Μια υπόθεση για {LF}τον ντετέκτιβ χωρίς όνομα

Η κυκλοφορία του «Πέθανε με τα μάτια ανοιχτά» (εκδόσεις Ερμα, μετάφραση Βίκυς Λιακοπούλου, με επίμετρο της Χίλντας Παπαδημητρίου) αποτελεί φόρο τιμής στον Derek Raymond. Εναν μεγάλο συγγραφέα που, πέρα από βαρύγδουπες τοποθετήσεις θεωρητικών του είδους (δημιουργός των «Factory novels» και εκ των βασικών εκπροσώπων του brit noir), θεωρώ ότι αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα του νεοκλασικού μεγάλου αγγλικού κοινωνικοαστυνομικού μυθιστορήματος, εκείνου όπου το κοινωνικό σχόλιο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο.

Αφετηρία της υπόθεσης η ανακάλυψη του πτώματος ενός άγρια δολοφονημένου μάλλον αποτυχημένου, αλκοολικού συγγραφέα, ονόματι Τσαρλς Λόκσι Αλβιν Στάνιλαντ. Αιτία θανάτου ο βίαιος, έως σαδιστικός, ομαδικός ξυλοδαρμός του. Η ταυτότητα του θύματος, άσημου κατά τις αστυνομικές Αρχές, σε συνδυασμό με την υποβαθμισμένη, επικίνδυνη περιοχή της δολοφονίας, είναι αρκετοί λόγοι για να αναλάβει την εξιχνίαση του εγκλήματος το Τμήμα Ανεξιχνίαστων Υποθέσεων, γνωστό ως Α14. Το Τμήμα δεν χαίρει ιδιαίτερης εκτίμησης και συγκεντρώνει τα ειρωνικά σχόλια των ελίτ υπηρεσιών, όπως το Τμήμα Ανθρωποκτονιών, που αναλαμβάνει μόνο υποθέσεις δολοφονιών επίλεκτων μελών της κοινωνίας.

Ο υπεύθυνος για την έρευνα ντετέκτιβ είναι μια απολύτως sui generis προσωπικότητα. Επίμονος, μοναχικός και κυνικός, κυκλοφορεί άοπλος ανάμεσα σε μικρούς και μεγάλους γκάνγκστερ που λυμαίνονται την περιοχή, ενώ ταυτόχρονα είναι λίαν επιρρεπής σε εμμονές και κατατρύχεται από προσωπικούς δαίμονες. Χαρακτηριστικό της περιγραφής του Raymond είναι ότι σε κανένα σημείο του μυθιστορήματος δεν αναφέρεται το όνομά του!

Ο ντετέκτιβ χωρίς όνομα λοιπόν έχει μοναδικά σημεία αφετηρίας για την έρευνα το πτώμα του Στάνιλαντ κι ένα κουτί με ηχογραφημένες κασέτες που άφησε πίσω του. Μοιράζει τον χρόνο του σε ατελείωτες διαδρομές στους επικίνδυνους δρόμους και τα κακόφημα στέκια της πόλης και στην ακρόαση των κασετών του νεκρού συγγραφέα. Το πρώτο τον βοηθάει να συγκεντρώσει πληροφορίες για τη ζωή και τη δολοφονία του. Το δεύτερο όμως καταλήγει σε μια άκρως οδυνηρή προσπάθεια ενδοσκόπησης του διαταραγμένου εσωτερικού κόσμου του συγγραφέα, που έχει κλιμακούμενες συνέπειες στον ίδιο τον ντετέκτιβ.

Μέσα από την ηχογράφησή του, το θύμα αρχίζει να στοιχειώνει τη ζωή του ντετέκτιβ. Τον ωθεί με έναν ανεξήγητο τρόπο να γνωρίσει εξ αποστάσεως τα αγαπημένα του πρόσωπα, πρώην γυναίκα, θυγατέρα και ερωμένη. Παρά το γεγονός ότι ο Στάνιλαντ ήταν ένας αποτυχημένος συγγραφέας και δεν στάθηκε ικανός να κάνει αξιόλογη καριέρα, ο ντετέκτιβ χωρίς όνομα σταδιακά εκτιμάει την προσωπικότητα και τις βαθιά φιλοσοφικές παρατηρήσεις του μακαρίτη. Και παράλληλα αρχίζει να ταυτίζεται και να συμπάσχει με τις δραματικές μεταλλαγές στη ζωή του και τα τραγικά γεγονότα που τον οδηγούν νομοτελειακά στην κατάθλιψη και τελικά την κατάρρευση. Ο Στάνιλαντ δείχνει μια καταραμένη φιγούρα ανθρώπου, που φαίνεται να αναζητά τον θάνατο σαν λύτρωση…

Η πλοκή κλιμακώνεται όταν ο ντετέκτιβ αποφασίζει να εισβάλει στη ζωή του νεκρού συγγραφέα και να γνωρίσει από κοντά τα πρόσωπα που έπαιξαν ρόλο στο δράμα του. Την πρώην γυναίκα του, τον γιο της και σημαντικότερο όλων την ερωμένη του, την πληθωρική Μπάρμπαρα. Τον καταλυτικό παράγοντα που ισοπέδωσε τη ζωή του και τον έσπρωξε στην αγκαλιά του θανάτου. Από τη στιγμή που τη συναντά, ο ντετέκτιβ, βαθύτατα επηρεασμένος από τις περιγραφές του Στάνιλαντ, μέσα από τη βασανιστική ακρόαση των κασετών, δημιουργεί μια παθιασμένη ερωτική σχέση μαζί της. Κι αυτή είναι η αρχή του τέλους, που θα έρθει με σκοτεινό, βίαιο και σκληρό τρόπο, όπως σκοτεινό, βίαιο και σκληρό είναι ολόκληρο το μυθιστόρημα.

