Ηχοδύναμα

Tristan: Ο Ιγκόρ Λέβιτ παίζει έργα Βάγκνερ, Λιστ, Μάλερ και Χένζε, SONY 2CD

Πριν από μερικά χρόνια, ο Ιγκόρ Λέβιτ έσκασε σαν βόμβα στο διεθνές μουσικό στερέωμα. Ο πιανίστας με την αιρετική προσέγγιση έδειξε αμέσως δύο βασικά στοιχεία της προσωπικότητάς του: πρώτον, ότι είχε έρθει για να μείνει. Δεύτερον, ότι δεν επρόκειτο να μοιάζει με οτιδήποτε άλλο υπήρχε εκείνη τη στιγμή. Αυτό δεν είναι κάτι απλό: με τη μουσική παγκοσμιοποίηση σε πλήρη ανάπτυξη και τα ωδεία να παράγουν σπουδαίους τεχνίτες σε πέντε ηπείρους, το να ξεχωρίσει κανείς έτσι, δεν είναι απλό. Γιατί ο Λέβιτ δεν ήρθε στο διεθνές επίκεντρο επειδή έχει τα χαρακτηριστικά ενός σούπερ σταρ τύπου Λανγκ Λανγκ. Αλλά επειδή ανάγκασε να ξεκινήσουν ξανά νέες, παγκόσμιες συζητήσεις, συχνά εμπρηστικές, για τη μουσική και την ερμηνευτική της. Και αυτό είναι ένα γνώρισμα πολύ σπάνιο, μόνο των σπουδαίων.

Ηδη από την πρώτη στιγμή ο Λέβιτ χώρισε το διεθνές κοινό σε «φίλιες» και «μη» δυνάμεις, συχνά φανατικά υπερασπιζόμενες τις απόψεις τους. Η αρχή έγινε με τον Μπαχ του, ενώ, όταν εξέδωσε τις πλήρεις Σονάτες για Πιάνο του Μπετόβεν, η συζήτηση αυτή πήρε φωτιά με αφορμή ερμηνευτικές επιλογές του στον αντίποδα όσων προέβλεπαν «φίλοι» και «εχθροί» – με λίγα λόγια, έφερε μία απίστευτη ζωντάνια στη διεθνή μουσική συζήτηση. Και το ίδιο κάνει ξανά και τώρα, με μία ακόμα εξαίρετη δισκογραφική προσθήκη, εξίσου αναπάντεχη, εξίσου αιρετική στην ίδια τη σύλληψή της και ίσως ακόμα περισσότερο ενδιαφέρουσα από κάθε τι άλλο στις μέρες αυτές.

Η ιδέα του «Τριστάνου» όπως εδώ αποτυπώνεται, είναι ουσιαστικά μία αντίληψη της μουσικής και του κόσμου, όπως προκύπτει από τρία μείζονος σημασίας έργα: τα δύο σε νέες μεταγραφές για πιάνο από τα διάσημα μεγαλειώδη ορχηστρικά πρωτότυπα και το τρίτο στην αυθεντική μορφή του, αλλά που ελάχιστα έχουν ακούσει τα μεγάλα ακροατήρια. Ολα αυτά, μαζί με μια προσθήκη δύο κομματιών του Λιστ, που υπενθυμίζει τη σημασία του στην ιστορία της μουσικής. Το πιο σύγχρονο έργο είναι το Κοντσέρτο του Χένζε, με την επωνυμία «Tristan», που ο Λέβιτ παίζει με τον Φραντς Βέλσερ Μεστ και τη Γκεβαντχάουζ της Λειψίας: η επωνυμία δηλώνει και τη λογική. Μακρύ, βαρύ και δύσκολο, ηχογραφημένο μόνον άπαξ, επανέρχεται στο προσκήνιο, αν και ασφαλώς χωρίς την αυταπάτη ότι πρόκειται για μουσική που μπορεί να κατακτήσει το μεγάλο κοινό. Ομως ο Λέβιτ της δίνει την ευκαιρία τώρα να φτάσει τώρα από αυτό. Και αξίζει πραγματικά τον κόπο, ως ο τελευταίος κρίκος αυτής της αόρατης πνευματικής αλυσίδας που συνιστά το υλικό του εδώ. Το έργο έχει συναρπαστικές διαστάσεις, που όμως απαιτούν πράγματι προσπάθεια και ένα αρκετά εκπαιδευμένο αφτί για να τις προσεγγίσει. Αλλά αυτό δεν σημαίνει τίποτα αν κάποιος θέλει, ακόμα και αν δεν το έχει – το να θέλει είναι που μετράει.

Τα άλλα κύρια έργα εδώ είναι η μεταγραφή για πιάνο από τον Ζόλταν Κόσιτς στην εισαγωγή του Τριστάνου και η μεταγραφή του Ρόλαντ Στίβενσον στη Δέκατη Συμφωνία του Μάλερ, πάλι για πιάνο. Δύο εγχειρήματα τόσο δύσκολα, που προσεγγίζουν την παράνοια: πώς να χωρέσουν αυτά τα έργα και οι ορχηστρικές δυνάμεις που απαιτούν σε τέτοιες εκδοχές; Αυτήν ακριβώς τη μαγευτική δουλειά κάνουν και ο Λέβιτ και οι μεταγραφείς: δείχνουν ότι η ουσία τους χωράει. Και μάλιστα με μία μινιμαλιστικού κατά στιγμές τύπου εκδοχή, που τα φωτίζει με εντελώς νέο τρόπο, χωρίς να χάνουν περίπου τίποτα από τον εαυτό τους. Ετσι, εν τέλει, όταν περνάς από αυτή τη φανταστική γέφυρα που έχτισε ο Λέβιτ στη μουσική και τη σκέψη πάνω στο αρχέτυπο του Τριστάνου, το τοπίο που αντικρίζεις, είναι εξώκοσμα καθηλωτικό.