουισμός) ή το «Ντάρμα» (βουδισμός), όλες αυτές οι λέξεις εκφράζουν, σε διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα, εξηγεί, τη βεβαιότητα ότι είναι κάτι συμπαντικά ευρύτερο και ανώτερο σε σημασία από εμάς, ώστε η αναγνώρισή του να βάζει κάπως στην άκρη τον εγωκεντρισμό μας. Οπως γράφει:

«Κάποιος αναλογίζεται τη ζωή και λέει: η φύση είναι πιο σημαντική από εμένα, ο πολιτισμός είναι πιο σημαντικός από εμένα, το κοινό καλό είναι πιο σημαντικό από εμένα. Οποιος αισθάνεται αυτή την έλξη και συναινεί στο κάλεσμά της βγαίνει από το σπήλαιο του εγώ και το βλέμμα του γίνεται ευθύ, η γλώσσα του διορθώνεται, ο νους του διαστέλλεται. Αυτό το κάτι μεγαλύτερο ο καθένας μπορεί να το ονομάσει όπως επιθυμεί ή, ακόμη καλύτερα, όπως μπορεί […] Αυτό που πραγματικά αξίζει είναι να ζούμε νιώθοντας ελάσσονες σε σχέση με κάτι μείζον. Ετσι το νόημα της ζωής πραγματώνεται ως σχεσιακή αρμονία, ως συνέργεια».

{1BSYG}Vito Mancuso{1BSYG}{CR}{2BTIT}Για το νόημα της ζωής{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ: Παναγιώτης Αρ. Υφαντής{CR}Εκδ Αρμός, 2023, Σελ 152 {3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή: 12,50 ευρ{4BTIM}ώ