Μετατρέποντας {LF}τη φαντασίωση σε πραγματικότητα

Είτε ανήκει σε περιφερειακή λογοτεχνική παραγωγή εξαιτίας της γλώσσας ή λόγω της απουσίας, σε μια χώρα, πολλών άλλων σύγχρονων φωνών, οι οποίες μπορούν να επικοινωνήσουν με το ευρύ αναγνωστικό κοινό, το αξιόλογο έργο δεν θα περάσει απαρατήρητο από όπου και αν προέρχεται. Αυτό συνέβη, άλλωστε, με τα ευρηματικά διηγήματα της Ρούμενα Μπουζάροφσκα (Βόρεια Μακεδονία, 1981) Ο άντρας μου (Gutenberg, 2022), αλλά και με τα βιβλία του Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ (Βουλγαρία, 1968), ιδιαιτέρως αυτό με τον τίτλο Χρονοκαταφύγιο, που είναι μάλιστα υποψήφιο για το International Booker Prize 2023, τα οποία έχουν κερδίσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη αλλά και των επιτροπών των διαφόρων διεθνών βραβείων.

Στο μυθιστόρημα Χρονοκαταφύγιο ο ανώνυμος αφηγητής αναφέρεται σε έναν περιπλανώμενο στον χρόνο ταξιδιώτη, τον Γκαουστίν, ο οποίος έχει ιδρύσει κλινική για το παρελθόν όπου καταφεύγουν ασθενείς από Αλτσχάιμερ για να θεραπευτούν. Κάθε όροφος της κλινικής αναπαράγει λεπτομερώς μια δεκαετία του περασμένου αιώνα, ενώ το παρελθόν διεισδύει στο παρόν δημιουργώντας μία ή πολλές παραδοξότητες που συνθέτουν αυτό το πολύπλοκο και πολύχρονο μυθιστόρημα, με αναφορές στις πιο σημαδιακές στιγμές του 20ού και του 21ου αιώνα, από την περίοδο του κομμουνισμού στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης έως και την πτώση του, αλλά και αυτές στο Brexit.

Οι διάφορες χρονικές μεταμορφώσεις που συντελούνται στήνουν καινούργια ανθρώπινα τοπία, μετατρέποντας το αδύνατο σε δυνατό, τη φαντασίωση σε πραγματικότητα, την επιθυμία σε νοσταλγία. Το χιούμορ και η ειρωνεία, μέσω της ελλειπτικής γραφής, μετασχηματίζουν μια δυνάμει καφκική ατμόσφαιρα σε κάτι πιο οικείο, καθώς διαγράφεται η λανθάνουσα απειλή που περιορίζεται στην κοινή μοίρα των ανθρώπων: τη φθορά και τον θάνατο. Τολμηρές συνθέσεις, χρονικές και νοηματικές, αναλογίες ακόμα και λογοτεχνικές, δημιουργούν το φλογερό παρόν που έχει ήδη μετατραπεί σε παρελθόν όπως συμβαίνει και με το μέλλον, εφόσον όλα κονιορτοποιούνται στο πέρασμα του χρόνου.

Πρόκειται για μυθιστόρημα που περιλαμβάνει σημαντικά γεγονότα του δυτικού κόσμου αλλά και αναφορές σε έργα σπουδαίων συγγραφέων και ποιητών, μια επιλογή που δημιουργεί ένα μυθιστόρημα ανοιχτό στον κόσμο, που δεν είναι περιορισμένο στο περίκλειστο αυτοαναφορικό σώμα ενός ατόμου, μιας οικογένειας, ενός τόπου, μιας περιοχής με την ιστορία της και τα παρεπόμενά της. Οι συμβολισμοί, μάλιστα, παραπέμπουν κάπου συγκεκριμένα και έτσι αποκτούν νόημα για όλους, ενώ η όποια αυτοαναφορικότητα δεν περιορίζεται σε μια αυτάρκεια ναρκισσιστικού τύπου αλλά διαθέτει εκείνες τις αρετές που τη συνδέουν με τα ανθρώπινα, τα υπαρξιακά ερωτήματα, τα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα, όχι με τους ασφυκτικά κομματικούς και στενά ιδεολογικούς περιορισμούς, αλλά με εκείνη την οπτική γωνία που δίνει νόημα στο «άλλο», το «μεγάλο», αυτό που συντελείται με το πέρασμα του χρόνου πέρα από τον «περιορισμένο δικό του χώρο-του συγγραφέα-», μολονότι του είναι οικείος, εκτός των ορίων του εαυτού και της χώρας.

Το Χρονοκαταφύγιο, με έναν αμφίσημο τίτλο, καθώς δεν είναι σαφές αν πρόκειται για το καταφύγιο του ίδιου του χρόνου ή εκεί που καταφεύγει κάποιος για να κρυφτεί από τον χρόνο, μπορεί να συγκριθεί με το μυθιστόρημα του Ντον ΝτεΛίλλο Zero K (Εστία, 2019) και αυτό της Γιόκο Ογκάουα Η αστυνομία της μνήμης (Πατάκης, 2020).

Σημείωση: ο Γκ. Γκοσποντίνοφ είναι καλεσμένος και στη Διεθνή Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης, 4 – 7/5.

{1BSYG}Georgi Gospodinov{1BSYG}{CR}{2BTIT}Χρονοκαταφύγιο{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Αλεξάνδρα Ιωαννίδου{CR}Εκδ. Ικαρος, σελ. 368{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 16,60 ευρ{4BTIM}ώ