Το μεγαλείο μιας «Φυγής»

Πρωτότυπο, απρόβλεπτο και σχεδόν μη κατατάσιμο σε είδος – κάτι σαν είδος από μόνο του – το φιλμ «Φυγή» (Flugt, διεθνής συμπαραγωγή κατά βάση από τη Δανία, 2021) έγραψε Ιστορία φέτος στα Οσκαρ καθώς στα 93 χρόνια του θεσμού είναι η πρώτη ταινία που κατάφερε να προταθεί σε τρεις διαφορετικές κατηγορίες που αφορούν μεγάλου μήκους παραγωγή: ταινίας κινουμένων σχεδίων, ντοκιμαντέρ και διεθνούς ταινίας. Δεν κέρδισε σε καμία (σε αυτές τις περιπτώσεις πολλές φορές οι ψήφοι μοιράζονται), όμως αυτό δεν έχει καμία απολύτως σημασία. Από το πρώτο μέχρι το τελευταίο λεπτό της, η «Φυγή», δημιούργημα του δανού καλλιτέχνη Γιόνας Πόχερ Ρασμούσεν και του αφγανού κεντρικού προσώπου της, του συν-σεναριογράφου Αμίν Ναβαμπί, είναι μια οπτική πανδαισία που σε συγκλονίζει με τον μεγαλείο της εικαστικής ομορφιάς, το πολυσχιδές του περιεχομένου αλλά και την ευφάνταστη, πολυεπίπεδη δραματουργία της. Είναι μια βαθιά πολιτική ταινία που ανακατεύοντας το παρόν και το παρελθόν της αληθινής ιστορίας ενός αφγανού μετανάστη στη Δανία με τον παράξενο, μοναδικό κόσμο του animation, καταφέρνει να καλύψει με μια θαυμαστή πληρότητα και μια ακόμα πιο θαυμαστή απλότητα, τεράστια ανθρώπινα ζητήματα της εποχής μας συνδέοντάς τα σαν λεπτεπίλεπτο κέντημα: προσφυγικό, σεξουαλικό, υπαρξιακό. Δεν χρειάζονται περισσότερα. Με διάρκεια μόλις 88′ η «Φυγή» είναι ο λόγος για τον οποίο κάποιοι σωστά επιμένουν ότι ο κινηματογράφος όχι μόνον δεν έχει ακόμα τελειώσει αλλά έχει πολλά ακόμα να δώσει.

Α λα Γουές Αντερσον

Το «Amsterdam» (ΗΠΑ / Ιαπωνία, 2022), του πάντα ανήσυχου Τζέιμς Ο. Ράσελ («Οδηγός επιτυχίας», «Οδηγός διαπλοκής») είναι μια ταινία που ως κατασκευή και σύλληψη μπορεί να σου προκαλέσει απέραντο θαυμασμό αλλά ως προς όλα τα υπόλοιπα να σε αφήσει παγωμένο. Η ιστορία της σχετίζεται με μια πολιτική συνωμοσία πραξικοπήματος που παραλίγο να γίνει πραγματικότητα στην Αμερική της δεκαετίας του 1930 και με ένα τρόπο απηχεί το παρόν, καθώς η ταινία αφουγκράζεται την άνοδο της Ακροδεξιάς σε πολλές χώρες του κόσμου σήμερα. Ομως βλέποντας τη δυόμισι ωρών διάρκειας ταινία, νιώθεις ότι αυτό που κατά βάθος απασχολεί τον Ράσελ είναι να προσεγγίσει τα πράγματα ακολουθώντας τη ματιά ενός άλλου σκηνοθέτη, του Γουές Αντερσον. Πράγματι, ενώ η ιστορία στηρίζεται σε αληθινά γεγονότα, ο κόσμος που δημιουργεί ο Ράσελ είναι παιχνιδιάρικα στολισμένος, παραμυθένιος, φορτωμένος από μικρές, ασήμαντες σινέ «λιχουδιές». Την ίδια ώρα ο μικρός, διεθνής «στρατός» των ηθοποιών που ο σκηνοθέτης προσέλαβε (Κρίστιαν Μπέιλ, Τζον Ουάσινγκτον, Ρόμπερτ Ντε Νίρο, Ράμι Μάλεκ, Μάργκο Ρόμπι, Zόε Ζαλντάνα, Μάικ Μάιερς, Ματίας Σένερτς κ.ά.) ακολουθεί τις οδηγίες του σαν να βρίσκεται σε κουκλοθέατρο. Οπως περίπου συμβαίνει στις ταινίες του Αντερσον μόνο που εδώ αντιλαμβάνεσαι την επιτήδευση.

