Στο τρενάκι {LF}του φόβου

Η τελευταία κυκλοφορία του Αρνε Νταλ συνέπεσε με την πρόσφατη επίσκεψη του σουηδού συγγραφέα αστυνομικής λογοτεχνίας στη χώρα μας και τη συμμετοχή του στο 4^ο Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας. Πρόκειται για το «Τρία στην πέμπτη» (εκδ. Μεταίχμιο, σε μετάφραση του συνήθους υπόπτου Γρηγόρη Κονδύλη).

Η αρχική πρόθεση του Νταλ ήταν να γράψει μια τριλογία, η οποία στην πορεία μεταλλάχθηκε σε τετραλογία, για να κλείσει τελικά ως πενταλογία. Ο ίδιος μου είχε εκμυστηρευτεί στην αφετηρία του συγκεκριμένου έργου τον συμβολισμό της επιλογής του: τη στροφή από τον ευρωπαϊκό χώρο στο εθνικό επίπεδο (διάβαζε Σουηδία). Η ομάδα των ευρωπαίων αστυνομικών έχει παραχωρήσει τη θέση της στο δίδυμο Σαμ Μπέργερ και Μόλι Μπλουμ, με την πολύτιμη αρωγή της επιθεωρήτριας Ντεζιρέ Ρούσενκβιστ, της και Ντίαρ αποκαλούμενης.

Η ιστορία ξεκινάει σε δύο διαφορετικές σκηνές. Στην πρώτη παρατηρούμε μια σειρά δολοφονιών, όπου σε συγκεκριμένη ημερομηνία, πάντα την πέμπτη ημέρα κάθε μήνα, οι αστυνομικοί ανακαλύπτουν πτώματα σε μικρές παραλίες του αρχιπελάγους. Και σε όλες τις περιπτώσεις δεν υπάρχουν στοιχεία ούτε καν για την ταυτοποίηση των θυμάτων, καθώς, όπως σύντομα θα αποδειχθεί, τα πτώματα είχαν καταψυχθεί με υγρό άζωτο. Στη δεύτερη υπόθεση, που εκτυλίσσεται παράλληλα, κάποια μέλη της συμμορίας Hell’s Angels βρίσκονται άγρια δολοφονημένα με τσεκούρι.

Παρενθετικά αναφέρω ότι η Ντεζιρέ – Ντίαρ, στην προσπάθειά της να διασώσει το βρέφος των Μπέργερ και Μπλουμ, έπεσε στα χέρια του αρχιμαφιόζου Ράντοσλαβ Μπλοκ. Είναι η μόνη που αντιλαμβάνεται ότι οι δύο υποθέσεις, τα πτώματα στην παραλία και οι άγριες δολοφονίες των μελών των Hell’s Αngels, συνδέονται με κάποιον τρόπο. Οταν αναφέρει στον προϊστάμενό της Κόνι Λαντίν την πεποίθηση για τη σύνδεση των δύο υποθέσεων, αντιμετωπίζεται εντελώς απαξιωτικά. Ο Λαντίν αναθέτει τις υποθέσεις σε έναν νεαρό, άπειρο αστυνομικό, τον Εργουιν Μπουν, και τοποθετεί την Ντίαρ ως υφισταμένη του… Η Ντίαρ υποψιάζεται ότι έχει να αντιμετωπίσει μια ύποπτη συγκάλυψης συνωμοσία. Η μόνη επιλογή είναι να στραφεί στα πρόσωπα που εμπιστεύεται… Τον Μπέργερ και την Μπλουμ… Το ζεύγος έχει κατά κάποιο τρόπο αποσυρθεί από τις επίσημες αστυνομικές έρευνες για να ασχοληθεί με ήσσονος σημασίας υποθέσεις, με διπλό στόχο… Από τη μία πλευρά να εξασφαλίσουν τα προς το ζην, από την άλλη να μη διακινδυνεύσουν τη ζωή τους λόγω του παιδιού που έχουν αποκτήσει. Ο Μπέργερ και η Μπλουμ όμως δεν μπορούν να αγνοήσουν την πρόσκληση/πρόκληση της Ντίαρ. Χωρίς να συνειδητοποιήσουν αρχικά την έκταση και το βάθος αυτής της δαιδαλώδους υπόθεσης, θα βρεθούν να βουλιάζουν ολοένα και περισσότερο σε έναν σκοτεινό λαβύρινθο, όπου ο θάνατος καραδοκεί σε κάθε σχεδόν βήμα…

