Ο κόσμος από την πλευρά των Χανίων

Για τον ανυποψίαστο παρατηρητή είναι σαν να εισέρχεται στην τέλεια καταιγίδα: μια πόλη της περιφέρειας – με υψηλό τουρισμό, μεν – διοργανώνει για δεύτερη χρονιά ένα φεστιβάλ για το βιβλίο – πονεμένη λέξη για την παγκοσμιοποιημένη κοινωνία του θεάματος – λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές. Πόσες μπορεί να είναι οι γόνιμες προσδοκίες; Πόσες από τις προϋποθέσεις για την επισκεψιμότητα, τις πολλαπλές επιλογές και τον αντίκτυπο εκτός των τειχών μπορεί να καλύπτονται; Η θετική απάντηση προήλθε από πολλές πλευρές στο διάστημα 22-24 Ιουνίου, οπότε παρακολουθήσαμε τις εκδηλώσεις του 2ου Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων. Ακόμη και αν οι διοργανωτές δεν έχουν ακόμη στα χέρια τους καταγεγραμμένους επισκέπτες, οι γεμάτες αίθουσες στο Αρσενάλι, στο θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης» και στη μικρότερη Πύλη Sabbionara έδιναν την εικόνα συνεχούς ροής (εξαίρεση, ως συνήθως, αποτέλεσαν οι πιο ειδικές θεματικές σε μικρότερους χώρους).

Οι προσκεκλημένοι συγγραφείς, κυρίως Ελληνες και ισπανόφωνοι ή Λατινοαμερικανοί, απευθύνονταν στο εγχώριο ακροατήριο που έχει «διεθνείς» ανησυχίες, αλλά ενδεχομένως και στους τουρίστες της περιόδου (στο σημείο αυτό καταγράφηκε η δημοσιογραφική παρατήρηση ότι ίσως μπορεί να βελτιωθεί η σήμανση και η επικοινωνία του φεστιβάλ όσον αφορά ακριβώς τους ξένους επισκέπτες). Από τη νεότερη σοδειά της βιβλιοπαραγωγής ήταν εκεί οι Λεονάρδο Παδούρα, Σαντιάγο Γκαμπόα, Ντανιέλ Μορντζίνσκι, Σέρχιο Ραμίρες και Ανα Μαρία Σούα έως τη Ρούμενα Μπουζάροφσκα και τον Ρόντρικ Μπίτον· η Λάνα Μπάστασιτς εμφανίστηκε τελικά μέσω Skype λόγω οικογενειακών υποχρεώσεων). Την ίδια στιγμή δινόταν έμφαση στην πρόσφατη εγχώρια πεζογραφία με τίτλους από την Αμάντα Μιχαλοπούλου, τον Χρήστο Χωμενίδη, την Αγγέλα Καστρινάκη, τη Λένα Διβάνη, τον Χρήστο Οικονόμου, την Ερση Σωτηροπούλου ως τον Σταύρο Ζουμπουλάκη, τον Γιάννη Πάσχο, τον Νίκο Βατόπουλο, τον Μανώλη Ανδριωτάκη, τον Κώστα Ακρίβο, τον Νίκο Α. Μάντη, τον Νίκο Δαββέτα. Η ποίηση υπολειπόταν ως κατηγορία, αλλά με τον εκδοτικό πληθωρισμό που επικρατεί στη συγκεκριμένη κατηγορία χρειαζόταν ίσως και η «στάση αναμονής». Ελειψε σίγουρα η λογική του λιανεμπορίου με τους χωριστούς πάγκους: ο χώρος όπου μπορούσε να αγοράσει κανείς τις εκδόσεις ήταν και πάλι διακριτός, στο ισόγειο του Αρσεναλίου, καθώς οι εκδότες είχαν συμφωνήσει να δημιουργήσουν ad hoc μια εταιρεία με ενιαίο ΑΦΜ. Κίνηση που κρίθηκε καινοτόμα και από τον δήμαρχο της πόλης Παναγιώτη Σημανδηράκη, ο οποίος αναφέρθηκε αρκετές φορές στο θετικό αποτύπωμα – υλικό και άυλο – που έχει το φεστιβάλ για την πόλη. Για το κοντινό μέλλον, εξάλλου – μακάρι να είναι και του χρόνου, όπως ειπώθηκε -, ο ίδιος, ο αντιπεριφερειάρχης Χανίων Νίκος Καλογερής και ο διευθυντής του φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής «προσημείωσαν» δύο εξελίξεις: την αξιοποίηση των ενετικών νεωρίων, στα οποία θα μπορούσε να επεκταθούν οι εκδηλώσεις, αλλά και τη δημιουργία ενός meeting point στην πλατεία Κατεχάκη, ύστερα από έρευνα που ανατέθηκε στην Αρχιτεκτονική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Με τον τρόπο αυτόν το φεστιβάλ θα αποκτήσει επιπλέον χρόνο παραμονής και ένα «στέκι»: ο αντίκτυπός του, δηλαδή, δεν θα τελειώνει όταν ολοκληρώνονται οι ημερήσιες εκδηλώσεις του.

ΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ. Η φετινή διοργάνωση είχε ως κεντρικό θέμα τις «Ατομικές και συλλογικές ταυτότητες» με συμπληρωματικό υπότιτλο τον «αυτοπροσδιορισμό στον σύγχρονο κόσμο». Οι ενημερωμένοι αναγνώστες, οι πανεπιστημιακοί, οι φιλίστορες, οι δημοσιογράφοι επέλεγαν αναγκαστικά τις παρουσιάσεις που θα παρακολουθούσαν, καθώς αρκετές διεξάγονταν ταυτόχρονα στους διαφορετικούς χώρους. Εστω κι έτσι ο επισκέπτης συγκέντρωνε εντυπώσεις από ένα καλειδοσκόπιο: για την έννοια της ταυτότητας στα πεδία της λογοτεχνίας και της Ιστορίας, τα αιτήματα γύρω από την ταυτότητα φύλου, τις άγνωστες όψεις της τοπικής ιστοριογραφίας, το «τραύμα» της Μικρασιατικής Καταστροφής, το πόσο η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει την πρόσληψη της πραγματικότητας. Το φεστιβάλ έμοιαζε να ακούει την εποχή του, αλλά την ίδια στιγμή εξίσου τολμηρό θα είναι να προτείνει πλέον τις δικές του θεματικές: αιχμηρές συζητήσεις για την ίδια τη λογοτεχνία που θα κατοχυρώνονται ως το σήμα κατατεθέν της χανιώτικης διοργάνωσης. Στις προτάσεις που οι υπεύθυνοι ζήτησαν από τη δημοσιογραφική ομήγυρη ανήκει και η προοπτική για μια διακριτή ενότητα παιδικής – νεανικής λογοτεχνίας, την οποία ο διευθυντής του φεστιβάλ κατέγραψε ήδη στα «προς διερεύνηση». Αν αφήνουμε για το τέλος την ειδική αναφορά στην ομάδα επικοινωνίας και παραγωγής (υπεύθυνη πολιτιστικού προγράμματος Λένα Ματσιώρη, επικοινωνίας Βασίλης Κιμούλης, οργάνωσης Ζωή Γεωργούλα, σύμβουλος έργου Κυριακή Μπεϊόγλου, τεχνολογίας και συντονισμού εθελοντών Λευτέρης Μπλέτσας) δεν είναι για τις καθιερωμένες ευχαριστίες. Αλλά επειδή πλέον οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι μέρος του επιτυχημένου προφίλ ενός φεστιβαλικού θεσμού ταυτίζεται ακριβώς με αυτές τις ομάδες και τις ιδέες τους (μια από αυτές, η ξενάγηση ορισμένων από τους ξένους συγγραφείς στο Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων από την πρώην γ.γ. του ΥΠΠΟ Μαρία Βλαζάκη). Με τις κοινότητες, δηλαδή, στις οποίες παρέχεται «οξυγόνο» για να τρέξουν το πρόγραμμα προς όφελος της τοπικής κοινωνίας.