Χανς Ροτ: Συμφωνία Αρ. 1. Αντον Μπρούκνερ: Συμφωνικό Πρελούδιο. Γκούσταφ Μάλερ: Μπλούμιν. Συμφωνική της Βαμβέργης, Γιάκουμπ Χρούσα, Deutsche Grammophon

Ο αυστριακός συνθέτης Χανς Ροτ υπήρξε μία από τις τραγικότερες μορφές σε ολόκληρη την ιστορία της μουσικής. Αυτά που πέρασε μέχρι τον θάνατό του, που ήρθε πάρα πολύ νωρίς, μόλις στα 26 του χρόνια, συνθέτουν μία πλοκή που αν τη διάβαζε κανείς σε μυθιστόρημα το πιθανότερο είναι ότι θα μεμφόταν τον συγγραφέα για ακρότητα, για υπερβολή στη χρήση του τραγικού στοιχείου. Ομως, την ίδια τη ζωή, ποιος να τη μεμφθεί όταν ξεπερνά τη φαντασία;

Οι δυσκολίες του Ροτ ξεκίνησαν από πολύ νωρίς, όταν, μετά τον θάνατο του πατέρα του (ηθοποιός που οι επιπτώσεις ενός σκηνικού ατυχήματος του στέρησαν τελικά τη ζωή) έμεινες μόνος. Δεν το έβαλε κάτω. Προχώρησε τις σπουδές του. Γεννημένος το 1858, ήταν δύο χρόνια μεγαλύτερος από τον Μάλερ, με τον οποίο υπήρξαν κάποια στιγμή μαθητές στους ίδιους δασκάλους και για λίγο συγκάτοικοι. Τόσο ο Μάλερ όσο και ο Μπρούκνερ, ιδίως ο δεύτερος, είχαν μεγάλο θαυμασμό για τον Ροτ και την τέχνη του. Ως οργανίστα μάλιστα, ο Μπρούκνερ, που ο Ροτ δούλεψε κοντά του, τον θεωρούσε εξαιρετικό ερμηνευτή του έργου του Μπαχ, κάτι που κάθε άλλο παρά λίγο ήταν προερχόμενο από τον Μπρούκνερ.

Οταν ο Ροτ ολοκλήρωσε τη Συμφωνία αρ. 1, είχε πιθανότατα στο μυαλό του ότι, με όλη αυτή την ενθάρρυνση από τους Μπρούκνερ και Μάλερ, πήγαινε με ασφάλεια να χτυπήσει τις δύο πιο σημαντικές πόρτες στη Βιέννη για να παιχτεί το έργο του: του Μπραμς και του φίλου του κορυφαίου μαέστρου Χανς Ρίχτερ. Η εμπειρία αποδείχθηκε γι’ αυτόν καταλυτικά επώδυνη. Και εν πολλοίς άδικη. Ο Μπραμς διέγνωσε αμέσως κάποια μουσική επιρροή του Μπρούκνερ (για το έργο του οποίου έτρεφε βαθιά αντιπάθεια: «λιπαρά αποφάγια από το τραπέζι του Βάγκνερ»…), αν και η επιρροή ούτε κατά διάνοια δεν πλησιάζει σε μίμηση: ο Ροτ έχει τη δική του πολύ ιδιαίτερη, αυθεντική γλώσσα. Βαγκνερικός ασφαλώς και ο Ροτ, ήταν εκεί στα εγκαίνια του θεάτρου του Μπαϊρόιτ. Καθώς ο Μπραμς γνώριζε καλά τον δεσμό του Ροτ με τον Μπρούκνερ, πιθανότατα, ο Ροτ πλήρωσε τότε αυτή την αντιπάθεια παρά κρίθηκε μόνο για τη μουσική του. Δυστυχώς. Αν και δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί ότι πρόκειται για μία μουσική που, παρά τα σπουδαία χαρίσματά της, όπως είναι λογικό, δεν έχει την οικονομία της ωριμότητας που πάντοτε απαιτούσε ο εξαιρετικά αυστηρός Μπραμς, ο οποίος πλήθος δικά του νεανικά ολοκληρωμένα έργα που δεν τον ικανοποιούσαν πια, τα έκαψε ο ίδιος όλα, για να είναι βέβαιος ότι δεν θα υπάρχουν μετά τον θάνατό του. Η ουσία είναι ότι ο Ροτ όχι μόνον δεν εξασφάλισε να παιχτεί το έργο, αλλά έφυγε από τη συνάντηση με τον Μπραμς να τον προτρέπει να εγκαταλείψει οριστικά τη μουσική επειδή «δεν έκανε για συνθέτης». Μαχαιριά στην καρδιά. Ο Ροτ δεν την άξιζε.

Το επόμενο επεισόδιο της ζωής του «με» τον Μπραμς διαδραματίστηκε λίγο αργότερα, σε ένα βαγόνι: όταν με όπλο στα χέρια, απειλούσε επιβάτες, φωνάζοντας ότι το βαγόνι ήταν γεμάτο βόμβες έτοιμες να εκραγούν, τις οποίες… «είχε βάλει ο Μπραμς»… Η τραγωδία και η αντίστροφη μέτρηση είχαν αρχίσει. Νοσηλεύθηκε πρώτη φορά με κατάθλιψη το 1881, διαγνώστηκε σχιζοφρενής, με μανία καταδίωξης, το 1883. Πέθανε από φυματίωση, έγκλειστος την επόμενη χρονιά. Ηταν 26 χρονών. Ο Μπρούκνερ και ο Μάλερ πήγαν στην κηδεία του. Και όπως ακούει κανείς σε αυτή την εξαιρετική ερμηνεία, ο κόσμος της μουσικής έχασε έναν συνθέτη. Που, αν είχε ζήσει, ουδείς μπορεί να προβλέψει τι κόσμους θα είχε ανοίξει στην τέχνη του.