Η «Διεθνής των Επαναστάσεων» {LF}και οι ελληνικοί εμφύλιοι

Ο τόμος που εκδόθηκε από τους δύο σημαντικότερους φορείς μελέτης του 19ου αιώνα στην Ελλάδα, την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού και το περιοδικό «Μνήμων», μπορεί να μην έλαβε τη δέουσα δημοσιότητα αλλά είναι ένα σημαντικό έργο αναφοράς που συγκεντρώνει εγχώριες και διεθνείς υπογραφές σχετικά με το επαναστατικό φαινόμενο σε ολόκληρο τον 19ο αιώνα. Eντάσσει την Ελληνική Επανάσταση στη «Διεθνή των Επαναστάσεων», η οποία ξεκινά στο τελευταίο τέταρτο του 18ου αιώνα και τελειώνει περίπου το 1830. Θεωρείται η εποχή των χαμένων Επαναστάσεων που τα τελευταία χρόνια επανεκτιμούνται καθώς ανέδειξαν τις έννοιες του Εθνους και της πατρίδας, προέβαλαν φιλελεύθερα αιτήματα, δημιούργησαν Συντάγματα, αμφισβήτησαν το μοναρχικό πρωτείο.

Η πλούσια και συμπυκνωμένη εισαγωγή της Αλεξάνδρας Σφοίνη ξεκαθαρίζει τον ορίζοντα αποδίδοντας στη Γαλλική Επανάσταση τον κυρίαρχο ρόλο που έχει στη καθ’ ημάς ιστοριογραφική ματιά ως πιο οικουμενική σε σχέση με την Αγγλική και την Αμερικανική, που είχαν πιο εθνικό χαρακτήρα και δεν υπήρξαν τόσο ριζοσπαστικές. Τα 16 κείμενα που συναποτελούν τον τόμο μαζί με το επίμετρο μεγάλης επιστημονικής σημασίας του Β. Παναγιωτόπουλου, το οποίο εξετάζει τους εμφυλίους πολέμους μέσα στο επαναστατικό συγκείμενο με αφορμή την Ελληνική Επανάσταση, συγκροτούν ένα πλήρες και σημαντικό πανόραμα μιας ολόκληρης εποχής.

Η Γαλλική Επανάσταση αναλύεται σε  διάφορες εκδοχές με 7 κείμενα (Η Επανάσταση – Η αντεπανάσταση – Ο Ροβεσπιέρος – Πώς ξεπέρασε τα σύνορα είναι κάποια από αυτά), ενώ τα καρμποναρικά κινήματα, οι ισπανικές επαναστάσεις του 1808 και του 1820, οι εξεγέρσεις της Ιταλίας του 1820, η σερβική του 1804, η Ελληνική, η Αμερικανική, οι Νοτιοαμερικανικές, οι επαναστάσεις του 1830 καλύπτουν ένα τεράστιο φάσμα σε γεωγραφική και χρονική έκταση από το τελευταίο τέταρτο του 18ου αιώνα μέχρι περίπου και την Ελληνική Ανεξαρτησία. Ολα μαρτυρούν μια πορεία προς μεγαλύτερη ελευθερία, συνταγματικές αναζητήσεις, μεταφορά της εξουσίας σε συλλογικότερα όργανα αλλά και την αναζήτηση της εξόδου από τον κόσμο των Αυτοκρατοριών σε έναν νέο κόσμο.

Αποτυχημένα διαφωτιστικά πειράματα, πρώιμες εθνικιστικές εκλάμψεις, φιλελεύθερες φωνές, οι Επαναστάσεις αυτής της περιόδου, οι οποίες κινούνται μέσα σε ένα ασφυκτικό πλαίσιο εξαιτίας της έλλειψης ζωτικού πολιτικού χώρου, βρίσκουν κοινό παρονομαστή στις μυστικές εταιρείες όλων των ειδών, σε έναν ριζοσπαστισμό που ξεσπά παράνομα και αντιμετωπίζεται σκληρά από τον κόσμο των Αυτοκρατοριών και τις αποφάσεις της Βιέννης. Είναι όμως μια προετοιμασία για την Ανοιξη των Λαών που θα έρθει αργότερα, η οποία περνά μέσα από αυτή την αποτυχία, που ρίχνει όμως δυνατούς σπόρους. Ο συλλογικός τόμος έρχεται να καλύψει ένα μεγάλο εσωτερικό ιστοριογραφικό κενό και να συνδέσει οργανικά και την Ελληνική Επανάσταση με αυτό το τεράστιο νήμα, αυτή τη Διεθνή των Επαναστάσεων, ανάμεσα σε ανθρώπους που είχαν περισσότερες συνδέσεις και επαφές από αυτές που ίσως πιστεύαμε.