To φαγητό βλάπτει σοβαρά την υγεία

Η θεματική ποικιλία στο περιεχόμενο των περισσότερων ταινιών του φετινού φεστιβάλ των Καννών είναι πραγματικά εντυπωσιακή και δίνει στη διοργάνωση χρώμα ξεχωριστό προκαλώντας, αν μη τι άλλο, μεγάλες συζητήσεις. Τελευταίο παράδειγμα αυτό της ταινίας «Club zero» της αυστριακής σκηνοθέτριας Τζέσικα Χάουσνερ που προβλήθηκε στο επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα βρίσκοντας και αυτή θετική, ως επί το πλείστον, υποδοχή από το κοινό του φεστιβάλ.

Με πολύ «λοξό» τρόπο η ταινία πραγματεύεται ένα καυτό ζήτημα της εποχής μας, αυτό της υγιεινής διατροφής. Σε κάποιο πανάκριβο ιδιωτικό σχολείο της Αγγλίας (ο χρόνος δεν ορίζεται με ακρίβεια), η σωστή διατροφή αποτελεί πλέον… μάθημα στις τάξεις και είναι αρμοδιότητα μιας πιστά αφοσιωμένης στα καθήκοντά της καθηγήτριας, της κυρίας Νόβακ (Μία Γουασικόφσκα).

Η επιμονή της στη σωστή διατροφή διακρίνεται από ένα «ύποπτο» πάθος και η άποψή της ότι όσο το λιγότερο τρώει κάποιος, τόσο περισσότερα χρόνια κερδίζει στη ζωή του, προστατεύοντας συγχρόνως το περιβάλλον, ενώ αρχικώς προκαλεί αντιδράσεις στους μαθητές, εν συνεχεία τους παρασύρει σε μια εντελώς «άρρωστη» κατάσταση, πολύ κοντά στην παράνοια. Η καθηγήτρια πείθει τελικά κάποιους μαθητές της ότι το φαγητό είναι βλαβερό για την υγεία και ότι ο καθένας μπορεί να ζήσει χωρίς αυτό. Οπότε ακολουθώντας τη «λογική» της σιγά-σιγά οι μαθητές μετατρέπονται σε «ζόμπι» και η πλήρης αφαγία γίνεται στόχος ζωής!

Η Χάουσνερ που πριν από το 2019 είχε παρουσιάσει στις Κάννες την εξίσου ιδιαίτερη ταινία «Το λουλούδι της ευτυχίας» (Little Joe) πάνω στην επικίνδυνη σχέση μιας γυναίκας με τα άνθη (η Εμιλι Μπίτσαμ είχε κερδίσει το βραβείο ερμηνείας στο φεστιβάλ Καννών), έχει στα χέρια της ένα ζήτημα που σίγουρα στις μέρες μας απασχολεί πάρα πολύ κόσμο. Γιατί όλοι γνωρίζουμε πολύ καλά τη μανία πάρα πολλών ανθρώπων με τη δίαιτα, όπως επίσης τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η υπερβολή στη δίαιτα, διαστρεβλώνοντας τη σκέψη. Ας μην πάμε μακριά. Η νευρική ανορεξία είναι η «ασθένεια των μοντέλων». Αλλά την ίδια ώρα, η κακή διατροφή, η ταχυφαγεία, τα λίπη ή οι τροφές με τα συντηρητικά επίσης προκαλούν άλλου τύπου εξίσου σοβαρά προβλήματα στο ανθρώπινο σώμα.

Με ήρεμο τρόπο η σκηνοθέτρια καταφέρνει να δημιουργήσει μια ήσυχη ταινία αλλά γεμάτη εντάσεις η οποία δεν σου επιτρέπει ποτέ να την αφήσεις από τα μάτια σου. Κατά κάποιον τρόπο το «Club zero» βρίσκεται στον αντίποδα όλων αυτών των (σχεδόν παρόμοιων μεταξύ τους) ταινιών που με διάφορους τρόπους ασχολούνται με τη… μαγειρική (η οποία εν προκειμένω αποτελεί κυριολεκτικά «απαγορευμένη ζώνη»). Αυστηρή σκηνοθεσία, ζυγισμένα πλάνα που θυμίζουν τη γεωμετρία εκείνων στο «Κουρδιστό πορτοκάλι» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ, κοστούμια που βγάζουν μάτι (ιδίως οι στολές των μαθητών όπου το κίτρινο, το μοβ και το μπεζ είναι χρώματα που κυριαρχούν), ντεκόρ που ταλαντεύονται ανάμεσα στην ποπ αρτ και τον φουτουρισμό, σκηνές που μπορούν να σοκάρουν, όπως αυτή όπου βλέπουμε ένα κορίτσι να τρώει τον ίδιο της τον εμετό προκειμένου να αποδείξει στους γονείς της ότι μπορεί να ζήσει ακόμα και από αυτόν. Ενα αλλόκοτο αλλά πολύ ενδιαφέρον κινηματογραφικό «σύμπαν» αλλά και μια ταινία που έχει κάτι να πει πάνω σε ένα τόσο επίμαχο ζήτημα της εποχής μας όπως είναι το φαγητό.

Δάσκαλοι – μαθητές

Τη σχέση δασκάλου – μαθητών, από μόνη της καυτό θέμα, θα τη βρούμε και σε άλλες ταινίες του διαγωνιστικού τμήματος, που επίσης φάνηκε να αρέσουν σε πολλούς που τις είδαν. Στο «Monster» (Τέρας) ο Ιάπωνας Χιροκάζου Κόρε-Εντα (κάτοχος του Χρυσού Φοίνικα για τους «Κλέφτες καταστημάτων») δημιουργεί ένα πολύ σύνθετο δράμα εξετάζοντας όλες τις πλευρές γύρω από την πιθανότητα κακοποίησης ενός παιδιού από τον δάσκαλό του. Ολα ξεκινούν από την υποψία της μητέρας, όμως η αλήθεια έχει πολλά πρόσωπα, μας λέει αυτή η πολύ ουσιαστική ταινία, της οποίας ο μεγάλος άσος είναι το σενάριo του Γιούτζι Σακαμότο που ίσως βραβευτεί. Σε μια άλλη ταινία, το «Kuru Otlar Üstüne» (στα ελληνικά μεταφράζεται «Σε ξηρά χόρτα»), ο Τούρκος Νούρι Μπίλγκε Τσεϊλάν (επίσης κάτοχος Χρυσού Φοίνικα για τη «Χειμερία νάρκη»), με φόντο ένα μονίμως χιονισμένο τοπίο διαχειρίζεται την επίσης προβληματική σχέση δασκάλων – μαθητών στο σχολείο ενός χωριού κάπου στα βάθη της Ανατολίας. Τα μεγάλης διάρκειας μονοπλάνα όπου τον πρώτο λόγο έχουν οι διάλογοι θαυμάσιων ηθοποιών διαμορφώνουν το κλίμα της ιστορίας που χωρίς να κατακρίνει καταστάσεις, προκαλεί σκέψεις στον θεατή γύρω από τα τρωτά του εκπαιδευτικού συστήματος της γειτονικής χώρας.