Ο αρχιτέκτονας με το λαμπερό χαμόγελο

Δεν ξεχνώ την ευγένεια, το ήθος, το πλατύ χαμόγελο, και την αγάπη για την αρχιτεκτονική ενός σημαντικού ανθρώπου, αν και δεν ήταν δάσκαλός μου στη Σχολή Αρχιτεκτονικής της Αθήνας που δίδαξε από το 1980. Είχα όμως την τύχη να τον συναντήσω αρκετές φορές, όπως το 1982, που για πρώτη φορά κατέγραψα τη συζήτησή μας στο γραφείο του, και πάντοτε εισέπραττα την ίδια εικόνα. Και μόλις το 2016, όταν τον συνάντησα στα 92 του χρόνια και πάλι στο ίδιο αρχιτεκτονικό γραφείο που είχε περάσει στα χέρια της εγγονής του Δέσποινας Βουτέρη, συνειδητοποίησα πώς λειτουργούσε αυτός ο καλοπροαίρετος άνθρωπος, όταν στην συζήτησή μας που κατέγραψα και πάλι, αναφέρθηκε στη σπάνια αμφίδρομη σχέση που είχε με τους συνεργάτες του:

Αντίθετα, μπορώ να πω για όλους αυτούς, που εγώ εκτιμούσα και θαύμαζα, ότι ήσαν απέναντί μου όλοι πάρα πολύ ευπροσήγοροι, πώς να με βοηθήσουν, πώς να με προωθήσουν. Ισχυρίζομαι ότι στη ζωή μου, μου έχουν προσφέρει περισσότερα οι άλλοι, από ό,τι έχω προσφέρει εγώ. Δεν θυμάμαι ποτέ να μην ήσαν οι άλλοι συμπαθέστεροι προς εμένα, απ’ ό,τι υπήρξα εγώ προς αυτούς. Δεν έχω κανένα παράπονο από τους συνανθρώπους μου. Αντίθετα!

Αυτό φαίνεται ήταν το χαρακτηριστικό ενός σεμνού ανθρώπου, ενός από τους πρωταγωνιστές της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής άνοιξης και του μοντερνισμού, που τα δέκα τελευταία χρόνια της ζωής του, συνεργάστηκε δίπλα στην εγγονή του και στις συνεργάτιδές της Θάλεια Νινιού και Γεωργία Πουλοπούλου (εικ.3),όχι μόνο στο σχεδιαστήριο αλλά και στις επιβλέψεις.

Εγώ είμαι εδώ, χάρη στην υπομονή και τη μεγαλοψυχία των κοριτσιών, δηλώνει, και όταν με θέλουν είμαι δικός τους. Πάντοτε μου κάνει χαρά όταν θέλουν να συζητήσουν μαζί μου. Δεν σημαίνει ότι αυτά που τους λέω είναι σωστά. Μπορεί να είναι τελείως στραβά. Αλλά τους τα λέω όπως τα σκέπτομαι. Δες τε το εσείς αν συμφωνείτε ή όχι τους λέω και αυτές αποφασίζουν. Αυτό το ακολούθησα μια ζωή. Οταν κάναμε την ανοικοδόμηση της Σαντορίνης αμέσως μετά τους σεισμούς του 1956 (εικ.2), βρέθηκα εκεί με συναδέλφους πολύ νεότερους, που μόλις είχαν τελειώσει το Πολυτεχνείο, όπως ο Σάββας Κονταράτος, ο Νίκος Σαπουντζής, ο Βασίλης Μπογάκος, ο Βασίλης Γρηγοριάδης, ο Χρήστος Λεμπέσης, ο Παπαγεωργίου Βενετάς. Και σε όλους αυτούς είπα: «Φτιάξτε εσείς τα σχέδια και εγώ θα τα υπογράψω. Δεν χρειάζεται να τα βλέπω. Μετά θα σας στείλω τις παρατηρήσεις μου. Αν θέλετε τις ακολουθείτε, αν θέλετε μη τις ακολουθείτε, αλλά μη με εκθέσετε».

Ο Δεκαβάλλας, ως προϊστάμενος του «Γραφείου Οικισμού της Σαντορίνης», κατευθύνει, ενθαρρύνει και ταυτόχρονα ενεργοποιεί την υπευθυνότητα των συνεργατών του. Και συνεχίζει:

Δεν ήθελα να αισθάνονται ότι έχουν κάποιον πάνω από το κεφάλι τους. Κτίστηκαν πάρα πολλά νέα κτίρια τότε, και οι νεαροί συνάδελφοι τα έκαναν ο καθένας μόνος του. Ηθελα να αισθάνονται ελεύθεροι, να εμπνέονται από το περιβάλλον και από τα προβλήματα και να φτιάχνουν ό,τι μπορούσαν καλύτερο. Δεν ήθελα να τους επηρεάσω με τις απόψεις μου, που τις έλεγα αφού υπέγραφα τα σχέδια. Και πιστεύω ότι καλά έκανα. Δεν με εξέθεσε κανείς τους.

Εγώ είμαι ανοιχτός σε όλα και πιστεύω, όπως έλεγε ο Παύλος Μυλωνάς, ότι η αρχιτεκτονική είναι σαν τα παιχνίδια με μπάλα. Ο ένας αρχιτέκτονας δίνει την μπάλα στον άλλο, φτάνει να ξέρεις να την πιάσεις. Η αρχιτεκτονική υπάρχει και εμείς την υπηρετούμε. Ο Αλέξανδρος Τομπάζης είπε κάποτε ότι «όποιος αγαπάει την αρχιτεκτονική και την ασκεί ως επάγγελμα, δεν δουλεύει αλλά παίζει μια ζωή».

Δηλώνει όμως απογοητευμένος για τη στάση της πολιτείας απέναντι στους αρχιτέκτονες:

Πληγώθηκα όταν με πετάξανε έξω ως πολύ γέρο στα 67 μου από το Πολυτεχνείο, λόγω αναγκαστικής συνταξιοδότησης, ενώ οι Αμερικάνοι και οι Εγγλέζοι δουλεύουν μέχρι τα 80 τους χρόνια και ο Οscar Νiemeyer μέχρι τα 104 του χρόνια δούλευε. Η πολιτεία δεν θέλει τους αρχιτέκτονες και τους απαξιώνει. Στις μελετοκατασκευές, η αξία της αρχιτεκτονικής μελέτης είναι το 9% στη συνολική βαθμολογία και στα ΣΔΙΤ δεν μετράει καθόλου. Σπάνια δε, πραγματοποιεί αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς και όταν τους κάνει δεν τους υλοποιεί.

Σκοπός μου δεν είναι να παραθέσω τις σημαντικές μεταπτυχιακές του σπουδές στη Νέα Υόρκη και στο Ηνωμένο Βασίλειο, τις επαγγελματικές και επιστημονικές του κατακτήσεις, τις τιμητικές διακρίσεις, τα βιβλία του, την έκθεση των έργων του στο Μουσείο Μπενάκη (2008), την τιμητική βραδιά στον Εκδοτικό Οίκο Μέλισσα (2017), αλλά να καταθέσω πτυχές του σπάνιου χαρακτήρα, μιας από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της ελληνικής αρχιτεκτονικής.