Περί βόλιτου, {LF}αναρροπίας, κασωρίδος

Αναγκαία προειδοποίηση. Οσοι δεν αντέχουν να διαβάζουν για κόπρανα, για αρρώστιες ή για σεξ μπορούν να μη συνεχίσουν την ανάγνωση του σημερινού Γλωσσίδιου. Ξέρω ότι είναι από κάθε άποψη δύσκολο. Και επειδή Σάββατο χωρίς Γλωσσίδι «δεν λέει», και επειδή τούς τρώει η περιέργεια. Επίσης αναγκαία διευκρίνιση: όσα ακολουθούν οφείλουν πολλά σε κείμενο του Νίκου Λεβέντη με τίτλο «Γλωσσικά ψιχία», με εισαγωγή του Μιχάλη Κοπιδάκη, δημοσιευμένο στο περιοδικό «Ποιητική» (τεύχος 26, Φθινόπωρο/Χειμώνας 2020).

Και πρώτα τα σκατολογικά, λέξη που η ρίζα της βρίσκεται στο αρχαιοελληνικό σκωρ (γενική: του σκατός). Λέξη χρησιμότατη, τόσο αυτή καθεαυτήν, όσο και ως πρώτο συνθετικό ευρύτατα διαδεδομένων αλλά και ιδιαίτερα γλαφυρών λέξεων της νεοελληνικής κοινής, όπως σκατόφατσα, σκατόπαιδο, σκατόψυχος, σκατοφαγία, κ.λπ. Ελα όμως που δεν είναι όλα τα σκατά ίδια. Ειδικότερα, δεν είναι όλων των ζώων, τουλάχιστον από γλωσσική άποψη (ίσως και όχι μόνο). Ετσι, στα αρχαία ελληνικά, του βοδιού λέγονταν βόλιτος ή βόλιτον, του  αλόγου κόπρος, του γουρουνιού υσπέλεθον, του κατσικιού (οι κοινώς λεγόμενες και κακαρέντζες) σφυράδα.

Από την ίδια πηγή, από το κείμενο του Νίκου Λεβέντη, αντλώ επίσης πολύτιμα στοιχεία για κάποιες αρκετά κοινές ασθένειες και αδιαθεσίες. Ετσι, αναρροπία είναι η κοινώς λεγόμενη τάση για εμετό, κατάρρηξις η διάρροια, τίλος η διάρροια σε βαθμό τσίρλας, ενώ στραγγουρία είναι η δυσκολία στην ούρηση, κατά κανόνα λόγω υπερτροφίας του προστάτη. Ανεβαίνοντας στο κεφάλι, έχουμε την καρηβαρία ή καρηβάρεια για τον πονοκέφαλο, ενώ υπάρχει και ειδική λέξη, η εωλοκρασία, για το hangover. Εντυπωσιακό, αν σκεφτεί κανείς ότι στη νεοελληνική κοινή το hangover λέγεται… hangover.

Ομως, πολλά κόπρανα και πολλές ασθένειες μαζεύτηκαν. Ηρθε η ώρα και για κάτι πιο σκαμπρόζικο – αν τουλάχιστον μείνουμε στην επιφάνεια των πραγμάτων και δεν επιχειρήσουμε να φωτίσουμε την κοινωνική πλευρά του ζητήματος. Στα αρχαία ελληνικά λοιπόν, η πόρνη γενικά λεγόταν κασ(σ)ωρίς (της κασωρίδος) ή κασαλβάς (της κασαλβάδος). Υπήρχαν όμως, όπως υπάρχουν και σήμερα, και λέξεις για ειδικότερες κατηγορίες πορνών. Ετσι, η φτηνή πόρνη, η όχι ιδιαίτερα σικ ας πούμε, λεγόταν χαλκιδίτις, προφανώς επειδή αρκούσε ένα χάλκινο νόμισμα προκειμένου να εξασφαλίσει κάποιος τη συντροφιά της, ενώ υπήρχε και η μύζουρις, η οποία ειδικευόταν σε ό,τι συνδέεται εν ευρεία εννοία με το ρήμα μύζω (=βυζαίνω, πιπιλίζω).

Επιδόρπιο

«Ο καθηγητής κύριος Χ ενεδέξατο εκ της κολυμβήθρας το τέκνον του μεγαλεμπόρου κυρίου Ψ, ονομάσας αυτό Κωνσταντίνο, εν μέσω χαράς και αγαλλιάσεως των παρισταμένων». Από φύλλο εφημερίδας της δεκαετίας του 1920. Ενδιαφέρον το «ενεδέξατο εκ», το οποίο και εξηγεί τα κοινώς λεγόμενα ανάδοχος και αναδεξιμιός. Δεν το «βουτάει» ο νονός το βρέφος στην κολυμπήθρα. Το βγάζει, το υποδέχεται στον κόσμο των βαπτισμένων.