ΣΕΛΙΔΟΔΕΙΚΤΗΣ

Ανθολογία Ρομαντικών Ποιητών

Επιστημονική επιμέλεια – εισαγωγή – βιογραφικά ποιητών Μαρία Σχοινά

Μετάφραση Λένα Καλλέργη και Ευτυχία Παναγιώτου, Κέδρος 2021

Χρειαζόμαστε βιβλία όπως είναι η παρούσα ανθολογία η οποία περιλαμβάνει έργα αντιπροσωπευτικών ποιητών του αγγλικού Ρομαντισμού, της περιόδου 1780-1830. Στη δίγλωσση συγκροτημένη έκδοση, ο έλληνας αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να απολαύσει τα επιλεγμένα ποιήματα που παρουσιάζουν, μέσω της μπαλάντας, του σονέτου, της ωδής μεταξύ άλλων, τις κοινωνικές και φιλοσοφικές αναζητήσεις των δημιουργών, τη σχέση τους με τη φύση, που επιδρά ουσιαστικά στη ζωή τους και δεν αποτελεί ένα απλό ποιητικό τέχνασμα. Εξάλλου, αυτοί οι ποιητές αποζητούν την «αλήθεια» και το «ξεχωριστό» στις προσωπικές τους εμπειρίες εφόσον οι θρησκείες δεν τους ικανοποιούν πλέον. Καταφεύγουν σε καινούργιες συγκινήσεις, σε περιπέτειες ή ανακαλύπτουν ένα ερέθισμα που θα τους οδηγήσει αλλού, όπως στην περίπτωση του Coleridge αυτό το ερέθισμα γίνεται οδηγός για την αποκάλυψη των ονειρικών περιοχών του Ζαναντού. Οι νεότεροι (Shelley και Keats) καταφεύγουν σε σύμβολα που δανείζονται από τη μυθολογία, όχι παρακινημένοι από μια στείρα λατρεία του παρελθόντος, αλλά για να χρησιμοποιήσουν τις μυθολογικές μορφές ως εκφραστικά μέσα των προσωπικών στάσεων, επιλογών και συγκινήσεων.

Στο έργο όλων των ποιητών αυτής της περιόδου διακρίνονται τα στοιχεία της έκπληξης, του καινούργιου οράματος, της αναζήτησης νέων συναισθηματικών περιοχών ή μιας άλλης ευαισθησίας απολύτως συνδεδεμένης με τη ζωή. Ωστόσο, η έκφραση της μοναδικής ατομικής εμπειρίας οδηγεί τον ποιητή σε «πνευματική μοναξιά», τον απομακρύνει από τον κοινωνικό περίγυρο, μολονότι δεν είναι αδιάφορος για το κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι.

Οι προσεγμένες μεταφράσεις παρασύρουν τον αναγνώστη στις άγνωστες περιοχές της ανθρώπινης εμπειρίας και περιπέτειας αν και η γλώσσα ή οι εικόνες και οι περιγραφές  που χρησιμοποιούνται από τους ποιητές δεν συνταιριάζουν με το απλό και καθημερινό, με εξαίρεση το έργο του Wordsworth.

Η εισαγωγή προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες για τον αγγλικό Ρομαντισμό και συμπληρώνει μαζί με τις υπόλοιπες πληροφορίες την προσεγμένη έκδοση. Πιθανόν σε προσεχή συμπληρωματική ανθολόγηση να παρουσιαστούν ποιήματα που δεν περιλαμβάνονται στην παρούσα, όπως είναι το λιτό αλλά περιεκτικό ποίημα του Wordsworth My heart leaps up.

Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς

Το σακίδιο και Ερμαιο
της τύχης, νουβέλες

Εισαγωγή Ανδρέας Στάικος,
μετάφραση Ελένη Γύζη, Σοκόλη 2023

Το ενδιαφέρον για την έκδοση όλων των έργων του γάλλου μυθιστοριογράφου Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς (1848-1907) από τις εκδόσεις Classiques Garnier το 2017 πρώτα και έπειτα από την Bibliothèque de la Pléiade οφείλεται πιθανόν στην επιλογή του Μισέλ Ουελμπέκ, στο μυθιστόρημά του Υποταγή (Εστία 2015), να κάνει τον αφηγητή του ειδικό στο έργο του Ουισμάνς.

Σ’ αυτές τις δύο νουβέλες φαίνονται οι επιρροές του συγγραφέα από τον Σοπενάουερ, τον οποίο αναφέρει μάλιστα στη δεύτερη, και τον νατουραλισμό, αν και στο τέλος απομακρύνεται από αυτόν για να στραφεί προς τον συμβολισμό. Η γραφή του διακρίνεται για τις λεπτομερείς και αισθαντικές περιγραφές, την ειρωνεία και τη σατιρική διάθεση, αλλά και το αιχμηρό και καίριο λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί.

