Λίγο ήλιο μόνο {LF}να τους δανείσουμε

Στη γερμανική μεταφορά του κλασικού βιβλίου του Εριχ Μαρία Ρεμάρκ «Ουδέν νεώτερον από το Δυτικό Μέτωπο», που προβάλλεται εδώ και λίγες ημέρες από το NETFLIX, επαναλαμβάνεται κάθε τόσο ένα ηχητικό εφέ. Δεν το θυμάμαι καλά, αλλά είναι κάτι σαν Ντανταντάν. Σηματοδοτεί την αλλαγή σκηνικού, την κλιμάκωση των μαχών, αλλά και την εντεινόμενη απελπισία.

Ηχούσε κάθε τόσο μέσα μου αυτό το εφέ στις 13 ώρες που πέρασα στην Ουκρανία. Ντανταντάν, Μποροντιάνκα. Ντανταντάν, Μπούτσα. Ντανταντάν, Ιρπίν. Δεν το κρύβω, φοβόμουν. Και ταυτόχρονα ντρεπόμουν. Σιγά μην είχα πάει στο μέτωπο. Οταν φόρεσα το αλεξίσφαιρο γιλέκο, αισθάνθηκα προνομιούχος – και συνάμα γελοίος. Υστερα από λίγο το έβγαλα.

Το τρένο το ήξερα από τα ρεπορτάζ για τις επισκέψεις άλλων ηγετών που είχα διαβάσει στις ξένες εφημερίδες. Συγκινητικά καθαρό και φροντισμένο, κούναγε όπως τις παλιές, καλές εποχές, αλλά ήξερες ότι είναι για καλό. Να, σ’ αυτή την τραπεζαρία έψηνε ο Ντράγκι τον Μακρόν και τον Σολτς για να δεχθούν το καθεστώς υποψηφιότητας της Ουκρανίας στην ΕΕ. «Καλώς ήλθατε στην Ουκρανία», είπε ο ουκρανός πρεσβευτής στην Αθήνα μόλις περάσαμε τα σύνορα της Πολωνίας με τη χώρα του. Πρώτο δάκρυ. Κι όταν φτάσαμε, ύστερα από έντεκα ώρες ταξίδι, ξέραμε ότι βρισκόμασταν σε ένα σημείο – κλειδί, εκεί όπου η δημοκρατία προσπαθεί να αποκρούσει την προέλαση του ολοκληρωτισμού. Το ήξερε πρώτη απ’ όλους η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, που ήθελε καιρό να κάνει αυτό το ταξίδι και το έκανε για άλλη μία φορά υποδειγματικά, το ήξερε ο υπουργός Αμυνας που τη συνόδευε, το ξέραμε όλοι.

«Πριν από τον πόλεμο, όλοι μπορεί να ήταν πιο εγωιστές, αλλά τώρα φαίνεται να έχουμε αλληλεγγύη»

Μπάρμπαρα Μποντένιουκ, χορεύτρια, 32 ετών, από το υπέροχο φωτογραφικό λεύκωμα του Νίκου Πηλού με τίτλο «Kiev: Life Under Siege», που σχεδιάστηκε από την άξια Κατερίνα Μαρούσιτς και κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Ζatopek.

Δεν είχαμε χρόνο να μιλήσουμε με κατοίκους σε αυτό το ταξίδι – αστραπή στο Κίεβο και τους τόπους των ρωσικών εγκλημάτων πολέμου. Θέλαμε βασικά να ακούσουμε. Κι ακούσαμε. Τον δήμαρχο του Ιρπίν, μόλις 5 χιλιόμετρα από το Κίεβο, να μας μιλά για μια οικογένεια που είδε να σκοτώνεται σε δευτερόλεπτα από έναν ρωσικό πύραυλο ενώ προσπαθούσε να διαφύγει. Τον εφημέριο της εκκλησίας του Αγίου Ανδρέα στην Μπούτσα να δείχνει στην Κατερίνα Σακελλαροπούλου ένα βίντεο με πτώματα που κείτονταν στους δρόμους ύστερα από τη φυγή του ρωσικού στρατού.

Μια αξιωματούχο στην Μποροντιάνκα να μας ζητά να της δανείσουμε λίγο από τον ήλιο μας για να ζεσταθούν τον χειμώνα. Εναν άλλο αξιωματούχο να μας δείχνει τα ερείπια ενός κτιρίου στην οδό Ζιλιάνσκα του Κιέβου, που χτυπήθηκε κατά λάθος πριν από είκοσι μέρες από ιρανικό drone, το οποίο προοριζόταν για μια γειτονική ενεργειακή εγκατάσταση: σκοτώθηκαν 18 άνθρωποι, ανάμεσά τους μια κοπέλα που ήθελε να γίνει σομελιέ και ένα ζευγάρι που περίμενε τον γιο του.

«Σήμερα πήγα σε ένα καφέ κι άκουσα μουσική – ήθελα να κλάψω, δεν μπορούσα να το πιστέψω ότι άκουγα μουσική»

Αλεξάντερ Αλεξάντρου, σχεδιαστής, 31 ετών, από το ίδιο βιβλίο του Νίκου Πηλού.

Οσο μικροκαμωμένος δείχνει ο πρόεδρος Ζελένσκι, τόσο αποφασισμένος είναι στις προτεραιότητές του. Δεν τα κατάφερα να του πάρω συνέντευξη, εκείνοι που τον είδαν όμως, η Πρόεδρος της Δημοκρατίας που τον αγκάλιασε σφιχτά, είπαν ότι ρωτούσε κυρίως για τα οπλικά συστήματα που μπορεί να στείλει η Ελλάδα, ξέρει ότι μόνο έτσι, με τη δυτική βοήθεια και αλληλεγγύη, θα μπορέσει να νικήσει τον εισβολέα.

Οταν φτάσαμε στον σιδηροδρομικό σταθμό για την επιστροφή, μας περίμενε ένας πανύψηλος νεαρός που μας ξενάγησε σε μια έκθεση «για τα παιδιά του πολέμου, για τον πόνο του χωρισμού, για τις απώλειες, αλλά, πάνω απ’ όλα, για το κουράγιο να είσαι Ουκρανός». Ηταν σεμνός και ευγενικός, είχε κόμμωση σαν των Μοϊκανών κι έλαμπε το μάτι του, και ξαφνικά τον θυμήθηκα, ήταν ο επικεφαλής των σιδηροδρόμων κι είχα γράψει γι’ αυτόν πριν από μήνες, οργάνωσε την απομάκρυνση χιλιάδων Ουκρανών μαζί με τα παιδιά τους και τα κατοικίδιά τους, κι έβλεπα τις φωτογραφίες, και μ’ έπιασε κάτι που έφευγα, και μπήκα έτσι στο τρένο, βουρκωμένος. Στο Λβιβ ήχησαν οι σειρήνες. Μια ταμπέλα στο βαγόνι έγραφε «Be brave like Ukraine». Ούτε στα όνειρά μου.