Το λαϊκό είδωλο που ερμήνευε τον εαυτό του

– Μπορεί εσείς να εγκαταλείψατε τον κινηματογράφο, όμως αν κάτι ποτέ δεν εγκατέλειψε εσάς είναι το παρατσούκλι «Το παιδί του λαού». Νιώσατε αλήθεια να σας κουράζει ποτέ αυτός ο χαρακτηρισμός;
Ναι. Από την πρώτη κιόλας στιγμή.

– Γιατί;
Για τους συνειρμούς που κουβαλούσε. Και αυτό που λέω δεν έχει καμία σχέση με το ότι γεννήθηκα και μεγάλωσα σε φτωχογειτονιές.

(από συνέντευξη του Νίκου Ξανθόπουλου στο «ΒΗΜΑ», το 2005)

Ως επαγγελματίας, ο ηθοποιός Νίκος Ξανθόπουλος, που σε ηλικία 89 ετών έχασε τελικά χθες τη μάχη για τη ζωή (νοσηλευόταν σε ιδιωτική κλινική στο Αιγάλεω από τα μέσα του περασμένου Δεκεμβρίου, αντιμετωπίζοντας σοβαρά καρδιολογικά προβλήματα), γνώριζε πολύ καλά ότι αυτός ακριβώς ο τίτλος, «Το παιδί του λαού» ήταν το εύσημο της επιτυχίας του. Ομως την ίδια ώρα, γνωρίζοντας επίσης ότι οι απαιτήσεις του ήταν μεγαλύτερες (ήθελε στο κάτω – κάτω να γίνει φιλόλογος πριν παρασυρθεί από την υποκριτική και τον Μάνο Κατράκη, το ίνδαλμά του) αντιλαμβανόταν (και ενοχλούνταν από) την ευκολία με την οποία ο περισσότερος κόσμος τον αντιμετώπιζε χρησιμοποιώντας αυτό το παρατσούκλι.

Ενα από τα αγαπημένα βιβλία του Ξανθόπουλου ήταν η «Αναφορά στον Γκρέκο» του Νίκου Καζαντζάκη, μια από τις αγαπημένες ταινίες του ο «41ος» (1957) του Γκριγκόρι Τσουχράι, μια εμβληματική δημιουργία του σοβιετικού κινηματογράφου που αναφέρεται στην ερωτική σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα σε μια αγωνίστρια του Κόκκινου Στρατού και έναν αξιωματικό των τσαρικών Λευκορώσων κατά την διάρκεια του εμφυλίου πολέμου στο Τουρκεστάν.

Το «Παιδί του λαού» ήταν μια έκφραση πολύ λίγη για τον Νίκο Ξανθόπουλο. Και αυτό ακριβώς είχε δηλώσει με το παραπάνω απόσπασμα στη συνέντευξή του με αφορμή την έκδοση της αυτοβιογραφίας του «Οσα θυμάμαι και όσα αγάπησα» που κυκλοφόρησε το 2005 από την Αγκυρα και έκανε θραύση (μάλιστα για τη σωστή προώθηση του βιβλίου ο Ξανθόπουλος είχε οργώσει ολόκληρη την Ελλάδα και ξαναβιώσει την αγάπη του κόσμου). Γιατί σε 263 κεφάλαια επτά ενοτήτων, οι μνήμες του ηθοποιού μπορούσαν να σκλαβώσουν με την ευαισθησία και την αυθεντικότητά τους ακόμα και έναν αναγνώστη που δεν είχε ιδιαίτερη επαφή με το έργο του. Ο ίδιος την είχε χαρακτηρίσει «μια οργανωμένη εργασία που πέρασε από τη διαδικασία του φιλτραρίσματος. Οχι δηλαδή μια δουλειά ντοκουμέντου αλλά μια φιλική προς τον αναγνώστη καταγραφή στην οποία κυριαρχεί το συναίσθημα».

Γιατί βέβαια, ο Νίκος Ξανθόπουλος γνώριζε πάρα πολύ καλά τι σημαίνει συναίσθημα όπως και τι μπορούσε, στην εποχή των ταινιών του, ο ίδιος να κάνει για να αντλήσει συγκίνηση από τον ελληνικό λαό που μια φορά κι έναν καιρό δεν έχανε ταινία του. Σε κάθε περίπτωση, αυτός ο καλλιτέχνης, απλώς αγαπήθηκε. Αγαπήθηκε ως τραγουδιστής, αγαπήθηκε ως αστέρας της κινηματογραφικής οθόνης, αγαπήθηκε και ως συγγραφέας με την αυτοβιογραφία του.

Ο Ξανθόπουλος υπήρξε «Ενας άνδρας με συνείδηση» και «Ο αετός των σκλαβωμένων», πέρασε την «Οδύσσεια ενός ξεριζωμένου», φώναξε «Αγάπησα και πόνεσα» και είχε την «Καρδιά ενός αλήτη» που μπορούσε να «Ζήσει μονάχος χωρίς αγάπη». Είτε συμφωνείς είτε όχι με τις ταινίες του – μελοδράματα και φουστανέλες με υπερβολικά σενάρια κατά κύριο λόγο – δεν μπορείς να αμφισβητήσεις την απήχηση που είχαν και ενδεχομένως συνεχίζουν να έχουν όποτε μεταδίδονται από την τηλεόραση. Και δεν μπορείς επίσης να αμφισβητήσεις ότι για να γίνουν τόσο δημοφιλείς όλες αυτές οι ταινίες, είχαν «κάτι». Σήμαιναν «κάτι».