Στην πρώτη νουβέλα, ο αφηγητής,  που συμμετέχει στον Γαλλοπρωσικό Πόλεμο, προσπαθεί να ξεπεράσει τις δυσκολίες, να επιβιώσει και να επιστρέψει στην καθημερινότητα της αστικής ζωής του.  Η φιλία, οι εφήμεροι έρωτες, οι κοινωνικές γνωριμίες περιγράφονται με χιούμορ το οποίο δίνει τον τόνο στη χειμαρρώδη αφήγηση. Τα ίδια θέματα, όπως και ο Γαλλοπρωσικός Πόλεμος, απασχόλησαν και τον Γκι ντε Μοπασάν, με τα κοινά τους σημεία να είναι πιο εμφανή μεταξύ της νουβέλας Ερμαιο της τύχης (1882) του Ουισμάνς και Πικρία (1883) του Μοπασάν. Ωστόσο, η νουβέλα του πρώτου παραπέμπει και στο μυθιστόρημα του Ιταλο Σβέβο Μια ζωή (1892), ο οποίος γνώριζε πολύ καλά τη γαλλική λογοτεχνία. Ο ήρωας του Ουισμάνς, δημόσιος υπάλληλος, κουρασμένος από την πληκτική ζωή του, κάνει τον απολογισμό του και αναρωτιέται πώς θα ήταν τα πράγματα αν οι αποφάσεις και οι επιλογές του ήταν διαφορετικές. Τίποτε δεν τον ικανοποιεί, ενώ η βεβαιότητα του θανάτου και η παραδοχή ότι η ζωή κινείται μεταξύ πόνου και πλήξης, τον καθιστούν νωθρό παρατηρητή.

Οι περιγραφές, που είναι λεπτομερείς και ατμοσφαιρικές και στις δύο νουβέλες, κάθε φορά δίνουν καινούργιες διαστάσεις στις ιστορίες, ενώ μέσω του πλούσιου και ευθύβολου λεξιλογίου, ακόμα και τα πιο ασήμαντα γεγονότα ή οι πιο αναμενόμενες σκέψεις δημιουργούν απρόβλεπτα ερεθίσματα. Ευτυχώς η μετάφραση δεν πρόδωσε τις αρετές του πρωτοτύπου.

Λέων Τολστόι

Πόση γη χρειάζεται ο άνθρωπος και Ο θάνατος του Ιβάν Ιλιτς

Μετάφραση – επίμετρο Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, πρόλογος Αθως Δημουλάς, Μίνωας 2021

Τα δύο αυτά έργα του Λέοντος Τολστόι, το διήγημα Πόση γη χρειάζεται ο άνθρωπος και η αριστουργηματική νουβέλα Ο θάνατος του Ιβάν Ιλιτς, έχουν μεταφραστεί και κυκλοφορήσει πολλές φορές στα ελληνικά, κάθε φορά ωστόσο είναι καλοδεχούμενα όταν μάλιστα η απόδοση στη γλώσσα μας είναι καλή.

Αξίζει να σχολιαστεί η νουβέλα Ο θάνατος του Ιβάν Ιλιτς, καθώς σ’ αυτήν περιγράφεται η δημοσιοϋπαλληλική ζωή ενός ανώτερου δικαστικού στελέχους, η οικογενειακή και κοινωνική ζωή του, αλλά και τα συναισθήματά του καθώς παρατηρεί τρομαγμένος να πλησιάζει ο θάνατος. Κι αυτός, όπως και ο ήρωας του Ουισμάνς αλλά και του Μοπασάν, αναρωτιέται μήπως δεν έζησε όπως θα έπρεπε, μήπως δεν έλαβε τις ορθές αποφάσεις που θα του εξασφάλιζαν έναν ικανοποιητικό και ευτυχισμένο  τρόπο ζωής.

Με συγκρατημένη ένταση περιγράφονται τα ευμετάβλητα συναισθήματα, καθώς ο ετοιμοθάνατος παρακολουθεί τους άλλους που θα συνεχίσουν να ζούνε, αλλά παρουσιάζεται, επίσης, ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο ίδιος από τα άτομα του περιβάλλοντός του. Στο έργο του Μάρτιν Χάιντεγκερ Είναι και Χρόνος (τόμος δεύτερος, μετάφραση Γιάννη Τζαβάρα, Δωδώνη 1985, σελ. 456) γίνεται αναφορά στη νουβέλα Ο θάνατος του Ιβάν Ιλιτς, η ιστορία της οποίας θεωρείται ως η πορεία της Υπαρξης προς τον θάνατο.

Ο ήρωας, μόνος και φοβισμένος, προσπαθεί να καταλάβει ποιο είναι το νόημα της ζωής, αν υπάρχει αυτό εφόσον όλα περνούν και στο τέλος εξαφανίζονται, και πώς θα εξελίσσονταν τα πράγματα αν έπαιρνε διαφορετικές αποφάσεις, ενώ τρομάζει μπροστά στην προοπτική του τέλους επειδή είναι βέβαιος ότι «τίποτε δεν θα υπάρχει», ότι από την ύπαρξη θα μεταβεί στην ανυπαρξία. Ο ετοιμοθάνατος δεν βρίσκει ανακούφιση ούτε και στη θρησκευτική πίστη, μια ενδιαφέρουσα διαπίστωση αφού ο συγγραφέας ήταν βαθιά θρησκευόμενο άτομο και σε άλλες νουβέλες του η πίστη παίζει καταλυτικό ρόλο στις επιλογές των ηρώων του. Ωστόσο, λίγο πριν από το οριστικό τέλος ο ήρωας νιώθει να απελευθερώνεται από τον τρόμο και την οργή γιατί αισθάνεται οίκτο για τα άτομα του περίγυρού του, γιατί πλέον γι’ αυτόν δεν έχει τίποτα σημασία.