Οι κύκλοι του λαϊκισμού και τα δεινά της Γηραιάς Αλβιώνος

Κάθε λαός έχει τον λαϊκισμό που του αξίζει, και τελευταίως τον απολαμβάνουμε σε γενναίες δόσεις. Από την κοιτίδα της δημοκρατίας έως εκείνη του κοινοβουλευτισμού, ηγέτες που υποσχέθηκαν εύκολες λύσεις και χάιδεψαν τις μεγαλύτερες αδυναμίες του λαού ήρθαν δυναμικά στην εξουσία, έκαναν μεγάλο κακό, αλλά και κατέρρευσαν με πάταγο.

Ελληνικός και αγγλικός λαϊκισμός έχουν έντονα κοινά και έντονες διαφορές. Βασικό κοινό είναι η ενστικτώδης αντιπάθεια προς τον ευρωπαϊκό πυρήνα, αδυναμία να κατανοήσουν πόσο δύσκολο αλλά και πόσο χρήσιμο είναι το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Εκεί που οι έλληνες ευρωφοβικοί οριακά δεν τα κατάφεραν, οι Αγγλοι (και λέω Αγγλοι γιατί η Σκωτία είχε άλλη γνώμη) κατόρθωσαν να βγάλουν τη Βρετανία από τη σημαντικότερη και πιο επιτυχημένη Ενωση στην ιστορία της ηπείρου μας.

Εκτοτε παραμένει στην εξουσία το κόμμα που έφερε τη βρέξοδο, αλλά δείχνει πλήρη αδυναμία να διαχειριστεί τις έντονες επιπτώσεις της. Λογικό είναι, όταν εκλέγεσαι με υπόσχεση ότι με έναν νόμο και μια υπογραφή όλα θα πάνε καλύτερα, αδυνατείς να πείσεις το κοινό για τα δύσκολα μέτρα που πρέπει να ληφθούν. Ως αποτέλεσμα, η Βρετανία, από τα πανεπιστήμια έως τις τράπεζες του Σίτι, χάνει πολύτιμους πόρους, η οικονομία αγκομαχεί και οι Τόρις αναζητούν νέα αναπτυξιακή προοπτική. Δυσκολεύονται, γιατί ψάχνουν στα λάθος μέρη. Εχοντας αποκηρύξει τη γηγενή οικονομική σοφία, στην παράδοση του Ντέιβιντ Ρικάρντο που θα θεωρούσε το ελεύθερο εμπόριο στην Ευρώπη πραγματική ευλογία, δεν μένει περιθώριο για πολλά.

Το δίδυμο Τρας και Κουαρτένγκ προχώρησε ριζοσπαστικά, προτείνοντας λύσεις οικονομικού βουντού παρμένες λες από παιδικά βιβλία φιλελευθερισμού και καρικατούρες της Θάτσερ (εδώ φυσικά διαφέρουν οι λαϊκισμοί μας, τα ένστικτά μας είναι κρατικιστικά ενώ των Αγγλων το αντίθετο). Η αλλόκοτη μείωση φόρων που πρότειναν, χωρίς αντίστοιχη μείωση εξόδων, αστήρικτη από οικονομική θεωρία ή δεδομένα, βρήκε μαζικές αντιδράσεις στον δημόσιο διάλογο και άμεση τιμωρία στις αγορές. Το βρετανικό ομόλογο έφτασε σε επιτόκιο παρόμοιο με το ελληνικό! Οι αγορές θεωρούν τον κίνδυνο χρεοκοπίας της πάλαι ποτέ κοσμοκράτειρας, Μέκκας των χρηματαγορών και δανειστή του πλανήτη, παραπλήσιο με τον κίνδυνο χρεοκοπίας μικρής χώρας στην ευρωπαϊκή περιφέρεια που κούρεψε χρέος (αθέτησε δηλαδή την υπόσχεσή  της προς ομολογιούχους) πριν από λίγα μόλις χρόνια.

Η προχειρότητα της Τρας θα έπρεπε να μας είναι προφανής από τότε που ως υπουργός Εξωτερικών μπέρδεψε τον έλληνα υπουργό Εξωτερικών με συνονόματο αοιδό ανατολίζουσας λαϊκής μουσικής. Εν πάση περιπτώσει, η ηγέτης που ακόμα και ο ένθερμος υποστηρικτής των χαμηλών φόρων Εκόνομιστ επέκρινε από το πρώτο λεπτό έχασε την εξουσία σε χρόνο ρεκόρ. Οπως κυκλοφορεί το αστείο στην πάντα πνευματώδη Βρετανία, εμπνευσμένο από ρήση του ίδιου περιοδικού, δεν κατάφερε να κρατήσει περισσότερο από ένα μαρούλι εκτός ψυγείου.

Και τώρα τι; Ο διάδοχος στην πρωθυπουργία, Ρίσι Σούνακ, είναι ασυνήθιστος με διάφορους τρόπους (σχεδόν δισεκατομμυριούχος, ο πρώτος πρωθυπουργός ασιατικής καταγωγής), αλλά ασπάζεται τη δημοσιονομική ορθοδοξία. Δεν περιμένουμε νέα πειράματα και συνακόλουθη αναταραχή. Ούτε όμως περιμένουμε επιστροφή στον ορθολογισμό που έκανε την Αγγλία κραταιά πριν από 100 χρόνια. Οι Τόρις παραμένουν ευρωφοβικό, ξενοφοβικό κόμμα, γυρίζουν την πλάτη τους στο ελεύθερο εμπόριο και τους εργατικούς μετανάστες, που έκαναν τη χώρα τόσο ισχυρότερη (και προσφέρουν άλλωστε τώρα και πρωθυπουργούς).

Ο λαϊκισμός στις μέρες μας, πυροδοτημένος από τα κοινωνικά μέσα και πιθανώς και τη «δημοκρατική» πτώση του επιπέδου στη δημόσια εκπαίδευση, παραμένει πανίσχυρος. ΗΠΑ και Βρετανία, προχωρημένες κοινωνίες που υιοθέτησαν αστραπιαία τις νέες τεχνολογίες αλλά και τις στρεβλώσεις της πολιτικής ορθότητας, τη μόδα της μετριοκρατίας, είναι μάλλον προπομποί – μας δείχνουν τι περιμένει τον λοιπό πλανήτη. Δυστυχώς το μόνο γνωστό αντίδοτο στον λαϊκισμό είναι μια γερή καταστροφή, σαν αυτή που ζήσαμε το 2015: κάτι που αποτυπώνει τις λαϊκιστικές πλάνες απότομα και γερά στο στομάχι των πολιτών. Η Βρετανία αποφεύγει προς το παρόν την άβυσσο, κάτι που σημαίνει ότι πιθανώς θα συνεχίσει να ταλαιπωρείται στον βούρκο του λαϊκισμού.

Ο Σωτήρης Γεωργανάς είναι αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών στο City University του Λονδίνου