Ο Raymond στήνει το σκοτεινό, ζοφερό σκηνικό του στο Δυτικό Λονδίνο του 1984 (αναφορά στο περίφημο έργο του Οργουελ;). Μιλάμε για τη δεύτερη τετραετία της Μάργκαρετ Θάτσερ, όπου οι περίφημες πολιτικές λιτότητας οδήγησαν στην οικονομική εξαθλίωση ολοένα και περισσότερων κοινωνικών στρωμάτων, με ιδιαίτερη στόχευση σε αυτούς που αποτελούν τα εύκολα θύματα όλων των οικονομικών πειραμάτων… Τουτέστιν, «την εργατική τάξη, τους ανθρακωρύχους, τις μονογονεϊκές οικογένειες και γενικότερα όσους δεν είχαν δημόσιο βήμα να διαμαρτυρηθούν» (από το επίμετρο της Χίλντας Παπαδημητρίου). Αποτέλεσμα, η κλιμάκωση της βίας, της εγκληματικότητας και του ρατσισμού κατά γεωμετρική πρόοδο.

Σε αρκετά σημεία μπορεί κανείς να παρατηρήσει την υπόγεια διείσδυση στοιχείων του μέγιστου Raymond Chandler, ειδικά στις περιγραφές της πόλης και στο υποδόριο, κυνικό χιούμορ. Αποψη που ίσως ενισχύεται από την επιλογή του ψευδωνύμου Raymond (αληθινό όνομα του συγγραφέα το Ρόμπιν Κουκ). Ο ντετέκτιβ χωρίς όνομα δανείζεται κάποια στοιχεία του μοναδικού Φίλιπ Μάρλοου, από τον κυνισμό και το χιούμορ μέχρι την αταλάντευτη πορεία του με βάση τους προσωπικούς κώδικες ηθικής.

Οι ήρωες

Η ψυχολογική σκιαγράφηση του κεντρικού ήρωα, πρωτότυπη και εξαιρετικά μελετημένη. Το ίδιο ισχύει και για τον Στάνιλαντ, ο οποίος συμπρωταγωνιστεί στο μυθιστόρημα αν και νεκρός, καθώς οι ηχογραφημένες κασέτες του επηρεάζουν σταδιακά ολοένα και περισσότερο την προσωπικότητα του ντετέκτιβ. Αυτή η εμμονική ακρόαση των κασετών αποτελεί, θεωρώ, το σημαντικότερο σημείο του μυθιστορήματος, καθώς, όπως φαίνεται, περιέχουν αρκετά στοιχεία από τη ζωή του ίδιου του Raymond, που μάλλον απολάμβανε την ταύτιση με τους ήρωές του. Η διαφορά είναι ότι ο Στάνιλαντ, προερχόμενος από πλούσια οικογένεια, λόγω κακών προσωπικών επιλογών, οδηγήθηκε στον αλκοολισμό και τη συνακόλουθη αποτυχία, ενώ «ο Raymond ήταν συνειδητά αποφασισμένος να απεμπολήσει με αυτοκαταστροφικό σχεδόν τρόπο τα προνόμια της τάξης του, που αποστρεφόταν βαθιά» (από το επίμετρο).

Αλλά και οι δευτερεύοντες χαρακτήρες ζωγραφίζονται με πολύ δυνατό τρόπο. Οι γκάνγκστερ, ειδικά οι μικρής εμβέλειας κομπιναδόροι, οι άνθρωποι που κινούνται στα όρια νόμου και παρανομίας και πάνω από όλους η εντυπωσιακή μοιραία γυναίκα, άδεια από αισθήματα, αυτή που χρησιμοποιεί τους άνδρες και τελικά τους σπρώχνει αμετάκλητα στην καταστροφή, η ονειρώδης, λίαν πληθωρική Μπάρμπαρα. Πολύ καλή η μετάφραση της Βίκυς Λιακοπούλου, στο πνεύμα του συγγραφέα. Οσο για το επίμετρο της Χίλντας Παπαδημητρίου, εξαιρετικό, με πολλές και εύστοχες αναφορές.

{1BSYG}Derek Raymond{CR}Πέθανε με τα μάτια ανοιχτά{CR}Μτφ. Βίκυ Λιακοπούλου{CR}Εκδ. Έρμα, σελ. 296{CR}Τιμή 17,78 ευρ{1BSYG}ώ