Ιρανική έκπληξη

Στη συνείδηση των περισσότερων, ο ιρανικός κινηματογράφος Τέχνης είναι συνδυασμένος με το βάσανο, τη μελαγχολία, την ταλαιπωρία, τον πόνο, την εκμετάλλευση, την καταπίεση. Κάπου κάπου όμως θα βρεις εξαιρέσεις σε ταινίες όπου ναι μεν τα παραπάνω εμπεριέχονται, έχουν όμως και μια αύρα πέρα για πέρα λυτρωτική. Σε αυτήν ακριβώς την κατηγορία ανήκει το «Φύγαμε!» (Jaddeh Khaki, 2021) του Πανά Παναχί. Οντως φεύγουν. Μέσα σε ένα πολυτελές τζιπ. Για πού δεν ξέρουν. Το αύριο; Στο πουθενά; Είναι μια οικογένεια, τέσσερις άνθρωποι. Η μάνα, ο πατέρας (με δεκανίκια), ο μεγάλος γιος και ο μικρότερος, το νήπιο, ο Ραϊάν Σαρλάκ που είναι τόσο καλός που μόνο γι’ αυτόν αξίζει να δείτε την ταινία. Γιατί ακριβώς γίνεται το ταξίδι; Ποιος ξέρει… Ομως είναι ένα ταξίδι που συναρπάζει, προβληματίζει, εξοργίζει, προκαλεί το χαμόγελο, το δάκρυ· πλανοθετημένο στην εντέλεια από έναν σκηνοθέτη που «έχει» το κάδρο.

«Αλήθεια» σε split screen

Η σύγκριση του «Vortex» (Γαλλία, 2021) τελευταίας ταινίας του «κακού» παιδιού του γαλλικού κινηματογράφου Γκασπάρ Νοέ («Μη αναστρέψιμος»), με το αριστούργημα «Amour» (2011) του Μίχαελ Χάνεκε είναι αναπόφευκτη καθώς και οι δύο ταινίες ασχολούνται με ένα ηλικιωμένο ζευγάρι, με τη γυναίκα να πάσχει από άνια και τον σύζυγό της να προσπαθεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα. Ωστόσο, η ματιά του Νοέ είναι σαφώς πιο «ρεαλιστική», πιο «βρώμικη» στην ανάδειξη ζητημάτων που συνήθως η κάμερα αποφεύγει. Ακόμα και η επιλογή των ηθοποιών, ο γκουρού του ιταλικού giallo Ντάριο Αρζέντο και η Φρανσουάζ Λεμπούρν, δηλώνει τις «πειραγμένες» αναζητήσεις του Νοέ. Θα μπορούσες να πεις ότι η ταινία θυμίζει περισσότερο ντοκιμαντέρ παρά μυθοπλασία ενώ η μέθοδος του split screen που ο σκηνοθέτης επέλεξε τονίζει αυτό το γεγονός της «αλήθειας», ακόμα περισσότερο: στη μισή οθόνη βλέπουμε όσα συμβαίνουν στη γυναίκα και στην άλλη μισή όσα συμβαίνουν στον άνδρα.

Υπερβολικές ανατροπές

Γυρισμένη σχεδόν εξ’ ολοκλήρου στους χώρους ενός κτιρίου στο Λος Αντζελες, όλη η ταινία του Γάλλου Ρομουάλ Μπουλανζέρ «Ανώνυμη κλήση» (On the Line, ΗΠΑ, 2022) μοιάζει με ανέκδοτο. Κάθε τι εδώ είναι παρατραβηγμένο ενώ βλέπουμε τον Μελ Γκίμπσον στον ρόλο ενός ραδιοφωνικού παραγωγού ονόματι Ελβις, να προσπαθεί να αντιμετωπίσει on air κάποιον που απειλεί την οικογένειά του. Eνα φτηνό, σύντομο b movie, ένα θριλεράκι το οποίο μπορείς να χαζέψεις (και χαζεύεις) χωρίς ποτέ να μπορείς να δεχτείς στα σοβαρά. Είναι τόσες οι υπερβολικές ανατροπές του που χάνει το παιχνίδι.

Προβάλλονται επίσης

«Emily» (2022), βιογραφικό δράμα της Φράνσις Ο’ Κόνορ για τη ζωή και το έργο της συγγραφέα των «Ανεμοδαρμένων υψών» Εμιλι Μπροντέ (Ολίβια Τζάκσον – Κοέν) αλλά και το πώς το εμπνεύστηκε. «Πριγκίπισσα Αλάνι» (Pil’ s adventures, 2021), χαριτωμένα κινούμενα σχέδια γαλλικής παραγωγής με κεντρικό πρόσωπο ένα αλητάκι που κάνει σμπαράλια ένα μεσαιωνικό βασίλειο. «Στο κρεματόριο» (Spalovac mrtvol, 1969), «μαύρη» κωμωδία του τσεχικού κινηματογράφου της εποχής της πρωτοπορίας του με ήρωα έναν υπεύθυνο κρεματορίου (Ρούντολφ Χρουσίνσκι) που νιώθει να εθίζεται στον ναζισμό.