Το «Κατά μέτωπο» του Θανάση Νιάρχου

Το ερώτημα -με άλλα λόγια – το θέτει ο ίδιος ο Θανάσης Νιάρχος στη σημείωση του τέλους: κατά πόσο επιβιώνει στην εποχή μας ένα βιβλίο με σημειώματα για χαλεπούς καιρούς πριν από 43 χρόνια; Ποιο νόημα κουβαλούν για τη νεοελληνική κοινωνία του 21ου αιώνα κείμενα που δημοσιεύθηκαν από το 1976 ως το 1980 στο περιοδικό «Ευθύνη», το οποίο βέβαια είχε δημιουργήσει και διηύθυνε ο ποιητής, δοκιμιογράφος και μυθιστοριογράφος Κώστας Ε. Τσιρόπουλος;

Η πιθανή αμηχανία ενός επίδοξου αναγνώστη είναι δικαιολογημένη. Το «Κατά μέτωπο», που επανεκδόθηκε πρόσφατα από τον «Μετρονόμο» του Θανάση Συλιβού (metronomos.gr), είναι προϊόν της εποχής του, όταν τα παλαιά ήθη της Μεταπολίτευσης σαρώνονταν και ο νέος κόσμος της πάσχιζε να γεννηθεί. Να όμως που σελίδα τη σελίδα αυτός ο αθεράπευτος αναγνώστης «σκοντάφτει» επάνω σε ιδέες και σχόλια, τα οποία αντιστέκονται στην παροδικότητα την ίδια στιγμή που αποδέχονται την εφήμερη διάστασή τους.

Διαβάζουμε, για παράδειγμα, στην «Ασθένεια βαρβάρων», το δεύτερο από τα 33 κείμενα: «Τίποτε δεν ερεθίζει πιο πολύ τους συκοφάντες όσο μια ζωή έξω απ’ το κοινό μέτρο που ο φορέας της χωρίς να προκαλεί κανέναν, χωρίς να την προβάλλει για παράδειγμα, την πραγματώνει με σεμνότητα και ακεραιότητα μέσα στην καθημερινότητα, ακόμη και στον χώρο των συναλλαγών και των συμβατικών σχέσεων. Επιτίθενται διαρκώς σε μια ζωή που οι ίδιοι δεν θα τολμούσαν να τη ζήσουν, όσο κι αν θα το ήθελαν, άνθρωποι περιθωριακοί, συμπλεγματικοί, υπολογίζοντας να συντρίψουν την αντοχή αυτών που σχολιάζοντάς τους γεμίζουν τον χρόνο τους, δημιουργώντας ένα τείχος με μύθους κι απομονώνοντάς τους».

Δεν αξίζει το συγκεκριμένο απόσπασμα μια σύγκριση και μια αναγωγή στη σημερινή σφαίρα των social media, όπου οι σύγχρονοι συκοφάντες δημιουργούν τα δικά τους τείχη με μύθους; Ή παρακάτω στο «Οργή και οργισμένοι»: «Θα ‘λεγε κανείς ότι έχουν επαγγελματοποιήσει σε τέτοιο βαθμό την οργή τους ή έστω την έχουν μεταβάλει σε προϋπόθεση για κοινωνική προβολή, ώστε ακόμη κι αν δεν υπήρχαν, θα επινοούσαν τις συνθήκες προκειμένου να μπορούν να εκφραστούν ως οργισμένοι και να μη μείνουν ανεπάγγελτοι». Τη ζήσαμε όντως την αγανάκτηση ως «επάγγελμα» και «ιδιοκτησία» αρκετών επιτηδείων στην πρόσφατη περιπέτεια της οικονομικής κρίσης.

Αλλά και πέρα από τις διαδρομές στον χρόνο τα σημειώματα της συλλογής -που είχε κερδίσει το δεύτερο Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου το 1980, με το εξώφυλλο να κοσμεί έργο του Αλέκου Φασιανού – λειτουργούν ως «δείκτες» μιας κοινωνικής κινητικότητας την οποία νομίζαμε χαμένη για πάντα, αλλά τα ίχνη της θα διαπερνούσαν τις επόμενες δεκαετίες. Ολα αυτά με φροντίδα για τη γλώσσα και τη δεδομένη ευαισθησία του συγγραφέα για τις λέξεις που επιλέγει να «καρφώσει».