Απότομη προσγείωση ανάπτυξης εν μέσω 7 κινδύνων το 2023

Υπό τις βασικές προϋποθέσεις των αυξημένων εσόδων από τον τουρισμό, της συνέχισης των επενδύσεων και ότι θα μειωθούν οι διεθνείς τιμές ενέργειας, η ελληνική οικονομία θα μπορέσει να καταγράψει έναν ρυθμό του 3% από το 2024. Οι προβλέψεις της ενδιάμεσης έκθεσης του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας Γιάννη Στουρνάρα, η οποία δημοσιεύθηκε χθες, αποτυπώνουν την ισχυρή αβεβαιότητα των οικονομικών εκτιμήσεων και των προκλήσεων που φέρνει ο νέος χρόνος. Ανάμεσα στα στοιχήματα που επισημαίνει ο κεντρικός τραπεζίτης είναι ότι η οικονομική πολιτική είναι αντιμέτωπη με ένα δίλημμα μεταξύ μακροοικονομικής σταθεροποίησης και δημοσιονομικής βιωσιμότητας. Η αντιμετώπιση του πληθωρισμού, η λήψη μόνο στοχευμένων μέτρων στήριξης και η μείωση του δημόσιου και ιδιωτικού χρέους είναι μερικά από όσα έχει να αντιμετωπίσει η κυβέρνηση από τη νέα χρονιά.

Στο μακροοικονομικό μέτωπο, το 2023 η ταχύτητα της ελληνικής ανάπτυξης φρενάρει απότομα, καθώς, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, εκτιμάται ότι θα προσγειωθεί στο 1,5% από το 6,2% φέτος. Προβλέπει πολύ υψηλό πληθωρισμό 9,4% εφέτος, ενώ για το 2023, η επιβράδυνση του ΑΕΠ θα συνοδεύεται από έναν επίσης υψηλό πληθωρισμό της τάξεως του 5,8%. Ο κεντρικός τραπεζίτης δεν διαβλέπει σύντομα πτώση της ακρίβειας κάτω από το κόκκινο όριο του 2%, καθώς ο εγχώριος δείκτης τιμών εκτιμάται στο 3,6% το 2024.

ΚΑΜΨΗ. Ο ρυθμός ανάπτυξης θα επιβαρυνθεί εξαιτίας της αναμενόμενης κάμψης της οικονομικής δραστηριότητας στην ευρωζώνη και της σημαντικής υποχώρησης του ρυθμού αύξησης της ιδιωτικής κατανάλωσης. Τόσο η δημοσιονομική όσο και η νομισματική πολιτική αναμένεται να επιδράσουν συσταλτικά στην οικονομική δραστηριότητα. Τα επόμενη έτη διαφαίνονται πιο θετικά, καθώς η ελληνική οικονομία αναμένεται να ανακάμψει φθάνοντας στο 3% το 2024 και στο 2,8% το 2025. Oμως, οι επιδόσεις αυτές μπορούν να επιτευχθούν υπό την προϋπόθεση ότι αφενός η γεωπολιτική κρίση θα έχει αποκλιμακωθεί, θα έχουν μειωθεί οι τιμές της ενέργειας. Αφετέρου, ότι η ελληνική οικονομία θα συνεχίσει να ενισχύεται από τον τουρισμό, την καλή πορεία υλοποίησης των επενδυτικών σχεδίων και τη σταθερή αναπτυξιακή προοπτική της ευρωζώνης.

Εφιστά επίσης την προσοχή στην προβλεπόμενη αύξηση στον κατώτατο μισθό που προγραμματίζεται για το επόμενο έτος – θα πρέπει να είναι τέτοια που να αντιστοιχεί στις πραγματικές δυνατότητες της οικονομίας, ώστε να αποτραπεί μία φάση δευτερογενών πληθωριστικών πιέσεων, τροφοδοτούμενων από την άνοδο των μισθών.