Χωρίς ο αναγνώστης να το πάρει είδηση, ο μαέστρος Νταλ τον έχει ανεβάσει σε ένα τρελό τρενάκι του λούνα παρκ, που διασχίζει με ιλιγγιώδη ταχύτητα τα υψίπεδα του φόβου. Ο δρόμος μέχρι την τελική λύτρωση, μια κάθαρση που συμβολικά θυμίζει αρχαία τραγωδία, είναι μακρύς, σκληρός και γεμάτος απρόοπτα…

Ο Νταλ, εκτός των άλλων, είναι και γκραν μετρ του police procedural. Η περιγραφή των διαδικασιών της αστυνομικής έρευνας είναι απόλυτα πιστή, σε βαθμό που νιώθεις να ζεις την ατμόσφαιρα των κεντρικών της αστυνομίας στη Στοκχόλμη. Μια ομάδα αστυνομικών, με την πολύτιμη συνδρομή τεχνικών και επιστημόνων, αποδύεται σε μια απίστευτα ενδελεχή έρευνα οποιουδήποτε στοιχείου έρχεται στην επιφάνεια, αποσκοπώντας στην αξιοποίηση του ελάχιστου ίχνους που μπορεί να δώσει συγκεκριμένη κατεύθυνση προς τον εντοπισμό του δολοφόνου… Τα στοιχεία εδώ βγαίνουν με το σταγονόμετρο, είναι σχεδόν ανύπαρκτα. Κι όμως θα υπάρξει κάποια μικρή ένδειξη, ένα απειροελάχιστο ίχνος που θα καταφέρουν να το συνδέσουν με κάποιο άλλο, να το διασταυρώσουν και να ανακαλύψουν την άκρη του νήματος…

Ψυχολογικό θρίλερ

Στο «Τρία στην πέμπτη» όμως παρατηρώ και μια ενδιαφέρουσα απόπειρα του συγγραφέα να συγκεράσει το αγαπημένο του police procedural με στοιχεία ψυχολογικού θρίλερ. Πράγμα που γίνεται πιο έντονο με την εμφάνιση στη σκηνή της εφιαλτικής οικογένειας Ντάλμπεργ, που επιδιώκει με θανάσιμη, κυριολεκτικά, ένταση την «αιώνια νεότητα» ή life extension μέσω της κρυονικής… Ενα θέμα βέβαια που κινείται στα όρια της επιστημονικής φαντασίας… Αυτό είναι άλλωστε που θα λειτουργήσει καταλυτικά για την τελική εξιχνίαση της υπόθεσης…

Στο πέμπτο μέρος που πιθανόν σηματοδοτεί τον λογοτεχνικό θάνατο του ζεύγους Μπέργερ και Μπλουμ, ο Νταλ επιβεβαιώνει ότι ανήκει σίγουρα στο κορυφαίο επίπεδο των σύγχρονων ποιοτικών ευρωπαίων συγγραφέων αστυνομικής λογοτεχνίας. Προσωπικό ύφος, άκρως αναγνωρίσιμο και ακραιφνώς λογοτεχνικό λόγω της ενασχόλησής του με την ποίηση. Πολυσύνθετη πλοκή, που λειτουργεί σε παράλληλες σκηνές. Κοινωνικό σχόλιο για τα τεκταινόμενα, εδώ, στη χώρα του.

Ιδιαίτερη μνεία θεωρώ ότι πρέπει να γίνει σε κάποια μικρά αλλά εντοπίσιμα ίχνη που παραπέμπουν στην αρχαία τραγωδία, όπως ο ίδιος ο συγγραφέας έχει αναφέρει στο παρελθόν. Μόνο η συγκλονιστική περιγραφή των ενδοοικογενειακών σχέσεων των Ντάλμπεργ αρκεί.

Πάνω από όλα να σχολιάσουμε την ιδιαίτερη σχέση που επιδιώκει να αναπτύξει ο Νταλ με τον αναγνώστη. Μια πρόκληση/πρόσκληση. Ενας διάλογος που κρύβει επιμελώς πίσω του ένα πονηρό, ελκυστικό mind game. Εχω αναφέρει σε προηγούμενες κριτικές ότι τα βιβλία του μεγάλου σουηδού συγγραφέα απαιτούν υψηλή συγκέντρωση και υψηλή ένταση κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης. Ετι περαιτέρω, ο Νταλ απαιτεί τη συνέργεια του αναγνώστη σε μέγιστο βαθμό…

Για τη μετάφραση του Γρηγόρη Κονδύλη: υπεράνω πάσης περιγραφής. Ο Κονδύλης είναι το alter ego του Νταλ. Κάπως έτσι.