Η τεχνητή νοημοσύνη σε ρόλο κυβερνητικού συμβούλου

Πρόσφατα, ο πρωθυπουργός της Ρουμανίας παρουσίασε τον «νέο επίτιμο σύμβουλό του» – έναν βοηθό τεχνητής νοημοσύνης με το όνομα Ion, που αναπτύχθηκε από ρουμάνους ερευνητές και είναι ο πρώτος του είδους του. Το κύριο καθήκον του θα είναι να σαρώνει τα online κοινωνικά δίκτυα για να ενημερώνει την κυβέρνηση «σε πραγματικό χρόνο για τις προτάσεις και τις επιθυμίες των Ρουμάνων». Ο νέος «κυβερνητικός σύμβουλος» θα καταγράφει απόψεις στην κοινωνία χρησιμοποιώντας δεδομένα δημοσίως διαθέσιμα στα κοινωνικά δίκτυα, σύμφωνα με το κυβερνητικό έγγραφο που περιγράφει λεπτομερώς αυτή την πρωτοβουλία. Επιπλέον, ανακοινώθηκε ότι οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να συζητούν με τον Ion στον ιστότοπο του συγκεκριμένου πρότζεκτ.

Είναι πράγματι σαφές ότι σε έναν ρευστό κόσμο που γίνεται ολοένα και λιγότερο κατανοητός λόγω της ταχύτητας της τεχνολογίας και του «μεγάλου θορύβου» που προκαλεί η έκρηξη των μαζικών δεδομένων (Big Data), η τεχνητή νοημοσύνη είναι πολύτιμη στην προσπάθεια των συστημάτων διοίκησης να διαχειρίζονται την αυξανόμενη πολυπλοκότητα και να λαμβάνουν ενημερωμένες και έγκαιρες αποφάσεις. Ωστόσο, θα πρέπει να μας προβληματίσει το πόσο γρήγορα (και σε ποιον βαθμό) η λήψη αποφάσεων μεταφέρεται από τους ανθρώπους στα αυτοματοποιημένα αλγοριθμικά συστήματα, πόσο μάλλον όταν οι αποφάσεις αυτές αφορούν στην κοινωνική συμβίωση, τα κοινωνικά προβλήματα, τη δικαιοσύνη και ούτω καθεξής.

Επίσης, οφείλουμε να σημειώσουμε ότι τέτοιου είδους πρωτοβουλίες δυνητικά εγείρουν σοβαρά ερωτήματα ψηφιακής ηθικής (digital ethics). Πιο συγκεκριμένα, μπορεί να ακούγονται δημοκρατικές, αλλά ενδεχομένως (έστω και με τρόπο μη ηθελημένο) να κρύβουν αντιφιλελεύθερες ή αυταρχικές τάσεις, ανάλογα με τα δεδομένα που συλλέγονται, όσο και με το πώς συλλέγονται, ή το πώς ερμηνεύονται.

Ζητήματα ευθύνης, διαφάνειας και λογοδοσίας είναι μη αναγώγιμα, ειδικά στη σύγχρονη ιστορική συγκυρία που, σύμφωνα με την Παγκόσμια Ερευνα Αξιών (WVS), αφθονούν οι αυταρχικές κατανοήσεις/επόψεις της δημοκρατίας έναντι των φιλελεύθερων/ελευθεριακών. Σύμφωνα με την πρόσφατη Γνώμη του Γερμανικού Συμβουλίου Ηθικής (Deutsche Ethikrat), η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να ενθαρρύνει την ανθρώπινη άνθηση, όχι να τη μειώνει. Ουσιαστικά, εξίσου σημαντική με την παραγωγή και χρήση της καινοτομίας είναι πλέον η διακυβέρνηση του ψηφιακού, με τρόπο που να αντανακλά γενικές ηθικές αρχές αλλά και τις συλλογικές αξίες της κάθε κοινωνίας.

Ο Χαράλαμπος Τσέκερης είναι κύριος ερευνητής στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) και αντιπρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής & Τεχνοηθικής. Ο Γιάννης Μαστρογεωργίου είναι ειδικός γραμματέας μακροπρόθεσμου σχεδιασμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης