Η χρυσή εποχή των πλαστών έργων τέχνης

Χρυσές δουλειές φαίνεται πως κάνουν αυτή την εποχή όσοι πωλούν έργα τέχνης – κάποιες φορές και ενυπόγραφα -, αφίσες ή ακόμη και σελίδες από καταλόγους μεγάλων εκθέσεων που πραγματοποιήθηκαν πριν από δεκαετίες μέσω Διαδικτύου. Τα ποσά που διακινούνται μπορεί να είναι από λίγες δεκάδες ευρώ και να φτάνουν τις πολλές χιλιάδες καθώς διακινούνται ως σπάνια ή χαμένα έργα ενός πρώτης γραμμής καλλιτέχνη. Και εκτός του ότι μοσχοπουλιούνται τα εν λόγω έργα έχουν κι ένα ακόμη κοινό: είναι πλαστά.

Ο Αντι Γουόρχολ, ο Κιθ Χέρινγκ και ο Ζαν Μισέλ Μπασκιά βρίσκονται στην κορυφή του ανεξέλεγκτου αυτού εμπορίου, που δεν οφείλεται μόνο στον ελλιπή έλεγχο των Αρχών και στην απουσία ασφαλιστικών δικλίδων για τους υποψήφιους αγοραστές. Μεγάλο μέρος της ευθύνης φέρουν τα ιδρύματα που διαχειρίζονται τα δικαιώματα των έργων των ζωγράφων. Από το 2012 οι διαχειριστές των δύο τελευταίων έχουν σταματήσει να πιστοποιούν τα αυθεντικά έργα. Το δε ίδρυμα Γουόρχολ δεν αποφαίνεται περί αυθεντικότητας των έργων που προσκομίζονται.

Η διακίνηση των πλαστών έργων δεν γίνεται μέσω μυστικών και υπόγειων δικτύων, αλλά μέσω δημοφιλών πλατφορμών, όπως το eBay, το Etsy και το Amazon. Δεδομένου ότι κερδίζουν χρήματα από τις ολοκληρωμένες συναλλαγές, δεν έχουν κίνητρο για να αναπτύξουν αποτρεπτικούς μηχανισμούς για όσους πωλούν πλαστά έργα και σε καμία περίπτωση δεν διαθέτουν τους μηχανισμούς ενός μεγάλου και εξειδικευμένου οίκου δημοπρασιών έργων τέχνης.

Οι πωλητές από την πλευρά τους πολλές φορές ξεκινούν την επιχείρησή τους αναρτώντας μια εικόνα και περιμένουν να εκδηλωθεί ενδιαφέρον. Οταν αυτό συμβεί, ο πωλητής προωθεί την εικόνα στην πλατφόρμα, η οποία αναλαμβάνει από την εκτύπωση ως την αποστολή του προϊόντος στον αγοραστή, ο οποίος πιστεύει ότι έχει αποκτήσει μια αφίσα του Κιθ Χέρινγκ σε τιμή ευκαιρίας, αλλά στην πραγματικότητα έχει αποκτήσει απλώς μια εκτύπωση.

Τα κόλπα

Οι πιο «προχωρημένοι» διανθίζουν το προϊόν με περιγραφές που περιέχουν εξειδικευμένη ορολογία για να γίνουν περισσότερο πειστικοί, αρνούνται κατηγορηματικά ότι τα έργα που διαθέτουν δεν είναι αυθεντικά, επιστρατεύουν πολλές δικαιολογίες αν πιεστούν από τον πελάτη και αν τελικά αισθανθούν με την πλάτη στον τοίχο εξαφανίζονται. Στο μεταξύ, διαθέτουν πολλούς ψεύτικους λογαριασμούς για να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι υπάρχουν πολλοί πλειοδότες για το προσφερόμενο έργο, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις κερδίζουν οι ίδιοι τη δημοπρασία και αφήνουν θετικά σχόλια για τον… εαυτό τους!

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα που αναφέρεται στη διαδικτυακή εικαστική επιθεώρηση «Hyperallergic»: τον προηγούμενο Μάρτιο, ένα υποτιθέμενο πρωτότυπο του Μπασκιά αναρτήθηκε προς πώληση στο eBay προς 199.000 δολάρια. Η περιγραφή ήταν ασαφής και τα κενά αφορούσαν πολύ σημαντικά ζητήματα, όπως η προέλευση του έργου. Στο συγκεκριμένο πεδίο αναφερόταν πως ανήκε σε «συλλέκτη που πέθανε το 2013» – χωρίς να παρέχεται κανένα στοιχείο ή απόδειξη αυθεντικότητας. Οταν του ζητήθηκαν πιστοποιητικά, ο πωλητής είπε ότι είχε επικοινωνήσει με τον Κρίστις, αλλά επειδή δεν είχε υπάρξει εκδήλωση ενδιαφέροντος μέχρι εκείνη τη στιγμή, διέθετε το έργο μέσω του eBay. Οταν οι ερωτήσεις έγιναν περισσότερο επίμονες, ο πωλητής διέκοψε την επικοινωνία.

Στις διαδικτυακές αγορές μπορεί να βρει κάποιος από Βαν Γκογκ έως Μποτέρο, για τα έργα των οποίων ο πωλητής θολώνει τα νερά με απαντήσεις του τύπου «θέλω να είμαι ειλικρινής μαζί σας, βρήκα τους πίνακες σε μια αποθήκη, δεν ξέρω αν είναι αυθεντικοί», αφήνοντας ανοιχτά όλα τα ενδεχόμενα, κεντρίζοντας, ωστόσο, το ενδιαφέρον εκείνων που ελπίζουν να βρουν το πεταμένο στη λάσπη διαμάντι για να κάνουν την τύχη τους.

Ακόμη κι αν πρόκειται για απλή εκτύπωση αφισών, η παρανομία εξακολουθεί να υφίσταται καθώς σε κάθε περίπτωση γίνεται παραβίαση των πνευματικών δικαιωμάτων του δημιουργού και το προϊόν είναι «πειρατικό».

Εν κατακλείδι, υποστηρίζουν οι γνώστες της αγοράς τέχνης, στο εν λόγω πεδίο οι προσφορές είναι σχεδόν ανύπαρκτες και πριν οι υποψήφιοι αγοραστές πάρουν την τελική τους απόφαση ενόψει μιας διαδικτυακής αγοράς θα πρέπει να τηρήσουν τους απαρέγκλιτους κανόνες που ισχύουν και για τη διά ζώσης: ενδελεχή έρευνα και όχι αποφάσεις υπό πίεση χρόνου.