Πολιτικοί χωρίς… ημερομηνία λήξης

Αν μιλούσαμε για προϊόντα, η σωστή ορολογία θα ήταν η «ημερομηνία λήξης». Επειδή όμως μιλάμε για πολιτικά πρόσωπα, λέμε «σημείο χωρίς επιστροφή»: υπάρχει μια χρονική στιγμή που γίνεται σαφές πως η φθορά ενός πολιτικού τον υπερβαίνει, όση προσπάθεια κι αν κάνει. Το «σημείο χωρίς επιστροφή» είναι αμείλικτο και, κακά τα ψέματα, αναπόφευκτο – το καλύτερο στο οποίο μπορεί να ελπίζει ένα δημόσιο πρόσωπο είναι να διαλέξει το ίδιο τον τρόπο και τον χρόνο της αποχώρησής του.

Λούλα ντα Σίλβα. Τι συμβαίνει όμως με τα προϊόντα που υπερβαίνουν την ημερομηνία λήξης τους; Ποιοι είναι οι πολιτικοί που καταφέρνουν να επιστρέψουν στο επίκεντρο, διεκδικώντας την επάνοδό τους στην εξουσία; Μόλις πριν από μία εβδομάδα, ο Λούλα ντα Σίλβα κατάφερε να κερδίσει τον Μπολσονάρο σε μια μονομαχία για την προεδρία της Βραζιλίας, που πριν από μερικούς μήνες φάνταζε απίστευτη. Ο Λούλα, που έχει ξαναβρεθεί στη θέση του προέδρου από το 2004 έως το 2011, δεν έχασε μόνο την εξουσία λόγω της φερόμενης εμπλοκής του σε σκάνδαλα διαφθοράς, αλλά και την ελευθερία του. Στις εκλογές του 2018 διεξήγαγε καμπάνια μέσα από τη φυλακή και περίπου το 35% των Βραζιλιάνων δήλωναν πως θα τον ξαναψήφιζαν, αν του επιτρεπόταν να θέσει υποψηφιότητα. Θεωρούνταν ο μόνος που μπορούσε να ανακόψει τον ακροδεξιό Ζαΐρ Μπολσονάρο και το κατάφερε τέσσερα χρόνια μετά, έχοντας πια αποφυλακιστεί. Θα ήταν το ίδιο εύκολο αν ο αντίπαλός του δεν είχε προκαλέσει τη συσπείρωση των υπόλοιπων πολιτικών δυνάμεων εναντίον του; Για να πετύχει μια πολιτική επιστροφή, χρειάζεται να έχει μαζί της τη συγκυρία.

Μπενιαμίν Νετανιάχου. Η κάθε περίπτωση είναι διαφορετική. Την ακριβώς ανάποδη συγκυρία είχε με το μέρος του ο Μπενιαμίν Νετανιάχου στο Ισραήλ, ο οποίος εκμεταλλεύτηκε τις αδυναμίες του κεντροαριστερού συνασπισμού που τον «έριξε». Συμπράττοντας με την Ακροδεξιά, κέρδισε τη δική του επιστροφή στην ηγεσία του Ισραήλ.

Λαρς Ράσμουνσεν. Στη Δανία, ο Λαρς Ράσμουνσεν των δύο πρωθυπουργικών θητειών κινεί τα νήματα για τον επόμενο κάτοχο του ρόλο, που μπορεί να είναι ακόμα και ο ίδιος. Ο Ράσμουνσεν έχει αποχωρήσει από τους Φιλελεύθερους ιδρύοντας τους Μετριοπαθείς, οι οποίοι στις εκλογές της περασμένης Τρίτης βρέθηκαν τρίτο κόμμα. Ο πρώην πρωθυπουργός έχει ανακτήσει τη δημοφιλία του και κρατάει πια στα χέρια του το κλειδί του σχηματισμού κυβέρνησης. Το 27% των Δανών θέλει να τον ξαναδεί στην εξουσία και ο μόνη που ξεπερνά το ποσοστό του είναι η σημερινή πρωθυπουργός, η Μέτε Φρεντέρικσεν των Σοσιαλδημοκρατών.

Μπόρις Τζόνσον. Η πιο πρόσφατη βρετανική επιστροφή είναι αυτή που δεν πέτυχε: ο Μπόρις Τζόνσον δεν κατάφερε να συγκεντρώσει τις απαιτούμενες ψήφους της κοινοβουλευτικής ομάδας των Τόρις για να θέσει και πάλι υποψηφιότητα για την πρωθυπουργία του Ηνωμένου Βασιλείου, μετά από την παραίτηση της Λιζ Τρας. Ο Τζόνσον έμεινε μόλις δύο μήνες εκτός Ντάουνινγκ Στριτ και πρότεινε κάτι πολύ «παλιό»: η Τρας να αποδειχθεί ένα απλό διάλειμμα ανικανότητας, μέχρι ο ίδιος να επιστρέψει θριαμβευτικά, με τα λάθη του ξεχασμένα. Ούτε συγκυρία ούτε επικοινωνία ούτε πολιτική πρωτοβουλία – ακόμα κι αν ο Τζόνσον πιστεύει ότι δεν έχει ακόμα υπερβεί την ημερομηνία λήξης του, δύσκολα μπορεί κανείς να φανταστεί την επανάκαμψή του.

