Ενίσχυση αρχιτεκτονικών θεσμών και εκπαίδευσης

Πριν από λίγα χρόνια τρεις καθηγητές πανεπιστημίου και ένας πρώην πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου υπέγραψαν το Προεδρικό Διάταγμα 99/2018, που έδινε δικαίωμα άσκησης της αρχιτεκτονικής σε επαγγελματίες που έχουν διδαχθεί ένα ή κανένα (ναι, ένα ή κανένα) αρχιτεκτονικό μάθημα!
Τέσσερα χρόνια νωρίτερα, το 2014, είχαν συσταθεί – από μνημονιακή υποχρέωση – δεκατρείς ομάδες εργασίας για να μελετήσουν το ζήτημα των επαγγελματικών δικαιωμάτων ισάριθμων ειδικοτήτων μηχανικών, ειδικών για τις πόλεις, τα κτίρια, τις υποδομές και, επίσης, την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, την ποιότητα ζωής, την ασφάλεια. Οι προτάσεις τους πετάχτηκαν στον κάλαθο των αχρήστων. Η πανθομολογούμενη εθνική αποτυχία στα πεδία αυτά, προϊόν ανάλογης ρύθμισης του 1930 και στρεβλωμένης ανοχής, δεν απέτρεψε αυτό το απίθανο δείγμα διοικητικής πρακτικής.
Κανείς από όσους διεκδικούν ένα καλύτερο περιβάλλον δεν πρέπει να κατάλαβε τι είχε συμβεί. Αλλιώς, θα είχαν ασφαλώς υπάρξει διαμαρτυρίες…
Τέλη του 2020, μαζί με την ανάσα που έδιναν εν μέσω πανδημίας οι πρώτοι εμβολιασμοί, ξεκίνησε το ογκώδες κύμα αντιδράσεων για το «τσιμέντωμα της Ακρόπολης». Αν υπάρχει ένας χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα, και μάλιστα στον δημόσιο τομέα, όπου γίνεται με συνέπεια επιστημονικά πρωτοπόρος και τεχνικά άρτια διαχείριση σχετική με την αρχιτεκτονική, αυτός είναι η Ακρόπολη. Eδώ διατυπώνονται, ελέγχονται και εφαρμόζονται διεθνούς κύρους ελληνικές συμβολές. Οι παρεμβάσεις τελικά επικυρώθηκαν από διεθνές συνέδριο ειδικών, συμπαρασύροντας το επιστημονικό κύρος πολλών επικριτών τους.

Πέρα από τη λατρεία των ερειπίων και, αργότερα, της ανώνυμης παράδοσης, η νεότερη Ελλάδα δεν ανέπτυξε σχέσεις με την αρχιτεκτονική. Το Σύνταγμα του 1843 απέβαλε τους ξένους αρχιτέκτονες από τις θέσεις δημοσίων υπαλλήλων και τους αντικατέστησε με ανθρώπους πολύ μειωμένων προσόντων.  Αυτή η στραβή αρχή ακόμα δεν μπορεί να αναταχθεί.
Η σύγχρονη Ελλάδα είναι ίσως η μόνη χώρα της Ευρώπης που δεν έχει πολιτική για την αρχιτεκτονική. Μόλις πρόσφατα, με αφορμή το ευρωπαϊκό πρόγραμμα New European Bauhaus, που έχει ως δηλωμένο στόχο την «υψηλής ποιότητας αρχιτεκτονική για όλους», συγκροτήθηκε μια επιτροπή εκπροσώπων της διοίκησης, του κλάδου και των πανεπιστημίων με στόχο την κάλυψη του κενού που, όμως, θα απαιτήσει χρόνια.

Η αρχιτεκτονική – η αντάξια του ονόματος, όχι η απλή κατασκευή – προϋποθέτει συμπράξεις ευθύνης, αντιπαθείς σε μια μαζική και επιπόλαιη κοινωνία. Καλλιεργεί τη δημιουργική βούληση ατόμων και ομάδων και την καθιστά κατάδηλη στον χώρο. Μέσω αυτής αντιστρατεύεται την κακομοιριά. Εδραιώνει σχέσεις, πράγμα δυσχερές ή και άβολο, σε μια χώρα με ασταθή πολιτική ιστορία και πλεόνασμα δημόσιας υποκρισίας. Η εγγενής διάρκειά της απαιτεί πειθαρχία, συνέπεια, κόπο, δαπάνη. Ανταμείβει με λειτουργικότητα, άνεση, ευεξία και κέρδος, στις καλύτερες περιπτώσεις με συναισθηματική, ακόμη και πνευματική διέγερση.

Τι διακυβεύεται, λοιπόν, στις επόμενες εκλογές για την αρχιτεκτονική; Οι εκλογές δεν παράγουν αρχιτεκτονική, ούτε αναδεικνύουν αρχιτέκτονες. Παράγουν, όμως, προϋποθέσεις. Μπορούν να ενισχύσουν τους αρχιτεκτονικούς θεσμούς και την αρχιτεκτονική εκπαίδευση, την εκπαίδευση συνολικά! Μπορούν να την εφοδιάσουν με εγκαταστάσεις κατ’ ελάχιστον αντάξιές της, που τώρα στερείται. Το ίδιο και την εργασία, την πρόνοια, την υγεία, τον ελεύθερο χρόνο. Μπορούν να στηρίξουν την αρχιτεκτονική, αντί την υποβάθμιση του περιβάλλοντος με την αυθαίρετη ή την καταχρηστική δόμηση και οικοδόμηση.
Μπορούν να καλλιεργήσουν τη συνείδηση και την ευθύνη του πολίτη, πράγμα που εκδηλώνεται στην κάλπη, αλλά σφυρηλατείται στον αρχιτεκτονημένο κοινό ή δημόσιο χώρο.