ΟΙ ΚΊΝΔΥΝΟΙ που βλέπει η ΤτΕ για περαιτέρω μείωση του ρυθμού μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας είναι επτά και ανάμεσα σε αυτούς είναι ο πολιτικός κίνδυνος και η εμφάνιση μιας νέας γενιάς μη εξυπηρετούμενων δανείων λόγω της πανδημίας και της ενεργειακής κρίσης μετά τη λήξη των μέτρων κρατικής στήριξης. Ειδικότερα, οι κίνδυνοι είναι:

1. Περαιτέρω κλιμάκωσης του πολέμου στην Ουκρανία, καθώς αυτό θα οδηγήσει σε εντονότερη επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας,

2. Υψηλότερος και πιο παρατεταμένος πληθωρισμός, γεγονός που θα οδηγήσει σε μεγαλύτερες αυξήσεις των ονομαστικών αμοιβών προκαλώντας ανατροφοδοτούμενη άνοδο του πληθωρισμού.

3. Νέο κύμα πανδημίας.

4. Χαμηλό ποσοστό απορρόφησης κονδυλίων από ΕΕ.

5. Εμφάνιση νέας γενιάς μη εξυπηρετούμενων δανείων λόγω της πανδημίας και της ενεργειακής κρίσης μετά τη λήξη των μέτρων κρατικής στήριξης.

6. Καθυστέρηση στον σχηματισμό κυβέρνησης μετά τις εκλογές και στην υλοποίηση των δεσμεύσεων της οικονομικής πολιτικής.

7. Οι οξυνόμενες γεωπολιτικές εντάσεις στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου.

Αυξημένοι κίνδυνοι μακροπρόθεσμα για το δημόσιο χρέος

Τα σενάρια της ΤτΕ για την περίοδο 2022-2060 καταδεικνύουν ότι, παρά την παρατηρούμενη αύξηση των αποδόσεων των ελληνικών τίτλων, οι κίνδυνοι για τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους παραμένουν περιορισμένοι μεσοπρόθεσμα. Υπό την προϋπόθεση ότι τα δημοσιονομικά μέτρα που έχουν ληφθεί στο πλαίσιο της πανδημίας και της ενεργειακής κρίσης έχουν προσωρινό χαρακτήρα και ότι αξιοποιούνται αποτελεσματικά οι ευρωπαϊκοί πόροι του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF).

Ωστόσο, μακροπρόθεσμα εκτιμάται αυξημένη αβεβαιότητα, καθώς η σταδιακή αναχρηματοδότηση του συσσωρευμένου χρέους προς τον επίσημο τομέα με όρους αγοράς θα αυξήσει την έκθεση του Ελληνικού Δημοσίου στον επιτοκιακό κίνδυνο, γεγονός που εξαλείφει τα περιθώρια χαλάρωσης των υποθέσεων για πρωτογενή πλεονάσματα.

Το βασικό σενάριο υποθέτει επιστροφή σε πρωτογενές πλεόνασμα από το 2023, το οποίο διευρύνεται σε 2% του ΑΕΠ το 2025 και διατηρείται μόνιμα σε αυτό το επίπεδο. Γίνεται η υπόθεση ότι ο δημοσιονομικός χώρος από την εκτιμώμενη εξοικονόμηση δαπανών γήρανσης θα αξιοποιηθεί προκειμένου να καταστεί το μίγμα της δημοσιονομικής πολιτικής πιο φιλικό στην ανάπτυξη.

Αντιμέτωπη με τη στασιμότητα η αγορά ακινήτων

Το ενδεκάμηνο του 2022 η ελληνική αγορά ακινήτων προσέλκυσε έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον και υψηλή ζήτηση για κατοικίες και υψηλών προδιαγραφών επαγγελματικές χρήσεις. Η αγορά βρίσκεται πάλι αντιμέτωπη με σημαντικές αβεβαιότητες, που σχετίζονται κυρίως με τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία. Οι επιπτώσεις από τη σταδιακή αύξηση του κόστους των υλικών και της ενέργειας, την άνοδο των επιτοκίων και τις πληθωριστικές πιέσεις αποτυπώνονται ήδη στη μείωση της οικοδομικής δραστηριότητας και στην υποχώρηση των προσδοκιών για την πορεία της αγοράς ακινήτων και της οικονομίας στη χώρα, αλλά και διεθνώς. Η συμπίεση των καθαρών αποδόσεων των επενδύσεων και των προσδοκώμενων υπεραξιών από τα ακίνητα, σε συνδυασμό με την αύξηση των επιτοκίων και της αβεβαιότητας, εκτιμάται ότι σταδιακά οδηγεί, εκ νέου, μέρος των επενδυτών σε στάση αναμονής. Η αύξηση που καταγράφεται στις τιμές και τη ζήτηση για ακίνητα υψηλών προδιαγραφών είναι συνυφασμένη με την εισροή ξένων κεφαλαίων. Στο εννεάμηνο του 2022 οι τιμές των διαμερισμάτων ήταν αυξημένες κατά 10,4% σε ετήσια βάση, έναντι αύξησης κατά 6,8% το αντίστοιχο διάστημα του 2021.

