Το πάτσγουορκ ΣΥΡΙΖΑ

Η συγκρότηση του ΣΥΡΙΖΑ, με κορμό τον παλιό Συνασπισμό ήταν μια σαφής επιλογή διεύρυνσης. Στις παρυφές ενός κομμουνιστογενούς κόμματος (ανανεωτική Αριστερά συν ΚΚΕ), λειτουργούσαν ομάδες που κινούνταν στον χώρο του ριζοσπαστισμού. Τροτσκιστές, μαοϊκοί, ελευθεριακοί, μαζί με ένα ισχυρό ρεύμα ανένταχτων των κοινωνικών δικαιωμάτων, πρόσωπα και οργανώσεις με προσωπική ιστορία στον χώρο τα οποία συγκροτούσαν αυτό που αποκλήθηκε «πληθυντική Αριστερά», συγκεντρώθηκαν υπό τον ΣΥΡΙΖΑ του ευφραδούς (παρά τους σολοικισμούς του) νέου σε ηλικία Αλέξη Τσίπρα.

Ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν γέννημα θρέμμα του αντιπαγκοσμιοποιητικού κινήματος (ενός κινήματος του τέλους του 20ού αιώνα και των αρχών του 21ου, κορμός του οποίου ήταν οι μεταφερόμενοι διαδηλωτές στο πλαίσιο ενός είδους επαναστατικού τουρισμού), επεδείκνυε τη συμμετοχή του στο κίνημα των Αγανακτισμένων, στο Σύνταγμα, όπου είχαν στήσει το τραπεζάκι της κατήχησης και οι οικονομικοί ινστρούχτορες του κόμματος, Βαρουφάκης, Κατρούγκαλος, Τσακαλώτος. Υπό το αριστερό πρόσημο, επιχειρήθηκε να σβηστούν οι επαφές με ψεκασμένους και ο συντονισμός σε αντιπολιτικές και αντιδημοκρατικές πρακτικές μαζί με ριζοσπάστες της Ακροδεξιάς (όπως, π.χ., τα συνθήματα «να καεί το μπουρδέλο η Βουλή» και οι επιθέσεις κατάληψής της), ενώ έγινε προσπάθεια να σπιλωθούν οι νεκροί της Μαρφίν, που δεν εξυπηρετούσαν το διαχρονικό αφήγημα μιας Αριστεράς των αγώνων και της θυσίας.

Η επόμενη φάση ήταν η προσπάθεια κατάληψης και, κατόπιν, διατήρησης της εξουσίας. Ηταν και η φάση των πρώτων διευρύνσεων, στη βάση του αντιμνημονίου: το κόμμα άνοιξε για διάφορους καιροσκόπους, με πρώτον το 2014 τον Κρίτωνα Αρσένη. Στη συνέχεια, ο ΣΥΡΙΖΑ υποδέχτηκε πασόκους του αντιμνημονίου (που αργότερα ψήφισαν ασμένως το τρίτο, το συριζαϊκό μνημόνιο), ενώ βολεύτηκε μια χαρά στη συγκατοίκησή του με τους αντιμνημονιακούς ΑΝΕΛ του Καμμένου. Το ριζοσπαστικό κόμμα της άλλοτε πληθυντικής Αριστεράς, στο πλαίσιο της εξουσίας, ανασυγκροτούνταν εν κινήσει. Η κυβέρνησή του είχε κορμό κομμουνιστογενή. Ο καθηγητής Νίκος Αλιβιζάτος, το 2018, είχε μετρήσει τη σύνθεση των υπουργικών συμβουλίων: «επί συνόλου 90 υπουργών και υφυπουργών των κυβερνήσεων ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ, 16 προέρχονται από την κομμουνιστική ανανέωση […]. 27 είναι οι προερχόμενοι από το ΚΚΕ και την ΚΝΕ», υπήρχαν ακόμα όμως 9 πρώην πασόκοι και κάποιοι εξωκοινοβουλευτικοί, νέοι, ΑΝΕΛ και δύο πρώην νεοδημοκράτες (The Books’ Journal, Σεπτέμβριος 2019).

Οχυρωμένο στο αριστερό αφήγημα, το κόμμα άλλαζε: η ενσωμάτωση των ακροδεξιών των ΑΝΕΛ διόλου δεν ενόχλησε όσους έκαναν υπουργική και κοινοβουλευτική καριέρα, ούτε η αθρόα προσχώρηση πασόκων, στο πλαίσιο ενός κεντρώου ανοίγματος. Δεν ενόχλησε ούτε ο τοξικός λόγος και η υιοθέτηση αυριανικών πρακτικών από μεγάλο μέρος του κομματικού Τύπου – πρακτικών στις οποίες, τη δεκαετία του 1980, είχε κυρίως αντιταχθεί η ανανεωτική Αριστερά. Με επιλογή του Τσίπρα, ο ΣΥΡΙΖΑ επικαλείται μεν την Αριστερά (με συμβολισμούς όπως η αγραβατοσύνη ή η εναντίωση στα ιδιωτικά πανεπιστήμια), ωστόσο το κόμμα είναι πάτσγουορκ από μεταγραφές ευκαιρίας, με τελευταίες προσκτήσεις τη Ράνια Θρασκιά και τον Μαραντζίδη.

Ενα από τα μεγάλα κατορθώματα του Τσίπρα είναι να μετατρέψει ένα ριζοσπαστικό κόμμα της Αριστεράς στο σχήμα όπου χωρούν όσοι είναι διατεθειμένοι να κρατήσουν σημαίες ευκαιρίας που οδηγούν σε θέσεις εξουσίας. Οσο αυτές οι θέσεις λιγοστεύουν, το προϊόν θα είναι λιγότερο θελκτικό. Σε κάθε οργανισμό, η απώλεια της γοητείας του σηματοδοτεί και τη φθορά.