Η κρατική κληρονομιά της επιτυχίας της Κίνας

Οταν δυτικοί οικονομολόγοι και ιστορικοί αναλύουν τον θεαματικό οικονομικό μετασχηματισμό της Κίνας τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, τείνουν να τονίζουν την άνθηση της παραγωγικότητας που απελευθερώθηκε το 1978 από την έναρξη των μεταρρυθμίσεων προσανατολισμένων στην αγορά. Αλλά ο ρόλος της πολιτικής ελίτ της χώρας ως βασικός μοχλός για την ανάδειξή της ως οικονομικής δύναμης παρέμεινε υπό εξέταση.

Αυτό οφείλεται εν μέρει στο ότι είναι δύσκολο να μετρηθεί η συμβολή των πολιτικών ελίτ στην οικονομική ανάπτυξη μιας χώρας. Οπως και άλλες χώρες της Ανατολικής Ασίας, η Κίνα έχει βασιστεί σε ισχυρή κρατική ικανότητα και αποτελεσματική γραφειοκρατία για την προώθηση και τον συντονισμό της οικονομικής ανάπτυξης. Στον πιο πρόσφατο Δείκτη Ποιότητας των Ελίτ, η χώρα καταλαμβάνει την 27η θέση (από 151), την υψηλότερη βαθμολογία μεταξύ των οικονομιών ανώτερου μεσαίου εισοδήματος. Στον δείκτη πολιτικής ισχύος της μελέτης, ο οποίος μετρά την επιρροή των εθνικών ελίτ στις επιχειρηματικές ρυθμίσεις, τη θέσπιση κανόνων και το εργατικό δίκαιο, η Κίνα κατατάχθηκε στην 60ή θέση. Ενώ οι κινεζικές ελίτ διατηρούν σφιχτό έλεγχο στους κρατικούς θεσμούς, ο δείκτης αναγνωρίζει ξεκάθαρα την τεράστια συμβολή τους στην οικονομική ανάπτυξη της Κίνας.

Η κυρίαρχη οικονομική θεωρία που επικρατεί στη Δύση δεν μπορεί να εξηγήσει το μοναδικό μοντέλο ανάπτυξης της Κίνας. Ο συνδυασμός αγορών και βιομηχανικής πολιτικής της Κίνας έχει μπερδέψει τους δυτικούς παρατηρητές. Ωστόσο, η έκθεση υπογραμμίζει τη λειτουργία του κινεζικού κράτους ως μοχλού οικονομικού δυναμισμού και επιτυχίας.

Ο τεράστιος πληθυσμός της Κίνας και η αποτελεσματική γραφειοκρατία επέτρεψαν στις διαδοχικές κινεζικές αυτοκρατορίες να βιώσουν μεγάλες περιόδους ευημερίας και να επιτύχουν αξιοσημείωτες προόδους στην επιστήμη, την τεχνολογία και τον πολιτισμό. Αλλά και η Κίνα αποκλείστηκε από τον κόσμο για αιώνες, οδηγώντας στη σταδιακή παρακμή της.

Η εμπειρία της Κίνας τα τελευταία 40 χρόνια δείχνει ότι η οικονομική ανάπτυξη συμβαδίζει με την ενσωμάτωση στην παγκόσμια οικονομία. Αυτή η διαδικασία είναι ακόμη σε εξέλιξη και ο δρόμος είναι μακρύς, καθώς η Κίνα κατατάσσεται στην 80ή θέση στην ελευθερία του εμπορίου και στην 104η στην οικονομική παγκοσμιοποίηση στον δείκτη EQx. Αλλά η πλούσια θεσμική κληρονομιά της Κίνας ευνοεί την ισχυρή οικονομική ανάπτυξη, όπως και η πολιτιστική έμφαση της Κίνας, η οποία μπορεί να εντοπιστεί στον Κομφούκιο, στην εκπαίδευση και την αποταμίευση.

Η τροχιά της Κίνας υπογραμμίζει τη δύναμη μιας ικανής, δυναμικής πολιτικής ελίτ να οδηγεί την ευημερία – καθώς και τον κίνδυνο υποβάθμισης του κρίσιμου οικονομικού ρόλου ενός ισχυρού, αποτελεσματικού κράτους.

Ο Ζανγκ Γιουν είναι πρύτανης του School of Economics στο Fudan University και διευθυντής του China Center for Economic Studies, ομάδας σκέψης στη Σαγκάη.