Παραμένουν πολλές στρεβλώσεις στην αγορά εργασίας

Εχει ανακάμψει μετά την πανδημία και αναμένεται να συνεχίσει να βελτιώνεται μεσοπρόθεσμα. Η  απασχόληση αυξήθηκε κατά 8,9% σε σύγκριση με το πρώτο εξάμηνο του 2021, ενώ το ποσοστό ανεργίας υποχώρησε στο 13,1%. Αρκετές στρεβλώσεις συνεχίζουν να υφίστανται. Το ποσοστό ανεργίας, αν και υποχωρεί, παραμένει το υψηλότερο στην ευρωζώνη (μαζί με αυτό της Ισπανίας). Επίσης, το ποσοστό ανεργίας στις ευάλωτες ομάδες (νέοι, γυναίκες) διατηρείται υψηλό, όπως και το μερίδιο του εργατικού δυναμικού που είτε υποεργάζεται σε μερική απασχόληση και επιθυμεί να εργαστεί περισσότερες ώρες είτε είναι διαθέσιμο για εργασία, αλλά δεν αναζητεί εργασία λόγω δυσκολιών. Για να αμβλυνθούν οι αδυναμίες, απαιτείται αναβάθμιση της τεχνικής εκπαίδευσης. Θεσμικές παρεμβάσεις για τη μείωση των ασφαλιστικών εισφορών θα μειώσουν το μη μισθολογικό κόστος, θα αυξήσουν το προσδοκώμενο διαθέσιμο εισόδημα και θα συμβάλουν στην αντιμετώπιση της αδήλωτης ή υποδηλωμένης εργασίας και στην τόνωση της προσφοράς εργασίας. Ο αριθμός των απασχολουμένων εκτιμάται ότι θα αυξηθεί το 2022 κατά 5,2%.

Σκηνικό αβεβαιότητας ενόψει της νέας τουριστικής περιόδου

Οι επιδόσεις του ελληνικού τουρισμού μπορούν να χαρακτηριστούν ιδιαίτερα ικανοποιητικές, αναφέρει η Ενδιάμεση Εκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος. Η πορεία αναπλήρωσης επιταχύνθηκε κατά την καλοκαιρινή περίοδο, με τις αφίξεις μη κατοίκων στο δεκάμηνο του 2022 να διαμορφώνονται στο 89% του 2019 και τις ταξιδιωτικές εισπράξεις (σε ονομαστικές τιμές) στο 97% του 2019. Για το σύνολο του 2022, η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι τα ελληνικά τουριστικά μεγέθη αναμένεται να προσεγγίσουν τα υψηλά επίπεδα του 2019.

Ωστόσο, η έκθεση της κεντρικής τράπεζας προειδοποιεί ότι η επέκταση της τουριστικής περιόδου αποτελεί πρόκληση για την Ελλάδα (κυρίως για τις αρχές του 2023), καθώς ενυπάρχουν σημαντικά στοιχεία αβεβαιότητας. Τα στοιχεία αυτά συνδεόμενα με τον υψηλό πληθωρισμό, το αυξανόμενο κόστος ενέργειας, τα χαμηλότερα διαθέσιμα εισοδήματα, τις υψηλότερες τιμές καυσίμων αεροσκαφών και τις επικείμενες αυξήσεις των αεροπορικών ναύλων, προκαλούν σκηνικό αβεβαιότητας.