«Η αρχιτεκτονική δεν πρέπει να αφορά μόνο τον εαυτό της»

Επέστρεψε στην Αθήνα σε τρεις μήνες. Και μόλις λίγα μέτρα μακριά από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο – τα σχέδια επέκτασης και αναμόρφωσης του οποίου φέρουν την υπογραφή του σε συνεργασία με το γραφείο του Αλέξανδρου Τομπάζη -, στο γειτονικό Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, ο σερ Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ μίλησε χθες για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο σύγχρονος αρχιτέκτονας σε διάλεξη που έδωσε στο πλαίσιο της απονομής του βραβείου Πρίτσκερ, του Οσκαρ της αρχιτεκτονικής, που θα πραγματοποιηθεί απόψε στην Αρχαία Αγορά.

«Τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, όταν πρέπει πραγματικά να αντιμετωπίσουμε ζητήματα όπως της περιβαλλοντικής υποβάθμισης και της κοινωνικής ανισότητας, βρισκόμαστε ως επάγγελμα συνένοχο και φαινομενικά αβοήθητο», είπε από βήματος ο διεθνώς καταξιωμένος αρχιτέκτονας. Και δίνοντας το στίγμα της ομιλίας του ανέφερε: «Θέλω να αξιοποιήσω αυτή τη διάλεξη ως μια ευκαιρία προβληματισμού για τα ζητήματα της επαγγελματικής ευθύνης και τον πρακτικό ρόλο της δουλειάς του αρχιτέκτονα», τονίζοντας τη σημασία του χώρου καθώς στο ίδιο κτίριο, όπως είπε, τον Αύγουστο του 1933 παρουσιάστηκαν τα συμπεράσματα του Τέταρτου Διεθνούς Συνεδρίου Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής CIAM σχετικά με τον σχεδιασμό μιας λειτουργικής πόλης, τα οποία δημοσιεύτηκαν στην περίφημη Χάρτα των Αθηνών θέτοντας «τις κατευθυντήριες γραμμές για τον αστικό σχεδιασμό, ο οποίος με τη σειρά του έγινε η βάση του σύγχρονου πολεοδομικού σχεδιασμού».

Η Χάρτα των Αθηνών «τόνισε τη σημασία των καλών συνθηκών διαβίωσης, διευκρινίζοντας ότι τα καλύτερα σημεία της πόλης πρέπει να προορίζονται για στέγαση, με έμφαση στο πράσινο, τον ανοιχτό χώρο και το φως του ήλιου, κατανοώντας την ανάγκη για στρατηγικές σχεδιασμού για την αντιμετώπιση των δυσκολιών της σύγχρονης πόλης, που υπέφερε από τον βαθύ διαχωρισμό μεταξύ των περιοχών για πλούσιους και των κατοικιών των παραγκουπόλεων. Ενενήντα χρόνια αργότερα, καθισμένοι σε αυτό το ίδιο κτίριο, πιθανώς και στην ίδια αίθουσα, μπορούμε να θρηνήσουμε για το γεγονός ότι η δέσμευση που είχαν αναλάβει αυτοί οι αρχιτέκτονες έχει χαθεί. Οι λόγοι που την όρισαν απαραίτητη, όμως, δεν έχουν εξαφανιστεί. Και χρειαζόμαστε περισσότερο από ποτέ τις δομές σχεδιασμού που πρότειναν, προκειμένου να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε τα περιβαλλοντικά ζητήματα της εποχής μας», ανέφερε ο Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ αναπτύσσοντας ιδέες, στάσεις και προβληματισμούς με την παράλληλη παρουσίαση έργων του, δημιουργώντας μια ιδιότυπη αυτοβιογραφική διάλεξη με αναφορές στα μαθήματα που πήρε από την ιαπωνική αρχιτεκτονική, αλλά και τις προκλήσεις που αντιμετώπισε από τη συντηρητική Βρετανία που θεωρούσε το μοντέρνο ως επιθετικό.

Η αρχιτεκτονική ως αντάρτικο

«Η δύναμη των παγκόσμιων επενδύσεων έχει συντριπτική επιρροή. Η στέγαση δεν θεωρείται πλέον ο σκοπός των πόλεών μας. Η εκμετάλλευση των κλιμακούμενων αξιών της γης, χωρίς περιορισμούς από πολιτικές σχεδιασμού, δημιουργεί ένα οικοσύστημα επενδύσεων και ιδιοκτησίας που ενθαρρύνει την εμπορευματοποίηση της ίδιας της αρχιτεκτονικής. Ξέρουμε ότι είναι κακό για εμάς, αλλά δεν μπορούμε να αντισταθούμε. Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το γεγονός ότι ο κλάδος στον οποίο δραστηριοποιούμαστε εμείς οι αρχιτέκτονες είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που συμβάλλουν στην κλιματική αλλαγή. Το 36% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα δημιουργείται μόνο κατά τη διαδικασία κατασκευής ενός έργου. Δεν μπορούμε πλέον να θαυμάζουμε την αρχιτεκτονική μέσα από την πεισματική άρνηση των συνθηκών που επικρατούν. Πρέπει να την προσεγγίσουμε ως ένα είδος αντάρτικου ενάντια στις δυνάμεις, την πολιτική αδιαφορία, τις επενδύσεις και το κέρδος.

Η αρχιτεκτονική δεν μπορεί να αφορά μόνο τον εαυτό της. Δεν μπορεί να ικανοποιηθεί με την επίλυση προβλημάτων που δημιούργησε η ίδια ή να δικαιολογηθεί μόνο εντός των στενών ορίων της επαγγελματικής πρακτικής. Πρέπει να πιστέψουμε ότι μπορούμε να φτιάξουμε έναν καλύτερο και πιο όμορφο κόσμο», συνέχισε ο Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ επισημαίνοντας ότι «η πρακτική της αρχιτεκτονικής είναι γεμάτη αντιφάσεις», καθώς προϋποθέτει καλλιτεχνικά και δημιουργικά οράματα, και όμως εξαρτάται από αντικειμενικές και τεχνικές βάσεις, ενώ ο αρχιτέκτονας στηρίζεται εξ ολοκλήρου στους αναθέτες των έργων αλλά και σε όσους τα υλοποιούν.

Εδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στην επαναχρησιμοποίηση των κτιρίων και επεσήμανε πως οι αρχιτέκτονες θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους όχι μόνο τις δικές τους δημιουργικές αναζητήσεις, ούτε μόνο τις ανάγκες και τις οικονομικές δυνατότητες του πελάτη, αλλά και τους κατοίκους της πόλης που έρχονται σε επαφή με το έργο τους, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι οι αρχιτέκτονες είναι υπεύθυνοι για τη δημιουργία καλών πελατών. Και έκλεισε την ομιλία του κάνοντας ειδική μνεία στην Αθήνα. «Υπάρχει καλύτερο μέρος για να αισθανθεί κάποιος ταπεινός μπροστά στα επιτεύγματα του πολιτισμού, να θυμηθεί τα φυσικά και πολιτικά όρια της δικής μας εποχής και τη διαρκή δύναμη της ιδέας και της ομορφιάς;».