Το επαναστατικό φαινόμενο {LF}σε Γαλλία και Ελλάδα

Περίπου δυόμισι αιώνες μετά η Γαλλική Επανάσταση παραμένει ένα «αφήγημα» και ένα ζήτημα ανοιχτό με διαφορετικά διακυβεύματα όσον αφορά τη Γαλλία σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο. Αν στην Ελλάδα – αλλά και στην επαναστατημένη Ευρώπη μετά τη Συμφωνία της Βιέννης – η Γαλλική Επανάσταση διατηρεί πάντα έναν εξιδανικευμένο χαρακτήρα ως η μήτρα του επαναστατικού μηνύματος, στη Γαλλία εξακολουθεί να προκαλεί μεγάλες εσωτερικές αντιπαραθέσεις. Περνάει δηλαδή από έντονες φάσεις αποδόμησης και αμφισβήτησης ειδικά όσον αφορά το λεγόμενο ριζοσπαστικό της κομμάτι: την περίοδο της «Τρομοκρατίας».

Σύμφωνα με την παραδοσιακή περιγραφή, για παράδειγμα του Furet – από αυτές που έχουν επηρεάσει και τη δική μας προσέγγιση -, ήταν μια Επανάσταση που εξετράπη συχνά σε ακρότητες και εν τέλει παρά το καταλυτικό της αποτύπωμα αυτοαναιρέθηκε με την πολιτική της κατάληξη.

Η «νέα ιστορία της Γαλλικής Επανάστασης», όπως τιτλοφορείται το πόνημα της Αnnie Jourdan, ιστορικού που ειδικεύεται στη Γαλλική Επανάσταση και διδάσκει πολλά χρόνια εκτός Γαλλίας, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Οχι τόσο ως προς τον «νεωτερισμό της ανάγνωσης όσο ως προς την ισχυρή γραμμή υπεράσπισης του «επαναστατικού φαινομένου» σε όλες τις πτυχές του. Δεν αφαιρούμε τίποτε από την «έκπληξη» του αναγνώστη αν προσημειώσουμε ότι η ιστορικός εντάσσει την Επανάσταση στο πλαίσιο ενός εμφυλίου πολέμου όπου η βία ασκείται απ’ όλα τα μέρη. Η πρόθεσή της, όπως επισημαίνει η ίδια, είναι να μη γραφτεί η Ιστορία πάνω από τα πτώματα των ηττημένων, παραπέμποντας έτσι στον Βάλτερ Μπένγιαμιν.

Η συγγραφέας κάνει ξεκάθαρη την πρόθεση να εντάξει τα ιστορικά γεγονότα στο εμφυλιοπολεμικό πλαίσιο ήδη από την εισαγωγή της, όπου μάλιστα προκαλεί κάποια έκπληξη το αρκετά επιθετικό ύφος. Δηλώνει ευθαρσώς ότι επιθυμεί να αναιρέσει καθεστηκυίες απόψεις για «καλούς και κακούς», αποδεκτές ή όχι συμπεριφορές κατά τη διάρκεια της Επανάστασης – στοιχεία που οι ιστορικοί αφαιρούν όντως από τη μεθοδική έρευνα των γεγονότων και μόνο. Η ριζοσπαστική ιδεολογία, ο Ροβεσπιέρος, ο πόλεμος της Βανδέας όπου σφαγιάστηκαν εκατοντάδες χιλιάδες βασιλόφρονες είναι γεγονότα, φάσεις ή ιδέες, τα οποία σύμφωνα με τη συγγραφέα έλαβαν ένα αρνητικό πρόσημο στο πλαίσιο μιας ευρύτερης αμφισβήτησης ή απαξίωσης της Γαλλικής Επανάστασης από το εσωτερικό ιστοριογραφικό μέτωπο. Στην πραγματικότητα πρέπει να τα προσεγγίζουμε ως γεγονότα στο πλαίσιο μιας εμφύλιας σύρραξης. Μια λεπτομέρεια που μαρτυρά πολλά για τη θέση της συγγραφέως είναι η αποδόμηση της Σαρλότ Κορντέ, η οποία είχε ανέκαθεν μια εξιδανικευμένη θέση στην ιστοριογραφία, ως δολοφόνου ενός «βουλευτή του Εθνους»: του Μαρά.

Η Jourdain θεωρεί τη Γαλλική Επανάσταση το σημείο μηδέν, ένα γενεσιουργό ιστορικό σημείο που αναπόφευκτα θα ήταν αιματηρό. Και τη συγκρίνει με άλλα αντίστοιχα γεγονότα, όπως την Αγγλική Επανάσταση ή τον Αγγλικό Εμφύλιο Πόλεμο του 1642 μεταξύ Κοινοβουλευτικών και Βασιλοφρόνων ή την Αμερικανική Επανάσταση του 1779: αιματηρά γεγονότα με χαρακτηριστικά εμφύλιων συγκρούσεων που οδήγησαν τελικά σε μεγάλες ιστορικές τομές, νέες κρατικές και πολιτειακές οντότητες που άλλαξαν ριζικά την παγκόσμια Ιστορία.

Η συγγραφέας, εξάλλου, μελετά τη Γαλλική Επανάσταση και σε ένα άλλο συγκείμενο, όχι τόσο γνωστό στην Ελλάδα: τις συνεπακόλουθες εξελίξεις που προκάλεσε με την ίδρυση της Βαταβικής Δημοκρατίας στην Ολλανδία (1795-1806) και την Ελβετική Δημοκρατία (1798-1803). Επρόκειτο για την προσπάθεια εγκαθίδρυσης κεντρικών δημοκρατικών διακυβερνήσεων δημιουργώντας μια σειρά «αδερφών δημοκρατιών» όπως θα τις χαρακτηρίσει ο αμερικανός πρόεδρος Τζ. Μονρό. Είναι ζητήματα που η Jourdain έχει μελετήσει ιδιαίτερα και έχει συχνά φέρει στο προσκήνιο. Το ίδιο ισχύει και για την κριτική εξέταση των διπλωματικών ικανοτήτων του Ναπολέοντα, για τον οποίο εκφράζει την πεποίθηση ότι συνεχίζει το επαναστατικό έργο με την εκστρατεία στην Ιταλία.

Θα ήταν άδικο, ωστόσο, η κύρια κατεύθυνση του έργου να αποσιωπήσει μια άλλη θέαση την οποία επίσης αποτολμά η Jourdain. Η συγγραφέας δεν περιβάλλει απλώς τη Γαλλική Επανάσταση με το κάλυμμα του Εμφυλίου Πολέμου, κάτι που της επιτρέπει να βάλει όλα τα πρόσωπα και τα γεγονότα σε μια νέα θέση ιστορικού απολογισμού. Την εντάσσει, παράλληλα, και σε μια Διεθνή των Επαναστάσεων μαζί με εκείνες της Αμερικής και της Αϊτής.

Η Jourdain είναι μια θιασώτρια της Γαλλικής Επανάστασης, την ενδιαφέρει να την ξαναβάλει στο κάδρο που θεωρεί ότι ανήκει ως ένα γεγονός παγκόσμιας σημασίας, μια μάχη που φαίνεται να αφορά το εσωτερικό μέτωπο κυρίως όπου δέχεται αμφισβήτηση και να επαναπροσδιοριστούν η σημασία και η παγκόσμια ακτινοβολία της.

{1BSYG}Annie Jourdain{1BSYG}{CR}{2BTIT}Νέα ιστορία της Γαλλικής Επανάστασης{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Κώστας Γαγανάκης{CR}Εκδ. Πόλις, σελ.592{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 27,70 ευρ{4BTIM}ώ