Δύσκολα χρόνια
Ο Νίκος Ξανθόπουλος μεγάλωσε στη φτώχεια και θα μπορούσες να πεις ότι αυτή η φτώχεια, το προσωπικό του βίωμα, υπήρξε εργαλείο των ιστοριών που αργότερα τον έκαναν διάσημο στη μεγάλη οθόνη. Κατά βάθος, ο Ξανθόπουλος γνώριζε πολύ καλά αυτό που «έπαιζε». Παιδί ποντίων προσφύγων, γεννήθηκε σε μια από τις πιο λαϊκές και τότε υποβαθμισμένες συνοικίες της Αθήνας, τη Νέα Ιωνία (14 Μαρτίου 1934) και είδε τους γονείς του να δεινοπαθούν, τόσο στα μεταπολεμικά χρόνια, όσο και σε εκείνα της γερμανικής κατοχής. Ο πατέρας του ήταν αναγκασμένος να εργάζεται όπου μπορούσε για να ζήσει την οικογένειά του, γεγονός που σήμανε μεγάλα χρονικά διαστήματα μακριά από το σπίτι. Οπότε το φορτίο της ανατροφής των παιδιών του είχε πέσει πάνω στις πλάτες της εργάτριας σε υφαντήριο μητέρας του Ξανθόπουλου. Ανάμεσα στα διαφορετικού τύπου επαγγέλματα που ο πατέρας Ξανθόπουλος ασκούσε για να τα βγάλει πέρα ήταν και εκείνο του τσαγκάρη. Σύμφωνα με δηλώσεις του ιδίου του Νίκου Ξανθόπουλου, ένας από τους λόγους στους οποίους οφειλόταν η αγάπη του για το τραγούδι ήταν ότι άκουγε τον πατέρα του να τραγουδάει λαϊκά άσματα την ώρα που ο ίδιος τον βοηθούσε στο κέρωμα των σπάγκων. Στα χρόνια της κατοχής ο Ξανθόπουλος έχασε τις αδελφές του και είδε τον πατέρα του να «φεύγει για το βουνό». Είδε τη μητέρα του να τρώει άγριο ξύλο στη φυλακή· ήταν πολύ δύσκολα, άγρια χρόνια, όπως και τα εμφυλιακά που ακολούθησαν. Ο Ξανθόπουλος πέρασε από πολλές Οδύσσειες προτού τελικά γευτεί την επιτυχία και γίνει ένας από τους πιο διάσημους Ελληνες της δεκαετίας του 1960 αλλά και αργότερα.

Θέατρο και σινεμά
Η «καριέρα» του στον αθλητισμό ενώ ήταν έφηβος (υπήρξε αθλητής της ΑΕΚ) δεν είχε μεγάλη διάρκεια. Από την άλλη πλευρά, η λατρεία του για την ανάγνωση δεν τον εγκατέλειψε ποτέ. Η έλξη του προς την υποκριτική τον οδήγησε στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου και από το 1957 ως το 1963 εργάστηκε κυρίως στο θέατρο κάνοντας περιστασιακές εμφανίσεις στον κινηματογράφο, σε δεύτερους ρόλους και μάλιστα κωμωδιών όπως «Ο Μήτρος και ο Μητρούσης στην Αθήνα» και «Πώς περνούν οι παντρεμένοι». Αργότερα αφοσιώθηκε σχεδόν αποκλειστικά στον κινηματογράφο «κερδίζοντας» τον τίτλο «Το παιδί του λαού», λόγω της συμμετοχής του σε μελοδράματα που έκαναν τεράστια αίσθηση. Ο ίδιος ξεχώριζε δύο ταινίες του, το «Αγάπησα και πόνεσα» και η «Οδύσσεια ενός ξεριζωμένου». Την πρώτη γιατί το 1963 του έδωσε για πρώτη φορά τη γεύση της επιτυχίας και τη δεύτερη διότι όπως είχε και ο ίδιος πει «ήταν κατά το δυνατόν για την εποχή της, μια καλογυρισμένη ταινία».

Μεγαλώνοντας ο Νίκος Ξανθόπουλος δεν παρακολουθούσε επί τούτου όλες αυτές τις ταινίες του όποτε προβάλλονταν στην τηλεόραση («πού και πού» είχε πει) και μια πίκρα την κουβαλούσε. «Τη γεύση της επιτυχίας ακολουθεί μια άλλη γεύση, η γεύση από αντιπαλότητες» είχε πει. «Αν δεν είσαι οργανωμένος δεν μπορείς να αμυνθείς και πολλές φορές διάφορα πράγματα σε γονατίζουν». Οντως, όσο τα χρόνια περνούσαν, μετά την εμπειρία του ως θιασάρχης στη δεκαετία του 1970 και μετά τις σποραδικές εμφανίσεις του σε κάποιες σειρές της τηλεόρασης («Τ’ αγρίμια»), ο Ξανθόπουλος ένιωθε αποκομμένος από τη νέα γενιά των ανθρώπων του κινηματογράφου και «όταν είσαι και κάπως δύσκολος στην επικοινωνία όπως είμαι εγώ, δεν μπορείς να βρεις προτάσεις. Και εμένα από κάποια εποχή και μετά, δεν μου έκανε κανείς πρόταση. Και δεν εννοώ τον Αγγελόπουλο ή τον Βούλγαρη αλλά και παιδιά μικρά. Να παίξω σε ένα ντοκιμαντέρ ή κάποια ταινία μικρού μήκους. Τίποτα». Η τελευταία ταινία του χρονολογείται το 1995 και είναι «Με τον Ορφέα τον Αύγουστο» του Νίκου Ζερβουλάκου. Η αυτοβιογραφία του ωστόσο απέδειξε την ισχύ του ως όνομα, ενώ στον προσωπικό τομέα είχε πάντα στο πλευρό του τα παιδιά και τα εγγόνια του που δεν έπαψαν να βρίσκονται μαζί του. Ως την τελευταία στιγμή.