Η μοναξιά στον {LF}αμερικανικό Νότο

Η αμερικανίδα συγγραφέας Κάρσον ΜακΚάλερς (Τζόρτζια, ΗΠΑ, 1917-1967), που ήθελε να γίνει μουσικός αλλά τελικά την κέρδισε η συγγραφή, πέτυχε να συνδυάσει το κλασικό με το μοντέρνο στη γραφή της, καθώς οι ιστορίες της, τις περισσότερες φορές ιλαροτραγικές, διακρίνονται από ποιητικότητα και υπαινικτικότητα, αλλά και τη «λοξή» ματιά τους από τον ρεαλισμό αλλά και τον σουρεαλισμό τους. Σε αυτές περιγράφονται με επιμονή η μοναχικότητα των ανθρώπων, η απομόνωσή τους, η ανικανότητά τους να ανταποκριθούν στα συναισθήματα των άλλων, η αναζήτηση της αγάπης και της αποδοχής, η τάση τους να επιλέγουν ακατάλληλους συντρόφους, που τις περισσότερες φορές είναι ενταγμένοι στο σχήμα δυνατός – αδύναμος, με αποτέλεσμα οι σχέσεις να γίνονται αδιέξοδες αλλά και καταστροφικές. Και όλα αυτά δοσμένα μέσα στην ατμόσφαιρα του Νότου των ΗΠΑ, μιας και ο τόπος στον οποίο διαδραματίζονται οι ιστορίες είναι η επαρχία της Τζόρτζια από όπου κατάγεται και η ίδια η συγγραφέας. Η νωχέλεια, η πλήξη, η απειλητική γαλήνη των μεγάλων αγροτικών εκτάσεων αυτής της περιοχής, η αποξένωση των κατοίκων δημιουργούν το κατάλληλο περιβάλλον μέσα στο οποίο εκτυλίσσονται τα παθήματα των ηρώων της. Και αποδίδονται τόσο πειστικά, άλλωστε, αφού η ίδια είχε σημειώσει ότι «ζει με τους ήρωες που δημιουργεί και έτσι καταφέρνει να μειώσει την ένταση της μοναξιάς της».

Οι αλλόκοτοι – γκροτέσκοι -, μονήρεις και αντικοινωνικοί χαρακτήρες της, που ανήκουν στην παράδοση του «southern gothic» – μεταξύ των εκπροσώπων του είναι και ο Ουίλιαμ Φόκνερ -, προβάλλουν την αποξένωση και την αταξία των μικρών κοινωνιών στις απέραντες και αραιοκατοικημένες περιοχές του Νότου στις αρχές του 20ού αιώνα, την παρακμή και τον θάνατο, αλλά και τη νοοτροπία των στενόμυαλων επαρχιωτών που πιστεύουν ότι ο τόπος τους είναι το κέντρο του κόσμου.

Στη νουβέλα Η μπαλάντα του θλιμμένου καφενείου, σε μια κωμόπολη, στο μέσον του πουθενά της Τζόρτζια, ζει η Αμέλια, η οποία διαχειρίζεται το καφενείο της, τόπο συνάντησης των απλών κατοίκων, που αναζητούν την ελάχιστη αλλαγή, την όποια οικειότητα και τη διασκέδαση. Η ίδια είναι δυναμική, διευθύνει την επιχείρησή της με τον πιο επικερδή τρόπο, ενώ τολμά να χωρίσει από τον σύζυγό της, τον οποίο αποστρέφεται. Οταν όμως εμφανίζεται ένας καμπούρης νάνος που ισχυρίζεται ότι είναι εξάδελφός της, εκείνη δείχνει να υποτάσσεται στις επιθυμίες του και να χάνει τη μέχρι τότε ανεξαρτησία της.

Οι ήρωες δεν εξιδανικεύονται, αντιθέτως έχουν πολλά μειονεκτήματα, σωματικά και ψυχολογικά, καθώς αυτοί βρίσκονται σε διαρκή σύγκρουση μεταξύ τους μέχρι που οδηγούνται στην οριστική κατάρρευση και αποτυχία, ανίκανοι να ανακαλύψουν κοινούς κώδικες επικοινωνίας και αποδοχής με τους άλλους. Αν και θα μπορούσε να πει κανείς ότι όλοι τους μοιάζουν γιατί διαθέτουν την ίδια καταστροφική επιθετικότητα προς τον έτερο, ωστόσο τα δύο αντικρουόμενα συναισθήματα της κεντρικής ηρωίδας, η οργή αλλά και η λανθάνουσα ευαισθησία της, που δεν εκφράζεται προς το σωστό πρόσωπο με υγιές τρόπο, θα σταθούν μοιραία για την ίδια και τις επιλογές της. Εντέλει η άκαμπτη και ασυμβίβαστη γυναίκα, που γνωρίζει πώς να επιβιώνει και να εξουσιάζει τον σύντροφο ή τον φίλο, ηττάται από τον ξένο, ο οποίος μετατρέπει με μαεστρία την αδυναμία του σε προτέρημα.

Αξιοποιώντας την επανάληψη, χαρακτηριστικό στοιχείο της μπαλάντας, η Κάρσον ΜακΚάλερς αποδίδει τον έρημο, καταρρέοντα, αινιγματικό, βίαιο και αποσυνάγωγο κόσμο της μικρής κοινωνίας. Με απλή γλώσσα συνθέτει την ιστορία της που μπορεί να διαδραματίζεται κάπου στον απέραντο Νότο των ΗΠΑ, ωστόσο τα πάθη και τα παθήματα των ηρώων της, η μοναξιά και η απουσία αγάπης, οι περίπλοκες σχέσεις τους αφορούν τον καθένα, ανεξαρτήτως του τόπου στον οποίο ζει. Και στα άλλα διηγήματα του τόμου, οι ήρωες φαίνονται γήινοι, απλοί και καθημερινοί, οι οποίοι μάταια κυνηγούν την ευτυχία και την προσοχή του άλλου, καθώς είναι ανίσχυροι να ξεπεράσουν τις αδυναμίες τους. Το διήγημα Wunderkind φέρνει στον νου τα ερωτικά σκιρτήματα μιας άλλης μαθήτριας μουσικής στο εξαιρετικό πολυεπίπεδο διήγημα της Κάθριν Μάνσφιλντ Φυσάει ο άνεμος.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η νουβέλα Η μπαλάντα του θλιμμένου καφενείου (πρώτη έκδοση το 1951) είχε κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τον Κέδρο το 1969, με τον τίτλο Η μπαλάντα του λυπημένου καφενείου, σε μετάφραση του Μένη Κουμανταρέα. Και η παρούσα απόδοση στη γλώσσα μας είναι πιστή στο πνεύμα της συγγραφέως.