Κωνσταντίνος Καραμανλής. Στην Ελλάδα, η πιο χαρακτηριστική περίπτωση επιστροφής ήταν αυτή του Κωνσταντίνου Καραμανλή – και μάλιστα με τον πιο θεαματικό τρόπο, με την έξοδο από το αεροπλάνο που τελικά συμβόλισε τη μετάβαση της χώρας στη Δημοκρατία. Ο Καραμανλής απέδειξε ότι τα comeback δεν είναι μόνο ζήτημα επικοινωνίας, αλλά πολιτικής, γιατί τη δεύτερη φορά που ανέλαβε πρωθυπουργός δεν είχαν αλλάξει μόνο οι συνθήκες, αλλά και ο ίδιος. Ο πολιτικός που εγκατέλειψε την Ελλάδα το 1963, λίγους μήνες αφότου αναρωτήθηκε «ποιος κυβερνάει αυτόν τον τόπο;» αναγνώρισε τα νέα διακυβεύματα της μεταπολιτευτικής εποχής, «έκλεισε» την πόρτα στην επάνοδο της βασιλείας με το δημοψήφισμα και νομιμοποίησε το ΚΚΕ.

Αντώνης Σαμαράς. Η πιο θεαματική επιστροφή της Μεταπολίτευσης ήταν κι αυτή γαλάζια – και ήταν ενός προσώπου που όχι μόνο κέρδισε την ηγεσία του κόμματος από το οποίο κάποτε στέρησε την εξουσία, αλλά κατάφερε να γίνει πρωθυπουργός. Επειτα από μια εκρηκτική θητεία στο υπουργείο Εξωτερικών, στην κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, ο Αντώνης Σαμαράς αποχώρησε από τη ΝΔ τον Οκτώβριο του 1992, ιδρύοντας την Πολιτική Ανοιξη. Σχεδόν έναν χρόνο αργότερα, η ανεξαρτητοποίηση των Στεφανόπουλου και Συμπιλίδη έστειλε τη χώρα στις κάλπες, τις τελευταίες που κέρδισε το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου. Στη ΝΔ ο Σαμαράς επανήλθε το 2004 και τα πολιτικά γυρίσματα τον έφεραν, πέντε χρόνια μετά, αουτσάιντερ απέναντι στην Ντόρα Μπακογιάννη για την ηγεσία της ΝΔ – τα υπόλοιπα είναι πολύ πρόσφατη ιστορία. Μέσα σε μια εικοσαετία διαρκούς κίνησης, ο Σαμαράς επανεφηύρε τουλάχιστον δύο φορές τον εαυτό του. Οι καλύτερες στιγμές του, λένε όσοι παρακολούθησαν την πορεία του, ήρθαν όταν θεωρήθηκε πως έπαιζε «εκτός συστήματος», είτε σε εσωκομματικό είτε σε εθνικό επίπεδο.

Γιώργος Παπανδρέου. Η τελευταία ελληνική επιστροφή που επιχειρήθηκε ήταν μια που δεν πέτυχε: ο Γιώργος Παπανδρέου, προερχόμενος από μια πολιτική οικογένεια που έπαιζε στα δάχτυλα τις προϋποθέσεις, πολιτικές και επικοινωνιακές, ενός comeback – ο πατέρας του κατάφερε να «γυρίσει» την παραπομπή του στο Ειδικό Δικαστήριο-  έθεσε πέρυσι, στον απόηχο της απόσυρσης Γεννηματά, υποψηφιότητα για την προεδρία του Κινήματος Αλλαγής. Στον δεύτερο γύρο πέρασε μεν, όμως νικήθηκε από τον Νίκο Ανδρουλάκη. Και πάλι, οι αναλυτές διχάζονται: κάποιοι αποδίδουν την ήττα του Παπανδρέου στο ότι προσπάθησε να πάρει την ηγεσία του κόμματος χωρίς πραγματική πλατφόρμα και βρέθηκε μπροστά σε ένα αίτημα γενικής ανανέωσης, ενώ άλλοι, πιο αυστηροί, θεωρούν πως, ακόμα κι δεν του αποδίδεται ακέραια η ευθύνη της κρίσης, έχει περάσει το σημείο χωρίς επιστροφή και βρίσκει χώρο στον σημερινό του ρόλο.