Ανεπανόρθωτη πολιτική ορθότητα

Ο Μακρόν ήπιε μονορούφι μια μπίρα και κατηγορήθηκε για «τοξική αρρενωπότητα» και παραβίαση ενός υγιούς προτύπου συμπεριφοράς. Στη Γαλλία συμβαίνουν αυτά, όπου υποτίθεται η φιλελεύθερη, αντιπροσωπευτική δημοκρατία εμπλουτίζεται με ελευθεριακές παραδόσεις. Σε εκδοτικούς οίκους στις ΗΠΑ, δίπλα στους διορθωτές, τους επιμελητές κ.λπ. εγκαθίστανται οι αναγνώστες ασφάλειας και οι φροντιστές πολιτικής ορθότητας. Μην ξεφύγει κάτι από την πολιτιστική καταστολή που μεταμφιέζεται σε δικαιωματική κουλτούρα και που καταπίνει και την Αριστερά και τη δημοκρατική Δεξιά.

Μην παραπονιούνται κάποιοι ότι στις δύο πρόσφατες προεκλογικές περιόδους, δεν ακούστηκε ίχνος προγραμματικής ουσίας και ιδεολογικής αντιμαχίας. Για ποιο λόγο να διατυπωθεί δημόσια κάτι τόσο επικίνδυνο όπως είναι η προγραμματική θέση με ιδεολογικούς όρους και αυτοδεσμευτική επιθυμία; Στις τηλεοπτικές εκπομπές όπου κυρίως διακινείται ο δημόσιος πολιτικός λόγος, δουλεύουν δυο συνεργεία. Αυτοί που γράφουν τα non papers των κομμάτων (τι τους λέμε όταν μας πουν αυτό) και αυτοί που ακούν λέξη-λέξη την τοποθέτηση του αντιπάλου και την αποδομούν στα social media και τις φιλοκομματικές ιστοσελίδες με τους στρατευμένους σχολιογράφους (τους υπαρκτούς ή τα ομοιώματα). Οι καημένοι οι καλεσμένοι, έχουν δεδομένη μοίρα. Διαβάζουν/εκφωνούν τα non papers και περιμένουν τη σκληρή μοίρα από το συνεργείο αποδόμησης των αντιπάλων τους. Τι θα τους σύρουν, τι θα παραποιήσουν, πώς θα διαστρέψουν απομονώνοντας φράσεις και θα τις σκορπίσουν στη μπλογκόσφαιρα. Παρεμπιπτόντως στο θέμα αυτό, νικούν οι δεξιοί. Πιο πειθαρχημένοι, μαθαίνουν τέλεια το κείμενο, δεν παρεκκλίνουν και φυσικά έχουν πολύ πιο οργανωμένα συνεργεία και διαδικτυακές άκρες αποδόμησης. Οι της Αριστεράς, πιο νωθροί, συχνά αμελέτητοι, πιο αυτοσχεδιαστικοί και με λιγότερα μέσα, την πατάνε συχνότερα. Ακόμα και γκάφες ολκής των άλλων, τις εισπράττουν ως δικό τους ολίσθημα. Συνεχώς στα καρέ τους γίνεται η μάχη. Ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο – νομίζω οι Ολλανδοί το πρωτοεισηγήθηκαν, με τις εντολές άγγλου προπονητή.

Το θέμα είναι ότι καταστρέφονται τα πηγαία, τα αυθαίρετα, τα αποκλίνοντα. Αυτά που αγκυρώνονται στην αιτία, στο πραγματικό πρόβλημα, στη θεωρητική κατασκευή, στη γλώσσα, στη διανοητική ποιότητα. Στην πραγματικότητα αυτοί που γράφουν τα non papers, συμπληρώνουν αυτούς που ελέγχουν, που κάθονται στη μουβιόλα (όπως ονόμαζαν παλιότερα οι σκηνοθέτες τη συσκευή μοντάζ) και στέλνουν το σπαρταριστό υλικό στα social. Εργαστήρια διαλογικών προκατασκευών, παπαγαλίας και εργαστήρια γκαγκ και μοντάζ. Μια κατ’ επίφαση (τηλεοπτική) προφορικότητα, υποτίθεται εκλαϊκεύει τον προγραμματικό πολιτικό λόγο.

Αυτή η μετακίνηση από τον λόγο σε μια τυπολατρική εκδοχή της πολιτικής εκφώνησης, γίνεται η ουσία της ουσίας. Γίνεται το ηγεμονικό πεδίο αναμέτρησης. Καμία σημασία δεν έχει το τι λες. Πώς ακούγεται (ή πώς το κάνεις/κάνουν να ακούγεται) μετράει. Ο φορμαλισμός και ο ευσεβιστικός τρόμος της αποκλίνουσας, που έχει καταλάβει όλες τις σφαίρες της πολιτικής συμπεριφοράς, που τείνει να εισβάλει στη λογοτεχνική δημιουργία και διαβρώνει την πανεπιστημιακή συνθήκη και τον κριτικό αναστοχασμό, δημιουργεί, με τον αναπότρεπτο φονταμενταλισμό του, ένα διευρυνόμενο πεδίο απαγορευμένου λόγου, απαγορευμένης αναπαράστασης (η μιντιακή απεικόνιση δεν είναι η ίδια η πράξη, αλλά οι αναπαραστάσεις της). Το φαινόμενο της νέας λογοκρισίας δεν εξουσιοδοτεί κανέναν ηρωισμό. Πρόκειται για στρατηγικές επιθετικών δημόσιων διατυπώσεων και στη συνέχεια ανασκευών. Μια νέα ορθοφροσύνη, προφυλακτική, παραπειστική, εξόχως συμμορφωτική στον πυρήνα της και άλογη στην πολιτική λειτουργικότητά της. Ας ελπίσουμε η λογοτεχνία, ο κινηματογράφος, το θέατρο, η ζωγραφική, τουλάχιστον να αντέξουν και να συνεχίσουν να τραυματίζονται με το ανείπωτο και ανείδωτο.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος,
καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