Η τέχνη και η ιδεολογία {LF}της πολιτικής επιστροφής

Η εκλογική νίκη του Λούλα στη Βραζιλία, όπως και η επανεκλογή του Νετανιάχου στην προεδρία του Ισραήλ, ήρθαν για να επιβεβαιώσουν για μια ακόμα φορά την αρχή ότι στην πολιτική ποτέ δεν λες ποτέ.

Ο πρώτος είχε καταδικαστεί το 2017 σε δώδεκα χρόνια φυλακή κατηγορούμενος ότι ως πρόεδρος της Βραζιλίας ενεπλάκη σε σκάνδαλα διαφθοράς και νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματική δραστηριότητα. Ο δεύτερος καταδικάστηκε το 2019 για διαφθορά, απάτη και κατάχρηση εξουσίας παρά το γεγονός ότι ήταν ακόμα εν ενεργεία πρωθυπουργός.

Πολλοί ήταν κατόπιν αυτού όσοι έσπευσαν να προδικάσουν το πολιτικό τέλος τους. Πολύ δε περισσότερο που, εκτός από άδοξο, το τέλος αυτό έμοιαζε να είναι οριστικό και αμετάκλητο αφού υπήρξε τόσο ταπεινωτικό.

Και όμως πέτυχαν να κάνουν ένα θεαματικό πολιτικό comeback που πολλοί πολιτικοί αρχηγοί πριν από αυτούς επιχείρησαν χωρίς επιτυχία να κάνουν παρά τις καλύτερες και λιγότερο επιβαρυντικές προϋποθέσεις που είχαν.

Σίγουρα οι περιπτώσεις αμφοτέρων είναι εξαιρετικές. Δεν υπήρξαν, ωστόσο, μοναδικές. Από τον Ζορζ Κλεμανσό μέχρι τον στρατηγό Ντε Γκωλ και από τον δικό μας Κωνσταντίνο Καραμανλή μέχρι τον Φρανσουά Μιτεράν, τον Ζακ Σιράκ, τον Σίλβιο Μπερλουσκόνι και τον Νικολά Σαρκοζί πολλοί υπήρξαν οι πολιτικοί ηγέτες που, ενώ θεωρήθηκαν για χρόνια «ξεγραμμένοι», επέστρεψαν από τη σιωπή της πολιτικής ερήμου στη δόξα και την τιμή της εξουσίας αποδεικνύοντας ότι δεν είχαν πει ακόμα την τελευταία τους λέξη.

Προφανώς οι περιστάσεις παίζουν τον δικό τους καθοριστικό ρόλο. Το ίδιο και οι καιροί με τα γυρίσματά τους. Αλλά η επαναφορά των εξοστρακισμένων ή ηττημένων ηγετών στην εξουσία παραμένει ένα πολύ πιο σύνθετο και σε μεγάλο βαθμό ανεξιχνίαστο φαινόμενο. Οπως άλλωστε όλα τα φαινόμενα που εμφανίζονται στο πολιτικό πεδίο, συνδέονται μαζί του και περιγράφουν τις ιδιαιτερότητες και τα χαρακτηριστικά του. Πολύ περισσότερο όταν τα χαρακτηριστικά αυτά διαμορφώνονται μέσα από την τριβή της ανθρώπινης φύσης με τις κοινωνικές λειτουργίες.

Χωρίς αμφιβολία, η δύναμη, η θέληση και η προσωπικότητα των ηγετών κάνουν τη μεγάλη διαφορά μεταξύ εκείνων που ξέρουν να περιμένουν την κατάλληλη στιγμή και το πλήρωμα του χρόνου και αυτών που δυσκολεύονται να ελέγξουν τα ένστικτα και το θυμικό τους αδημονώντας να ικανοποιήσουν τον εγωισμό τους.

Κάθε περίπτωση είναι βέβαια ξεχωριστή και κάθε μεταξύ τους σύγκριση παρακινδυνευμένη. Ειδικά όταν υποκύπτει στον πειρασμό των θεωρητικών γενικεύσεων που δεν λαμβάνουν υπόψη τη σημασία των παθών, των συναισθημάτων και των ιστορικών ή των συλλογικών βιωμάτων και ακόμα λιγότερο των προσωπικών προσλαμβανουσών παραστάσεων και των ιδεολογικών παραδόσεων εντός των οποίων επωάζονται τα ηγετικά πρότυπα και αξιολογούνται οι πολιτικές συμπεριφορές. Πέραν μάλιστα του καλού και του κακού που ούτως ή άλλως στην πολιτική εναλλάσσονται.

Εξάλλου ούτε ο Ντε Γκωλ θα μπορούσε να επιστρέψει στη μεταπολεμική Γαλλία ως ιδρυτής της Πέμπτης Δημοκρατίας της, αν ο γκωλισμός δεν είχε γίνει κυρίαρχη πολιτική ιδεολογία, ούτε ο Καραμανλής θα μπορούσε να επιστρέψει στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης ως «σωτήρας», αν ο καραμανλισμός δεν είχε παραμείνει ζωντανός έστω και ιδεολογικά μεταλλαγμένος.

Το ίδιο, τηρουμένων των αναλογιών, ισχύει για την επιστροφή του Νετανιάχου στο Ισραήλ όπου το  υπερσυντηρητικό Λικούντ έχει βαθιά ριζώσει. Οπως ισχύει το ίδιο και για την επιστροφή του Λούλα στη Βραζιλία όπου το εργατικό κίνημά της δεν έπαψε να νοσταλγεί την εποχή που έκανε πρόεδρο της χώρας έναν βγαλμένο από τα σπλάχνα του μεταλλωρύχο.

Ο Γιώργος Σεφερτζής είναι πολιτικός επιστήμονας – αναλυτής